Thứ Hai, 15/04/2024
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

01/08/2023 14:18 600
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Khi tiến hành điều tra nghiên cứu căn cứ Cần Vương, một số nhà nghiên cứu tỉnh Quảng Trị đã sưu tầm được thông tin về một trận đánh bất lợi với quân Pháp, dẫn đến việc quân Cần Vương phải lánh sang lưu trú trong một số làng bản bên đất Lào hiện nay. Những làng bản này đã lưu giữ đồ đạc được cho là của hoàng tộc triều Nguyễn gần 150 năm qua, phân bố ở vùng Asớp, MuangSamoyay, tỉnh Savannakhet.

1. Ngược dòng Thạch Hãn (Quảng Trị) sẽ đến những đỉnh phân sơn giữa Tây và Đông Trường Sơn. Nửa Đông dồn nước cho sông Gianh, Nhật Lệ (Quảng Bình), Hiền Lương, Thạch Hãn đổ ra cửa Tùng, cửa Việt (Quảng Trị), sông Hương (Huế)… Nửa Tây dồn nước vào khe nứt tạo sông Xepon (còn viết là Sê Pôn) của Lào.

Trong lịch sử, người dân ở đây đa số là Kơ Tu, Bru, Vân Kiều, Chứt, Poong, Rục…sống ăn rừng và trồng lúa ở các thung lũng ven sông.
 
Vua Hàm Nghi - vị vua phát động phong trào Cần Vương chống Pháp
Thời chiến tranh chống Mỹ, vùng này chia sẻ tuyến hành quân tiếp tế huyết mạch Đông/Tây Trường Sơn. Chuyến xe chở phóng viên G10 (Thông tấn xã Giải phóng) có rất nhiều bạn học của tôi đã bị tai nạn tháng 4/1973 ở vùng này, trên đất Lào.
Điều này giúp chúng ta dễ hiểu hơn tại sao có một làng người dân tộc thuộc nửa Tây Trường Sơn, sống sát sông Xepon của Lào, chỉ cách biên giới Việt Lào hiện nay theo đường chim bay chừng 10km, lại đang gìn giữ gần như nguyên vẹn một kho đồ dùng, của cải, vũ khí hoàng tộc nhà Nguyễn từ khoảng 150 năm nay.
Phong trào Cần Vương chống Pháp do vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết khởi sự từ giữa những năm 1880, đã dùng vùng núi hiểm trở Đông Tây Trường Sơn - từ Thanh Hóa vào đến Huế - làm ATK (an toàn khu) từ cuối thế kỷ 19.
 
Một chiếc áo của hoàng tộc triều Nguyễn lưu giữ tại làng Asớp, Muang Samoyay
2. Số lượng đồ dùng, vũ khí, sách vở, vàng bạc được cho là do các hoàng tộc Cần Vương "gửi" lại bà con ở những bản làng quanh đây khá nhiều. Gặp gỡ, trao đổi với các già làng vùng này, họ vẫn nhớ câu chuyện được truyền lại từ các đời trước rằng người nhà vua đến ở nhờ và gửi lại những đồ dùng, của cải, vũ khí cho làng giữ hộ. Các thế hệ già làng truyền nhau bảo vệ và giữ gìn những đồ hoàng tộc đó cho đến tận ngày nay.
 
Một sách Hán - Nôm được lưu giữ khá tốt
Tôi nhận được tin này từ một số anh chị em làm du lịch ở Huế, Quảng Trị và Quảng Bình. Ngoài chuyện nhiều người dân các tỉnh phía Đông Trường Sơn thuộc đất Bình Trị Thiên (cũ) đến Thanh Nghệ loan truyền nhau việc tìm được đồ cổ, vàng bạc trong vùng núi Cần Vương, cũng đã có nhiều người có ý thức lần tìm một cách khoa học con đường và dấu tích còn lại của cuộc Cần Vương xưa.
Từ lâu tôi đã nhận được lẻ tẻ những hiện vật bà con vùng này sưu tầm được, nhưng chỉ đến gần đây, được cung cấp những bằng chứng, địa danh và ảnh, video về các hiện vật có hệ thống và nguồn gốc rõ ràng, tôi mới bắt tay viết. Tôi muốn tái hiện lại sự thực về một vùng đất đã từng che chở cho các thủ lĩnh Cần Vương tránh khỏi truy lùng của quân Pháp cách đây chừng 150 năm.
3. Hiện vật được phân thành nhiều nhóm và do nhiều gia đình vai vế trong vùng chia nhau gìn giữ. Những đồ vật này chỉ được đưa ra thờ cúng như báu vật trong mỗi dịp lễ hội của làng. Chúng gồm: Vũ khí (chủ yếu là gươm và một số súng hỏa mai), y phục và trang sức triều đình, bạc thỏi, nồi, mâm đồng, bình lọ âu hũ sứ và quan trọng là một số sách và giấy tờ văn bản chữ Hán, Nôm…
 
Vũ khí hoàng tộc thời Cần Vương được lưu giữ tại Lào
Thống kê sơ bộ, số hiện vật lên đến hàng trăm món. Những thanh kiếm chuôi khảm tam khí, có khắc tên, đi cùng những bộ xiêm áo gấm lụa, khuy bạc đính ngọc trai, thêu rồng phượng bằng sợi nhũ vàng bạc rất cầu kỳ cho thấy đây là một sưu tập cung đình cao cấp,có khả năng là của chính vua Hàm Nghi và thuộc hạ theo hầu mình trong thời gian Cần Vương.
Trên một áo gấm kiểu long bào, tôi còn nhận ra một vệt đỏ giống như máu, to bằng ngón chân cái, còn thấm lại. Những vết sờn rách lâu ngày không được vá víu, tu sửa.
 
Ở một quyển sách còn khá nguyên vẹn là hàng trăm trang giấy bản chép tay những dòng thơ thất ngôn trường thiên tự sự lên tới hàng ngàn câu, chữ viết khá đẹp, phảng phất khí chất cung đình: "Khiếu ngã Nam Triều tú hợp lục/ Sắc tại tân hao bình lạc hương"…
Trong những phần tới tôi sẽ mô tả chi tiết phục trang hoàng tộc, vũ khí, sách vở và các đồ dùng quan trọng còn lưu giữ được từ những kho này.
 
Hy vọng khi nghiên cứu hoàn chỉnh các đồ vật cũng như khi đã dịch toàn bộ các văn bản này sẽ giúp ta có cái nhìn chân xác hơn về những đồ vật cung đình nói trên, hé thêm ánh sáng rọi vào cuộc Cần Vương kháng Pháp nổi tiếng trong lịch sử nước nhà.(Còn tiếp)

TS NGUYỄN VIỆT

https://thethaovanhoa.vn

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

  • 11/06/2019 08:28
  • 3785

Là loại hình di vật độc đáo xuất hiện từ văn hóa Phùng Nguyên và tồn tại qua các giai đoạn văn hóa tiếp sau (Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn). Đến nay vẫn chưa có sự thống nhất về tên gọi cũng như chức năng của loại hình hiện vật này. Chúng được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hòn kê, ông đầu rau, vật hình cốc, vật hình phễu, vật hình sừng bò, vật giữ lửa, chân giò, chân chạc, vật có liên quan đến tôn giáo tín ngưỡng nguyên thủy... Đến nay tên gọi chạc gốm được nhiều nhà nghiên cứu sử dụng hơn cả. Chạc gốm được tạo bằng tay, chất liệu gốm thô pha nhiều cát sạn sỏi nhỏ, đa số có văn thừng, một số ít trang trí văn khắc vạch. Chạc gốm chia thành hai phần: Phần cốc loe ở trên và phần chân ở dưới. Kích thước to nhỏ khác nhau.

Bài viết khác

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: 'Thế giới đồ chơi' của trẻ em Đông Sơn

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất: 'Thế giới đồ chơi' của trẻ em Đông Sơn

  • 24/07/2023 09:25
  • 572

Chơi nghịch là bản năng tự nhiên của trẻ nhỏ, bất kể người hay động vật, bất kể thời tiền sử hay hiện tại… Vì thế, quên tìm những "đồ chơi" của trẻ nhỏ trong hàng vạn di vật người xưa để lại trong các tầng văn hóa khảo cổ là một lỗi ấu trĩ của nền khảo cổ học.