Thực hiện các khuyến nghị của ICOMOS về tăng cường nghiên cứu và chống xói lở ở khu vực đàn tế Nam Giao; các cam kết của tỉnh Thanh Hóa với UNESCO về tiếp tục nghiên cứu và bảo tồn cấp thiết các hạng mục trong phức hợp di sản Thành nhà Hồ, Trung tâm bảo tồn di sản Thành nhà Hồ phối hợp với Viện Khảo cổ học tiến hành nhiều đợt khai quật khảo cổ, bảo tồn cấp thiết các di tích gồm đàn tế Nam Giao, bãi đá An Tôn và cửa Nam thành nhà Hồ.
Đối với di tích Đàn tế Nam Giao, sau bốn lần khai quật trên 50% diện tích phía Bắc, diện mạo tổng thể của di tích dần phát lộ rõ. Đàn tế được xây dựng trên 5 tầng nền giật cấp cao dần lên, trên diện tích mặt bằng khoảng 30.000m2, trong đó độ cao hiện còn từ chân nền đàn thấp nhất đến mặt nền cao nhất là hơn 9m. Móng nền được xây bằng đá phiến và mặt bằng đàn tế được chia làm hai phần là ngoại đàn và nội đàn. Trên đó, người xưa đã xây dựng nhiều công trình kiến trúc như vòng tường đàn, đường Thần đạo, Viên đàn, Trai cung, giếng vua, thần khố, thần trù .v.v…
Điểm khai quật khảo cổ cửa Nam thành nhà Hồ xuất lộ bốn loại hình di tích thời Trần-Hồ, Lê sơ là đường Hoàng gia, sân lát đá phía trước và trong cổng thành, lũy đá hình móng ngựa và dấu tích hào thành. Di tích thời Trần-Hồ bao gồm đường Hòe Nhai, sân đá, dấu vết hào thành ở chính diện cổng Nam. Di tích thời Lê bao gồm dấu tích lũy thành hình vòng cung che kín toàn bộ 3 vòm cổng Nam. Ngoài ra còn phát hiện các vật liệu kiến trúc khác như gạch bìa đỏ, mảnh ngói mũi vát, bi đá, các vật trang trí khác bằng đất nung…Trên công trường khai thác đá An Tôn, kết quả khảo cổ cũng đã chỉ ra những dấu vết chứng tỏ đá xây thành được khai thác, chế tác, vận chuyển từ đây.
Tại hội nghị đánh giá kết quả khảo cổ học được tổ chức vào ngày 2-6-2012 ở huyện Vĩnh Lộc, các nhà khoa học đánh giá cao những kết quả khảo cổ, nổ lực bảo tồn di sản của tỉnh Thanh Hóa. Qua đó, càng làm nổi bật những giá trị toàn cầu của Thành nhà Hồ; khẳng định sức sống lâu bền cùng vị trí trung tâm của di sản trong không gian văn hóa Tây Đô.
MAI LUẬN