Chuyên khảo

23/07/2026 09:45

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 36): Những công cụ lạ kỳ trong mộ thân cây Đông Sơn

Hiện vật khảo cổ học bằng gỗ, có hình như chiếc cuốc cầm tay, mà chúng tôi thảo luận trong bài này được xuất lộ sớm nhất trong cuộc khai quật Châu Can năm 1973-1974. Sau đó, chúng thường thấy trong các mộ thân cây khoét rỗng Đông Sơn, gần nhất tại Yên Bắc (Hà Nam cũ), do Bùi Văn Liêm khai quật năm 2001, hiện còn ngâm bảo tồn tại Bảo tàng tỉnh Hà Nam (cũ).

08/07/2026 14:14

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 35): Những cây giáo Đông Sơn hoàn chỉnh

Chúng ta sẽ tạm chia tay với những ngọn giáo Đông Sơn vào tuần sau, trong chuyên khảo "Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất", khi tôi sẽ kết thúc chuỗi bài về giáo Đông Sơn bằng mô tả ba câu chuyện liên quan đến ba mũi giáo vớt sông trong sưu tập CQK (California, Mỹ) mà tôi có điều kiện nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Còn hôm nay, tôi muốn chuyên bàn về sự hoàn chỉnh của một cây giáo thời Đông Sơn.

1550

18/06/2026 09:24

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 34): Từ những mũi giáo Đông Sơn nghĩ về "thợ quân khí" thời dựng nước

Tôi thường nghĩ đến sự may mắn của nhà khảo cổ khi chúng tôi bắt gặp ngôi mộ một thợ cả ngành "quân khí" thời Đông Sơn trong đợt khai quật giải phóng mặt bằng Làng Cả (Việt Trì, Phú Thọ) năm 1977.

2322

08/06/2026 16:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 33): Trở lại tục “tị ẩm” Đông Sơn

Trong Hội nghị "Hùng Vương dựng nước" lần thứ 3, năm 1971, giáo sư Đặng Nghiêm Vạn đã khiến cả hội nghị sửng sốt trước thông tin về hiện tượng uống bằng mũi của người Mảng, gắn với ghi chép về tục "tị ẩm" trong truyền thuyết thời Hùng Vương. Bài viết có sử dụng tư liệu và hình ảnh của các đồng nghiệp như Nguyễn Duy Thiệu và sưu tập CQK.
Đây là một ghi chép rất ngắn ngủi được tác giả Lĩnh Nam trích quái chép lại khi nói đến phong tục thời Hùng Vương. Theo đó, việc có một số dân tộc thiểu số hiện sinh sống ở nước ta vẫn duy trì việc đưa dung dịch như rượu, nước gia vị cay… qua đường mũi, như một dạng "ẩm thực" kỳ lạ.

2645

15/05/2026 13:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 32): Những lưỡi giáo lao Đông Sơn trổ lỗ ở cánh

Tôi bước vào nghề khảo cổ năm 1968, khi cùng các sinh viên khoa Sử, Đại học Tổng hợp năm thứ nhất theo thầy Hà Văn Tấn, Hán Văn Khẩn lên Xóm Rền (Gia Thanh, Phù Ninh, Phú Thọ) khai quật khảo cổ học.

3259

06/05/2026 09:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 31): Giáo, lao Đông Sơn có ngạnh

Trong bộ vũ khí đâm, lao Đông Sơn ngoài sự phổ biến những ngọn giáo dạng búp đa các kiểu, còn xuất hiện những mũi nhọn có ngạnh như dạng một mũi tên kích cỡ lớn. Đa phần các nhà nghiên cứu hay sưu tầm gọi chúng là các mũi lao dùng trong đánh bắt cá.

3465

28/04/2026 14:19

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 30): Giáo lạ và giáo quen Đông Sơn

Giáo là loại vũ khí chuyên biệt. Chúng khác với rìu - loại vũ khí đa chức năng, có thể dùng chặt chém trong chiến đấu, cũng có thể chặt chém trong gia dụng hằng ngày. Giáo lao thì không như vậy, tính chuyên hóa của chúng rõ ràng chỉ để đâm xuyên sát thương hoặc giết chết đối tượng (thú vật hay người), rất hiếm hình dung việc sử dụng chúng trong gia dụng như rìu.

2930

07/04/2026 15:45

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 29): Thần hộ mệnh trên lưỡi giáo Đông Sơn

Chúng ta đã có một chặng dài khảo sát về vũ khí thời Đông Sơn trong chuỗi bài liên quan đến Chiến tranh và Hòa bình thời kỳ này, từ những loại rìu chiến đến các lưỡi qua và dặm dài truy tìm dao găm, gươm kiếm… Tôi dự kiến sẽ tạm kết thúc phần viết về vũ khí Đông Sơn sau loạt bài từ hôm nay về giáo, lao và cuối cùng về cung nỏ, các tấm khiên, mộc.

3614

23/03/2026 10:00

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 28): Vỏ bao những cây kiếm Đông Sơn

Cho đến nay chưa có bao kiếm Đông Sơn nào còn nguyên vẹn do phần lớn chúng được làm từ chất liệu có nguồn gốc hữu cơ như gỗ, xương, ngà, da... Tuy nhiên, nếu khai quật thận trọng vẫn dễ dàng nhận ra hầu hết các thanh kiếm Đông Sơn đều có một phần ốp bao bằng gỗ hay gỗ sơn then hoặc bọc da thú... đã bị mủn nát theo thời gian, chỉ còn hằn lại vết in trên tầng gỉ sắt của phần lưỡi.

2874

09/03/2026 09:11

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 27): Những vỏ bao dao găm Đông Sơn

Bước vào thời đại kim khí, sự sắc nhọn của dụng cụ, vũ khí chế bằng kim loại có thể dễ dàng gây thương tích cho người sử dụng, đặt ra nhu cầu tự nhiên của những thiết bị bao, che đầu nhọn, lưỡi sắc.

2977

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History