Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Trải qua thăng trầm thời gian những con dấu vẫn ngời lên những nét chạm khắc.

Ít ai biết, chuyện bộ 78 con dấu quý về các tiểu khu Hà Nội ghi nhận quá trình phát triển lên cấp xã phường từ sau ngày giải phóng 10.10.1954 đến đầu những năm 80 thế kỷ trước đang được bảo quản trang trọng tại Bảo tàng Hà Nội, lại được tìm thấy một cách vô cùng tình cờ. Đó là vào năm 2007 - trước thời kỳ sáp nhập địa giới hành chính Hà Nội và Hà Tây một năm, nhân cuộc triển lãm về các thời kỳ lịch sử của Quốc hội, Bảo tàng Hà Nội là đơn vị được giao nhiệm vụ đi sưu tập và trưng bày đã phải lặn lội khắp nơi để tìm ra cho đủ số hiện vật liên quan đến chủ đề này. Việc tìm ra bộ dấu đã là chuyện nằm ngoài dự kiến, khi hai cán bộ bảo tàng làm nhiệm vụ đi sưu tập tiếp cận được với kho lưu trữ Sở Nội vụ.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Tiến Đà - Giám đốc Bảo tàng Hà Nội, phát hiện này gây bất ngờ không chỉ với người làm chuyên môn. Nhất là khi cả 78 con dấu của 78 tiểu khu Hà Nội vào thời điểm TP chuyển từ đơn vị hành chính từ tiểu khu lên cấp phường vẫn còn được bảo quản nguyên vẹn. Anh Tiệp - người tìm ra bộ dấu quý trong đống bụi thời gian nhớ lại, bộ con dấu khi đó nằm một góc trong kho, khi đem ra còn vương dày bụi thời gian. Những con dấu bằng đồng cũ mèm qua tháng năm còn hằn nguyên màu mực đỏ, có cái đã lên cả gỉ xanh xung quanh mép... nhưng bằng con mắt nghề, các cán bộ bảo tàng đã phát hiện ra đó là một “kho báu”.

Khi phát hiện ra bộ hiện vật trên, sau một phút hội ý cùng ban giám đốc qua điện thoại, hai cán bộ bảo tàng Hà Nội là anh Tiệp và chị Dung đã lập tức đề nghị xin được bằng mọi cách, kể cả “mua” lại để có cơ hội gìn giữ cho muôn đời sau một giá trị lịch sử của Thủ đô. Thậm chí, có thông tin kể lại, khi biết có bộ dấu này một nhà hảo tâm đã sẵn sàng bỏ ra ngay 20 triệu để bảo tàng sớm sở hữu hiện vật !? Sau một loạt thủ tục hành chính, nếu không bằng cái tâm của những người làm nghề thì có lẽ trong những gian trưng bày của bảo tàng Hà Nội sẽ thiếu hẳn một bộ hiện vật vô cùng quan trọng. Về bộ dấu này, một chuyên gia đồ cổ đã khẳng định, cái giá của nó sẽ còn vượt xa con số 20 triệu đồng nếu rơi vào tay tư nhân và giới sưu tầm đồ cổ.

Chưa hề công bố chính thức nhưng để chuẩn bị cho một ngày ra mắt công chúng tất cả hồ sơ về lai lịch mỗi chiếc dấu đã được hoàn chỉnh từ lâu. Để có những dòng thông tin trên, bảo tàng Hà Nội đã phải dày công tra cứu, lập hồ sơ. Những con dấu quý đã có được sơ yếu lý lịch khá hoàn chỉnh. Hiện tại, các con dấu ở tiểu khu Bạch Mai, quận Hai Bà, khu phố Hoàn Kiếm, TP Hà Nội… đều có một lai lịch đàng hoàng trong kho lưu trữ để khi có yêu cầu các nhà nghiên cứu đã có thể tiếp cận một cách dễ dàng.

Khi được nghe về câu chuyện này, nhà sử học Dương Trung Quốc đã rất hào hứng cho biết, chuyện thay đổi con dấu trong lịch sử là lẽ đương nhiên. Việc làm đó là bắt buộc, là một quy định về mặt thiết chế, cho dù con dấu đó được làm bằng gỗ hay tạc lên bằng chất liệu quý như vàng ngọc. Còn với việc ngay từ khi lập nước, Thủ đô ta đã có một bộ dấu hoàn chỉnh như vậy chính là một thông điệp khẳng định một thể chế đã được quản lý hoàn thiện khi đặt trong bối cảnh còn nhiều khó khăn. Điều này thể hiện tính nghiêm túc, chính thống của nhà nước ta.

Hà Nội đã có nhiều đổi thay qua các thời kỳ. Hà Nội cũng là đề tài nghiên cứu của không ít học giả, là ngọn nguồn sáng tạo bất tận của giới văn nghệ sĩ và cả những nghệ sĩ không chuyên. Dường như bất kỳ ai mến yêu Hà Nội bằng một tình cảm chân thành, để dành riêng cho mảnh đất này một tình cảm đặc biệt. Bộ môn Ấn Triện học vẫn đang ngày càng phát triển để cho xã hội một cái nhìn định vị về không gian và thời gian, nhất là trong lịch sử 1.000 năm của Thủ đô, vào giai đoạn Thăng Long chỉ có tên gọi chứ chưa hề tồn tại con dấu. Xa là thế còn gần đây nhất, việc sưu tập bộ con dấu Hà Nội và tỉnh Hà Tây cũ vào năm 2008 đánh dấu mốc son lớn của sự phát triển Thủ đô, cũng là trách nhiệm của thế hệ chúng ta ngày hôm nay khi nghiêm túc nhìn nhận về lịch sử cận đại và hiện đại cho lớp cháu con sau này.