Khóa tập huấn về khảo cổ học dưới nước quốc tế vừa qua đã được tổ chức tại Hội An, một số viện nghiên cứu và tổ chức của Việt Nam đã tham gia vào chương trình: Viện khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Ban Quản lý Khu Bảo tồn biển Cù Lao Chàm và Trung tâm Quản lý và bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An.
Chương trình tập huấn được sự tài trợ, hỗ trợ về chuyên gia và tài chính của Trung tâm trao đổi giáo dục Việt Nam-Hoa Kỳ, Hội đồng các tổ chức học thuật Hoa Kỳ (CEEVN), UNESCO, ICOMOS-ICUCH, Trung tâm Khu vực về Khảo cổ học và Nghệ thuật, Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục các quốc gia Đông Nam Á (SEAMEO-SPAFA), Cục Di sản Văn hóa, Bộ Giáo dục, Văn hóa và Khoa học Hà Lan (Cultural Heritage Agency, Ministry of Education, Culture and Science, Netherlands) và sự đóng góp về vật chất cũng như tinh thần của nhiều tổ chức và cá nhân khác.
Đây là chương trình tiếp nối thành công các đợt tập huấn về Khảo cổ học dưới nước ở Hà Nội năm 2012 và ở Hội An, Nghệ An năm 2013-2014, khóa tập huấn quốc tế lần đầu tiên về thực hành lặn khảo sát khảo cổ học dưới nước tại Hội An từ 14/6 đến 12/7 năm 2015.
Khai mạc khóa tập huấn (Ảnh: Lê Thị Liên).
Đây là khóa tập huấn về Khảo cổ học dưới nước quy mô nhất từ trước tới nay với sự tham dự của 38 thành viên, trong đó có 11 huấn luyện viên và 20 học viên đến từ 13 quốc gia: Úc, Hà Lan, Hungary, Ai len, Mỹ, Nhật Bản, Singapore, Sri Lanka, Phillippines, Indonesia, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam.
Trong khoảng thời gian 1 tháng, các học viên được giới thiệu và đào tạo theo 3 nội dung chính: học lý thuyết, thực hành hiện vật trên cạn và thực hành tại Cù Lao Chàm, với các nội dung chính như: lặn và thiết bị lặn quốc tế, tìm hiểu về gốm tàu đắm tại Bảo tàng Gốm thương mại Hội An; khảo cổ học hàng hải, khảo sát địa vật lý hải dương và ven bờ Cù Lao Chàm, chỉnh lý di vật… Qua đó cung cấp kiến thức cho các học viên trong lịch sử, khảo sát, đo lường, trục vớt, bảo quản các di, hiện vật, lập và công bố kết quả của các dự án khảo cổ dưới nước.
Thành phố Hội An được chọn làm địa điểm tổ chức khóa học do đã từng là đô thị cổ, thương cảng quan trọng trong quá khứ, đồng thời có sẵn các điều kiện thuận lợi cho việc tiến hành các hoạt động tập huấn khảo cổ học dưới nước như hiện vật tàu đắm Cù Lao Chàm, trang thiết bị phục vụ lặn biển...
Trong 4 tuần hoạt động sôi nổi, các thành viên đã thực hiện các nội dung lặn khảo sát dùng bình khí nén (SCUBA diving) tại các điểm di tích quanh đảo Cù Lao Chàm, thực hiện các thao tác lăn khảo sát theo tuyến (line survey), theo vòng tròn (circle survey), xác định điểm di tích bằng GPS, chụp ảnh dưới nước và ảnh không gian ba chiều (3D), quay video, đặt lưới tọa độ và xây dựng bản vẽ, lập file dữ liệu cho các di tích và di vật phát hiện dưới nước…
Thực hành lặn biển sử dụng bình khí nén (Nguồn: Edit Boszormenyi)
Đo vẽ dưới nước (Ảnh: Ian Mc Cain)
Đóng cọc mốc phạm vi khảo sát khai quật (Ảnh: Ian Mc Cain)
Ghi chép lai các nội dung thực hiện tại công trường (Ảnh: Ian Mc Cain)
Chụp ảnh di vật (Ảnh: Ian Mc Cain)
Hướng dẫn sử dụng các thiết bị định vị (Nguồn: Edit Boszormenyi)
Song song với các buổi thực hành dưới nước, các học viên đã được chia thành các nhóm, dưới sự hướng dẫn của các huấn luyện viên thực hiện các phương pháp khảo sát dân tộc học, phỏng vấn hồi cố, ghi âm, ghi hình, đo vẽ, khảo tả các loại phương tiện dưới nước của cư dân bản địa tại các khu vực làng nghề truyền thống và xưởng đóng tàu. Các sưu tập hiện vật phát hiện dưới nước như gồ gốm sứ, di tồn tàu, thuyền, súng canon và các di tích di vật liên quan tới các hoạt động thương mại trên biển hiện đang lưu giữ tại các bảo tàng của Hội An và tỉnh Thừa Thiên – Huế cũng được các học viên thực hành khảo sát, xây dựng cơ sở dữ liệu.
Thực hành chỉnh lý, xây dựng cơ sở dữ liệu di vật (nguồn: Edit Boszormenyi)
Thực hành đo vẽ khảo tả di vật gốm sứ tại Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa Hội An (Ảnh: Lê Thị Liên)
Khóa tập huấn là cơ hội để nâng cao các kĩ năng, thao tác, thực hiện các phương pháp khảo sát, nghiên cứu dưới nước, kĩ năng phối hợp làm việc nhóm dưới nước và nghiên cứu, khảo sát, làm việc nhóm trên bờ. Đồng thời đây cũng là cơ để giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và định hướng hợp tác giữa các cá nhân, tổ chức và giữa các Quốc gia về Khảo cổ học dưới nước trong tương lai. Kết thúc khóa học, thông qua việc đánh giá các bài trình bày tổng hợp kết quả khóa tập huấn, tất các học viên đều đạt kết quả tốt và đã được cấp chứng chỉ hoàn thành khóa học.
Ban tổ chức trao chứng chỉ cho các học viên tham gia (Ảnh: Nguyễn Thành Huy)
Chụp ảnh kỷ niệm sau lễ bế mạc khóa tập huấn (Ảnh: Lê Thị Liên)
Việc tổ chức thành công khóa tập huấn là cơ sở vững chắc để khẳng định được những giá trị lịch sử, văn hóa đa dạng mà vùng đất Hội An đang sở hữu. Hy vọng trong thời gian tới Hội An có thể thành lập một Trung tâm về Khảo cổ học dưới để góp phần nghiên cứu và bảo lưu những di sản vật thể quý giá vẫn đang còn ẩn dưới biển khơi.
Nguồn: culaochammpa.com.vn
Viện khảo cổ