Thứ Tư, 19/06/2024
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

15/08/2022 10:17 1821
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
'Tháp Mười đẹp nhất bông sen' gợi mở hình dung về một vùng đất có ngôi tháp nhiều tầng, thuộc loại hình di tích kiến trúc gắn với tôn giáo và tín ngưỡng. Ít ai biết rằng, địa danh đó là một ngôi tháp nhiều tầng thuộc thời kỳ sau này xây dựng trên nền phế tích của ngôi đền thờ trung tâm tôn giáo văn hóa Óc Eo - vương quốc Phù Nam xưa.

Di tích Gò Tháp còn có tên gọi Prasat Pream Loven (chùa Năm Gian), hoặc Tháp Mười ở ấp 1, xã Tân Kiều, H.Tháp Mười (Đồng Tháp), cách trung tâm TP.Cao Lãnh khoảng 26 km về phía đông bắc.

Di tích nằm trên một gò đất pha cát, có chiều dài khoảng 1 km, chiều rộng nhất khoảng 300 m, theo hướng đông bắc - tây nam; cao so với mực nước biển (Hà Tiên) 5,047 m; cao so với khu vực ruộng xung quanh khoảng 3,8 m. Xung quanh là khu vực rừng tràm trước đây, với mạng lưới kênh rạch chằng chịt. Phía bắc có một con lung chứa nước vào mùa khô.
 
Vị trí trung tâm của “Tháp Mười”  LƯƠNG CHÁNH TÒNG
Khu di tích Gò Tháp do Silvestre - một thanh tra người Pháp làm việc tại đây vào khoảng năm 1869 - 1878 phát hiện. Ông tìm thấy một bánh xe bằng đá và dấu tích nền móng của một ngôi tháp cổ. Tuy nhiên, quá trình nghiên cứu di tích Gò Tháp thực sự chỉ bắt đầu từ năm 1931 khi Parmentier và Claeys miêu tả và nghiên cứu thực địa với các hố thăm dò được đào xung quanh một ngôi chùa, các dấu tích gạch ngói và các cấu kiện kiến trúc đá được mô tả.
Năm 1943, Louis Malleret tiếp tục khảo sát trên phạm vi rộng hơn, đặc biệt ông đã phát hiện thêm những cấu kiện kiến trúc chèn vào móng của phế tích kiến trúc. Một trong số đó có minh văn (K421) được xác định niên đại vào thế kỷ 8 sau Công nguyên. Bên cạnh các vật liệu kiến trúc, chủ yếu là gạch được phát hiện dưới dạng các đường móng, sàn gạch hoặc tập trung thành cụm đống đổ sụp trên các gò to nhỏ mà hiện nay có các tên gọi như Gò Tháp Mười, Gò Minh Sư, Gò Bà Chúa Xứ…Sau giai đoạn này cho đến năm 1975, di tích Gò Tháp không được nghiên cứu bởi các điều kiện lịch sử khách quan.
Sau năm 1975, di tích Gò Tháp được nghiên cứu một cách quy mô, có hệ thống. Từ năm 1983 đến nay, khu di tích Gò Tháp được Bảo tàng Đồng Tháp phối hợp với Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ nghiên cứu thám sát, khai quật (trong các năm 1983 - 1984, 1993, 1996, 1998, 1999, 2009); Viện Khảo cổ học (2001 - 2003); ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM (2010 - 2016).
Kết quả nghiên cứu cho thấy khu di tích Gò Tháp gồm 3 di tích chính quan trọng: Gò Tháp Mười, Gò Bà Chúa Xứ, Gò Minh Sư.
Theo thống kế sơ bộ từ tổng hợp các nguồn nghiên cứu tại di tích Gò Tháp cho đến nay, các nhà nghiên cứu đã phát hiện tổng số 348 lá vàng. Những loại hình di vật liên quan đến nghệ thuật kim hoàn và trang sức Óc Eo phát hiện tại đây chủ yếu từ các di tích gắn liền với mộ táng, được khảo sát và khai quật vào các năm 1984, 1993, 1996; những hố thám sát khai quật cho thấy đây là một gò đất đắp có cấu tạo phức tạp với các chất liệu sét, cát, gạch. Chín ngôi mộ hỏa táng đã được khai quật ở đây. Những ngôi mộ này đều mang đặc điểm của loại hình mộ táng Óc Eo: không có (hoặc không còn) nấm mồ ở trên, có huyệt hình vuông, vách đất; ở trung tâm mộ có xây một khối trụ vuông bằng gạch, lòng mộ được nện bằng gạch vỡ với cát hoặc được xây dựng bằng nhiều lớp gạch nguyên tạo thành một khối vuông dày đặc.
 
Tượng thần Vishnu phát hiện tại Gò Tháp - bảo vật quốc gia
Vật tùy táng tìm thấy ở phần trụ gạch trung tâm (349 hiện vật, trong đó có 333 hiện vật vàng và 8 viên đá quý) chủ yếu gồm lá vàng mỏng khắc hình hoa lá, động vật, thần nhân quen thuộc thuộc tín ngưỡng Ấn giáo.
Niên đại của các di tích di chỉ mộ táng được xác lập trong khoảng từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 6 sau Công nguyên.
Trong đợt khai quật Gò Minh Sư thuộc khu di tích Gò Tháp năm 2009, các nhà khảo cổ đã tìm thấy 9 lá vàng, trong đó một số có khắc hình bò thần Nandi. Đặc biệt, trong kiến trúc được coi là trung tâm của một đền thờ mà PGS-TS Đặng Văn Thắng cho rằng là đền thờ thần Uma - vợ của thần Shiva có tìm thấy 7 viên đất nung xếp dạng hình hoa tròn có tâm, dưới 7 viên đất nung này người xưa đã đặt 7 lá vàng chạm hình hoa sen.
Năm 2010, ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM khai quật Đền thần mặt trời Nam Tháp Linh (Surya) trong khu di tích Gò Tháp, còn phát hiện được dấu tích đá xếp hình tròn - một dấu hiệu của đền thần mặt trời, dưới tạo hình phễu, ở độ sâu 1,37 m phát hiện 2 mảnh vàng, trong đó có một mảnh vòng tròn hình mặt trời có 8 tia và một mảnh có hình tia mặt trời.
Từ đó, các nhà nghiên cứu thống nhất nhận định đây là một trong những trung tâm tôn giáo chính của Văn hóa Óc Eo và là trung tâm tôn giáo - tín ngưỡng quan trọng của cư dân Phù Nam trong lịch sử. (còn tiếp)

Lương Chánh Tòng

https://thanhnien.vn

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

  • 11/06/2019 08:28
  • 3993

Là loại hình di vật độc đáo xuất hiện từ văn hóa Phùng Nguyên và tồn tại qua các giai đoạn văn hóa tiếp sau (Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn). Đến nay vẫn chưa có sự thống nhất về tên gọi cũng như chức năng của loại hình hiện vật này. Chúng được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hòn kê, ông đầu rau, vật hình cốc, vật hình phễu, vật hình sừng bò, vật giữ lửa, chân giò, chân chạc, vật có liên quan đến tôn giáo tín ngưỡng nguyên thủy... Đến nay tên gọi chạc gốm được nhiều nhà nghiên cứu sử dụng hơn cả. Chạc gốm được tạo bằng tay, chất liệu gốm thô pha nhiều cát sạn sỏi nhỏ, đa số có văn thừng, một số ít trang trí văn khắc vạch. Chạc gốm chia thành hai phần: Phần cốc loe ở trên và phần chân ở dưới. Kích thước to nhỏ khác nhau.

Bài viết khác

Vương quốc Phù Nam: Những phát lộ bất ngờ về Nền Chùa

Vương quốc Phù Nam: Những phát lộ bất ngờ về Nền Chùa

  • 12/08/2022 15:15
  • 1773

Sau các cuộc khảo sát 1944 - 1946, Louis Malleret đã xếp Nền Chùa vào di tích văn hóa Óc Eo; thậm chí còn có vị trí như là một “tiền cảng” của “thành phố cảng Óc Eo”. Di tích Nền Chùa có tên gọi khác là Tà Keo, có nghĩa là “Ông Ngọc”, nay thuộc khu vực ấp Tràm Dưỡng, xã Mỹ Lâm, H.Hòn Đất, Kiên Giang, nằm cách khu di tích Óc Eo - Ba Thê 12 km về phía tây nam, cách TP.Rạch Giá 12 km về phía bắc.