Chuyên khảo

09/09/2026 14:14

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 38): Cung, nỏ - vũ khí Đông Sơn sát thương từ xa

Đây là phần cuối của chuyên mục về vũ khí Đông Sơn, trước khi tôi chuyển đến hai phần nói về các loại hình kim loại mà người Đông Sơn đã sử dụng và những cách tu sửa đồ bị hư hỏng trong thời kỳ này.

27/08/2026 14:33

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 37): Rùa, voi, giao long trên ngọn giáo Âu, Lạc

Buổi "Rì rầm" hôm nay, tôi sẽ nói về hai mũi giáo đại diện cho vũ khí khối Âu và khối Lạc của cộng đồng Đông Sơn, để tạm kết thúc chuyên mục nói về giáo Đông Sơn trong loạt bài về vũ khí đâm chém thuộc chuyên mục Chiến tranh và Hòa bình thời Đông Sơn. Từ tuần sau, chúng ta sẽ bước vào một thế giới vũ khí có khả năng sát thương từ xa - cung, nỏ, mũi tên - dựa trên những chứng tích khảo cổ thời Đông Sơn.

23/07/2026 09:45

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 36): Những công cụ lạ kỳ trong mộ thân cây Đông Sơn

Hiện vật khảo cổ học bằng gỗ, có hình như chiếc cuốc cầm tay, mà chúng tôi thảo luận trong bài này được xuất lộ sớm nhất trong cuộc khai quật Châu Can năm 1973-1974. Sau đó, chúng thường thấy trong các mộ thân cây khoét rỗng Đông Sơn, gần nhất tại Yên Bắc (Hà Nam cũ), do Bùi Văn Liêm khai quật năm 2001, hiện còn ngâm bảo tồn tại Bảo tàng tỉnh Hà Nam (cũ).

2401

08/07/2026 14:14

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 35): Những cây giáo Đông Sơn hoàn chỉnh

Chúng ta sẽ tạm chia tay với những ngọn giáo Đông Sơn vào tuần sau, trong chuyên khảo "Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất", khi tôi sẽ kết thúc chuỗi bài về giáo Đông Sơn bằng mô tả ba câu chuyện liên quan đến ba mũi giáo vớt sông trong sưu tập CQK (California, Mỹ) mà tôi có điều kiện nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Còn hôm nay, tôi muốn chuyên bàn về sự hoàn chỉnh của một cây giáo thời Đông Sơn.

3062

18/06/2026 09:24

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 34): Từ những mũi giáo Đông Sơn nghĩ về "thợ quân khí" thời dựng nước

Tôi thường nghĩ đến sự may mắn của nhà khảo cổ khi chúng tôi bắt gặp ngôi mộ một thợ cả ngành "quân khí" thời Đông Sơn trong đợt khai quật giải phóng mặt bằng Làng Cả (Việt Trì, Phú Thọ) năm 1977.

3827

08/06/2026 16:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 33): Trở lại tục “tị ẩm” Đông Sơn

Trong Hội nghị "Hùng Vương dựng nước" lần thứ 3, năm 1971, giáo sư Đặng Nghiêm Vạn đã khiến cả hội nghị sửng sốt trước thông tin về hiện tượng uống bằng mũi của người Mảng, gắn với ghi chép về tục "tị ẩm" trong truyền thuyết thời Hùng Vương. Bài viết có sử dụng tư liệu và hình ảnh của các đồng nghiệp như Nguyễn Duy Thiệu và sưu tập CQK.
Đây là một ghi chép rất ngắn ngủi được tác giả Lĩnh Nam trích quái chép lại khi nói đến phong tục thời Hùng Vương. Theo đó, việc có một số dân tộc thiểu số hiện sinh sống ở nước ta vẫn duy trì việc đưa dung dịch như rượu, nước gia vị cay… qua đường mũi, như một dạng "ẩm thực" kỳ lạ.

4141

15/05/2026 13:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 32): Những lưỡi giáo lao Đông Sơn trổ lỗ ở cánh

Tôi bước vào nghề khảo cổ năm 1968, khi cùng các sinh viên khoa Sử, Đại học Tổng hợp năm thứ nhất theo thầy Hà Văn Tấn, Hán Văn Khẩn lên Xóm Rền (Gia Thanh, Phù Ninh, Phú Thọ) khai quật khảo cổ học.

4503

06/05/2026 09:17

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 31): Giáo, lao Đông Sơn có ngạnh

Trong bộ vũ khí đâm, lao Đông Sơn ngoài sự phổ biến những ngọn giáo dạng búp đa các kiểu, còn xuất hiện những mũi nhọn có ngạnh như dạng một mũi tên kích cỡ lớn. Đa phần các nhà nghiên cứu hay sưu tầm gọi chúng là các mũi lao dùng trong đánh bắt cá.

4270

28/04/2026 14:19

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 30): Giáo lạ và giáo quen Đông Sơn

Giáo là loại vũ khí chuyên biệt. Chúng khác với rìu - loại vũ khí đa chức năng, có thể dùng chặt chém trong chiến đấu, cũng có thể chặt chém trong gia dụng hằng ngày. Giáo lao thì không như vậy, tính chuyên hóa của chúng rõ ràng chỉ để đâm xuyên sát thương hoặc giết chết đối tượng (thú vật hay người), rất hiếm hình dung việc sử dụng chúng trong gia dụng như rìu.

3142

07/04/2026 15:45

Văn hóa Đông Sơn - Chiến tranh và Hòa bình (kỳ 29): Thần hộ mệnh trên lưỡi giáo Đông Sơn

Chúng ta đã có một chặng dài khảo sát về vũ khí thời Đông Sơn trong chuỗi bài liên quan đến Chiến tranh và Hòa bình thời kỳ này, từ những loại rìu chiến đến các lưỡi qua và dặm dài truy tìm dao găm, gươm kiếm… Tôi dự kiến sẽ tạm kết thúc phần viết về vũ khí Đông Sơn sau loạt bài từ hôm nay về giáo, lao và cuối cùng về cung nỏ, các tấm khiên, mộc.

3928

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History