Thứ Sáu, 17/05/2024
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Nhận chân 'người Đông Sơn' qua các dữ liệu khảo cổ học
  • 10/07/2023 09:56

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Nhận chân 'người Đông Sơn' qua các dữ liệu khảo cổ học

Từng trực tiếp khai quật trên dưới 200 ngôi mộ thời Đông Sơn (trong đó 108 mộ còn nguyên hài cốt), ở loạt bài trong chuyên mục này, TS Nguyễn Việt sẽ giúp các bạn hình dung việc một nhà khảo cổ như ông đã lần tìm dấu vết con người thời Đông Sơn như thế nào.

  • 887

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: 'Quân tướng' của Thủy Tinh có thể thấy trên đồ đồng Đông Sơn
  • 06/07/2023 14:20

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: 'Quân tướng' của Thủy Tinh có thể thấy trên đồ đồng Đông Sơn

1. Chúng ta đã nói nhiều về cá sấu và rùa (giải) trong các bài "Cá sấu và ếch nhái", "Rùa và chim" và cả một phần trong bài về "Cá sấu hóa rồng trong nghệ thuật tâm linh Đông Sơn". Hôm nay tôi sẽ không nói về cá sấu và rùa (giải) nữa, mặc dầu có lẽ đây là những "tướng lĩnh" quan trọng nhất của Thủy Tinh trong đối chọi với Sơn Tinh năm xưa.

  • 1150

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Voi và trâu, bò, ngựa trong thế giới tâm linh Đông Sơn
  • 16/06/2023 10:14

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Voi và trâu, bò, ngựa trong thế giới tâm linh Đông Sơn

1. Gần đây, cũng có vài ý kiến trên mạng nghi ngờ sự tồn tại của voi trong thời Đông Sơn khi nghĩ rằng Tượng Quận đời Tần Hán lùi thấp hơn nữa về phía xích đạo, như địa danh huyện Tượng Lâm thời Nhật Nam, Lâm Ấp. Tuy không bàn ở đây chuyện thư tịch, nhưng tôi có thể khẳng định với tư cách nhà khảo cổ rằng điều ngờ vực đó là không đúng khi khảo cổ học đã xới lên từ lòng đất hàng trăm tiêu bản tượng, hình khắc vẽ voi trên đồ đồng Đông Sơn và việc chép từ rất sớm Giao Châu luôn là nơi cống nạp cho các triều đình phương Bắc sừng tê, ngà voi. Việc tìm được xương, răng voi trong các khu cư trú, mộ táng Đông Sơn cũng hiếm như xương các linh thú khác, như chim, cá sấu, hổ báo… thôi. Điều đó không đủ minh chứng cho ngờ vực kể trên.

  • 915

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Khổng Tước và Giao Long trên nền tảng nghệ thuật Đông Sơn
  • 13/06/2023 14:53

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Khổng Tước và Giao Long trên nền tảng nghệ thuật Đông Sơn

Đỉnh cao của đa dạng "Thú thiêng" trong tâm linh Đông Sơn xoắn đọng dần ở hai loài linh thú cao quý nhất, sẽ trở thành chủ đạo xuyên suốt lịch sử Việt Nam sau này: Đó là Chim thiêng (Khổng Tước - Công - Mộ Dạ) và Rồng nước (Lạc Long, Giao Long…), lưu ảnh trong thần thoại giống nòi: Âu Cơ đẻ trăm trứng với Lạc Long. Và bài viết này sẽ "thì thầm" những chứng cứ của sự xuất hiện cặp đôi Chim - Rồng đó trong nghệ thuật Đông Sơn từ thế kỷ 4 trước Công nguyên trở về sau.

  • 1039

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Chim và rùa trong thế giới tâm linh Đông Sơn
  • 05/06/2023 10:35

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Chim và rùa trong thế giới tâm linh Đông Sơn

Trước hết, chim là động vật thấy xuất hiện nhiều nhất trong nghệ thuật Đông Sơn. Trong đó, theo trật tự thống kê từ gần một ngàn tiêu bản tôi đã gom được, ta sẽ thấy ưu thế tuyệt đối thuộc về các loài chim gắn với lối sống ăn bắt thủy sinh ở các thủy vực đầm lầy ven sông, biển với đặc trưng cổ dài, mỏ cả ngắn lẫn dài và chân cao. Chúng được nghệ nhân Đông Sơn đặc tả khiến người xem rất dễ nhận ra như các loài cò, bồ nông, cốc.

  • 933

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Hổ và hươu trong tâm linh Đông Sơn
  • 02/06/2023 15:10

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Hổ và hươu trong tâm linh Đông Sơn

Năm 2010, tôi nhận được lời mời tham dự Đại hội Khảo cổ học Thế giới lần thứ 7, trong tiểu ban Không gian huyền thoại và Những linh thú liên quan. Tôi đã chọn chủ đề "Núi Tản Viên và hươu", dựa trên việc sử chép đời Lý bắt được hươu trắng trên núi Tản - thực tế là đưa quan hệ núi thiêng và thú thiêng xa hơn nữa về tận thời văn hóa Đông Sơn, thời Văn Lang, Âu Lạc.

  • 1037

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Ếch và cá sấu - thú thiêng Đông Sơn
  • 30/05/2023 10:39

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Ếch và cá sấu - thú thiêng Đông Sơn

Tôi vẫn thường nghĩ và gom các bằng chứng về tính đa tộc trong văn hóa Đông Sơn. Truyền thuyết về 15 bộ thời Hùng Vương ít nhiều báo hiệu tính đa tộc là hiện thực trong thời Đông Sơn với đỉnh cao rơi vào thời Âu Lạc….

  • 729

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Trống đồng - nhạc cụ chính của nghi lễ thiêng Đông Sơn
  • 29/05/2023 09:05

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Trống đồng - nhạc cụ chính của nghi lễ thiêng Đông Sơn

Cho đến ngày hôm nay, ở bất kể đâu trên thế giới còn thực hành nghi lễ Shaman (tín ngưỡng cầu cúng tổ tiên và thế giới tâm linh nguyên thủy) thì nhạc điệu từ các loại bộ gõ vẫn tạo ra âm thanh chủ đạo, tạo nhịp cho các nghi lễ đó. Kỳ này, tôi tập trung nói về vai trò chủ đạo của trống đồng như đỉnh cao của nhạc cụ thuộc bộ gõ trong nghi lễ shaman Đông Sơn.

  • 1067

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Mũ thầy cúng hay những 'vương miện' từ thời dựng nước
  • 26/05/2023 09:53

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Mũ thầy cúng hay những 'vương miện' từ thời dựng nước

Thoạt đầu, một số nhà khảo cổ cho là đai thắt lưng. Năm 2001, sau khi khảo sát ba cặp đai đầu trong sưu tập Đặng Tiến Sơn (Hà Nội), thấy chỉ khớp với độ cong và chỉ số vòng đầu, tôi đã chính thức thông báo về những "vương miện" Đông Sơn này, gắn chúng với hình ảnh những đai đầu trên các tượng người ở cán dao găm Đông Sơn.

  • 898

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Nhạc chuông tâm linh từ hàng ngàn năm trước
  • 15/05/2023 12:19

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: Nhạc chuông tâm linh từ hàng ngàn năm trước

Kỳ trước, tôi đã kể về hai loại hiện vật dụng trong lễ cúng shaman thời Đông Sơn, đó là chiếc khánh đồng và chiếc cốc có hai tay kéo dài. Kỳ này, tôi muốn nhắc đến loại chuông lớn (trong dân gian gọi chung là chuông voi) và những lục lạc gắn trên các muôi múc đồ cúng trong các nghi lễ Đông Sơn cổ truyền.

  • 832