Chuyên khảo

21/04/2025 10:04

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và hòa bình (kỳ 2): Những biểu tượng gắn trên bộ giáp phục thủ lĩnh

Một vụ lở đất tại một ngòi nước đổ từ vùng núi Lào Cai - Yên Bái vào sông Hồng vào khoảng mùa lũ năm 2008 đã làm xuất lộ ngôi mộ của một vị thủ lĩnh lớn Đông Sơn - Tây Âu. Người dân phát hiện còn nhớ có đến hàng chục đồ đồng lớn như trống, thạp và nhiều vũ khí giáo, rìu…

2885

04/04/2025 15:29

Văn hóa Đông Sơn - chiến tranh và hòa bình

Đây sẽ là chuỗi bài cuối cùng tôi đã dành suốt 2 năm nay cho văn hóa Đông Sơn trong chuyên mục "Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất" do báo Thể thao và Văn hóa khởi xướng. Đó là một nội dung tiêu biểu và bao trùm nhất trong văn hóa Đông Sơn mà tôi muốn để dành cho phần cuối, mặc dù rải rác đâu đó trong cả chuỗi gần trăm bài rải trong hai năm qua, tôi cũng đã từng đề cập đến.

2902

10/03/2025 09:04

Tạo âm Đông Sơn (kỳ 7): Bộ ba khèn, tiêu, sáo trong âm hưởng Đông Sơn

Trong các lễ hội chính thời Đông Sơn thì bộ gõ với trống, chiêng/thanh la, chũm chẹ, phách, chuông và nhạc chuông tạo giai điệu nền chủ đạo. Những nhạc cụ khác mà bài này nhắc đến hôm nay chỉ đóng vai trò phụ và đặc biệt trở nên quan trọng trong các "tiểu lễ". Tôi sẽ đi sâu vào những nhạc cụ thuộc bộ hơi đóng vai trò chính trong các "tiểu lễ" của lễ hội hoặc cả ngoài lễ hội. Đó là sự hiện diện của bộ ba khèn, sáo và tiêu.

2658

04/03/2025 09:21

Tạo âm Đông Sơn (kỳ 6): Điệu khèn từ ngàn xưa

Chúng ta đã có 5 tuần thưởng thức âm thanh Đông Sơn phát ra từ những bộ trống, chiêng, chuông, lục lạc… từ âm vang lễ hội đến rúc rích rủ rỉ cầu khấn thần linh. Và hôm nay, chúng ta bắt đầu với những phương pháp tạo âm bằng hơi thổi, chủ yếu của người qua đường miệng, mũi…

2531

18/02/2025 08:58

Tạo âm Đông Sơn (kỳ 5): Những chiếc chuông Đông Sơn dáng trống

Cách đây đã trên 30 năm, các nhà khảo cổ học thuộc tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc) đã phát hiện một ngôi mộ quý tộc thời Chiến Quốc, thế kỷ 4 - 5 trước Công nguyên và rất sửng sốt với một hiện vật lạ chưa từng thấy trước đó trong khảo cổ học nước này. Đó là một chiếc trống đồng nhỏ rộng khoảng 12cm, cao chừng 7cm - 8 cm, trên mặt trống, chính giữa mặt trời nhiều cánh, có một quai treo.

3133

04/02/2025 14:42

Tạo âm Đông Sơn (kỳ 4): Nhạc chuông Đông Sơn - tiếng rung vang thần thánh, quý tộc

Nhạc chuông Đông Sơn là một đề tài đáng được chú ý trong khi nghiên cứu về tạo âm Đông Sơn. Về nguyên tắc, chúng tôi vẫn xếp nhạc chuông vào “bộ gõ” khi tiếng vang được phát ra nhờ va đập của hai vật thể và âm vang (echo) nhờ một vòm chứa âm.

3186

06/01/2025 10:56

"Tạo âm" Đông Sơn (kỳ 3): Sau trống luôn là chiêng

Trong ngôn ngữ Việt thì "trống chiêng" là một liên từ ám chỉ sự rộn ràng của âm vang lễ hội, cũng như sau này gắn với cặp từ "kèn trống". Kỳ này, tôi xin kể thêm về trống Đông Sơn và tiếp nối đến "chiêng" Đông Sơn. Đây là sự tiếp nối rất tự nhiên và logic mà cư dân Đông Sơn đang nắm giữ những bằng chứng sinh động nhất của cuộc tiếp nối này.

3164

02/01/2025 09:23

Tạo âm và thưởng âm Đông Sơn (kỳ 2): Bắt đầu với bộ gõ: trống đồng

Do sự quá nổi tiếng của trống đồng, tôi không muốn mất nhiều thời gian mô tả những trống lớn và đẹp nhất nữa mà dành thời lượng để bàn về cách chế tác và sử dụng trống đồng ra sao với tư cách chúng là đại biểu phổ biến nhất, long trọng nhất của nghệ thuật tạo âm Đông Sơn.

4096

19/12/2024 15:28

Tạo âm và thưởng âm Đông Sơn (kỳ 1): "Giấc mơ" khai quật các tầng âm thanh cổ

Bắt đầu từ hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau đi vào một lĩnh vực rất thú vị của thời Đông Sơn, đó là nghệ thuật tạo âm và thẩm - thưởng âm thanh, giai điệu Đông Sơn. Đối với khoa học khảo cổ cho tới hôm nay thì âm thanh là thứ không dễ "khai quật" được như là các vết tích khác của đời sống con người. Tuy nhiên, từ những năm đầu 1970, khi bắt đầu với các chuyên ban sâu của ngành sử, tôi đã từng nảy ra ý định "khai quật" các tầng âm thanh cổ đại.

3030

10/12/2024 11:04

"Tạo hương" Đông Sơn (kỳ 5): Hương trầm Đông Sơn và ngạo nghễ chim công

Gần như tuyệt đại bộ phận các lồng đốt trầm Đông Sơn đều tạo làn khói thơm bện vờn quanh một tượng chim công trên đỉnh chóp của lồng ấp. Dường như mùi thơm trang nghiêm, thanh lịch của trầm luôn gắn bó với vẻ đẹp thanh cao của chim công....

2916

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History