Chủ Nhật, 02/10/2022
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

05/11/2014 11:43 2814
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
1. Di tích khảo cổ học Bãi Cọi thuộc xóm 1, thôn 9, xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh được phát hiện năm 1976. Từ năm 2008 đến năm 2012, di tích Bãi Cọi đã được BTLSQG phối hợp với Sở văn hóa, Thể thao & Du lịch, Bảo tàng Hà Tĩnh, Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc tiến hành khai quật 3 lần. Kết quả cho thấy đây là một di tích mộ táng mang dấu ấn văn hóa Sa Huỳnh nhưng có giao lưu, ảnh hưởng mạnh với văn hóa Đông Sơn (Nguyễn Mạnh Thắng và nnk 2009).

2. Trong 3 lần khai quật, gần 50 mộ táng và hàng trăm hiện vật với các chất liệu: đá, đồng, sắt, thủy tinh, gốm đã được phát hiện. Bài viết xin giới thiệu một số loại hình hiện vật Đông Sơn tiêu biểu tại di tích Bãi Cọi.

- Đồ đá: đồ đá Đông Sơn phát hiện tại Bãi Cọi không nhiều, tiêu biểu là loại khuyên tai hình vành khăn được làm bằng đá ngọc màu vàng xám. Tiết diện hình chữ L. Hai mặt đều được mài vát dần về phía mép nhưng một mặt được tạo gờ bậc. Loại khuyên tai này rất phổ biến trong các di chỉ, di tích thuộc văn hóa Đông Sơn.

- Đồ đồng: có số lượng tương đối nhiều, với các loại hình khá phong phú: rìu xòe cân, rìu hình chữ nhật, rìu gót hài, cày, mũi tên hình lá, vòng tay... Trong đợt khai quật lần 2 phát hiện hai hiện vật hình chữ nhật một đầu có họng tra cán tiết diện hình bầu dục và có chốt hãm, đầu kia có hai mũi nhọn có tiết diện hình vuông. Có ý kiến cho rằng khả năng chúng là 1 loại lục lạc? Nhưng cũng có ý kiến cho rằng đây là một loại công cụ lao động có họng tra cán như mũi lao, mũi giáo... Hai hiện vật này đều tìm thấy tại khu vực có dấu tích cư trú mờ nhạt của cư dân Bãi Cọi.

Đây đều là những loại di vật điển hình trong các di tích văn hóa Đông Sơn.

Rìu đồng, di tích Bãi Cọi (Hà Tĩnh).

- Đồ sắt: có số lượng và loại hình không nhiều như đồ đồng. Chúng gồm: lao, giáo, dao găm, cuốc chữ U. Các di vật này đều bị gỉ sét bởi tính chất dễ ôxy hóa của nó. Đáng chú ý là loại cuốc chữ U, tên gọi của loại hình này đã nói lên công dụng cũng như hình dáng của nó. Đây là loại cuốc mang yếu tố Đông Sơn muộn khi đã bị ảnh hưởng của văn hóa Hán.

- Đồ gốm: có số lượng nhiều nhất trong các loại hình hiện vật tại di tích Bãi Cọi. Các loại hình gốm Đông Sơn điển hình tại đây gồm:

+ Nồi có thân hình cầu, chúng chủ yếu có kích thước nhỏ, đều có đặc điểm chung miệng loe, cổ cao trung bình chỉ khác nhau đôi chút bởi mép miệng: mép bằng, vê tròn hay mặt trong tạo lòng máng, thân thường có văn đập. Một vài tiêu bản có văn chấm ở vai.

+ Nồi có dáng gần giống hình giỏ cua: miệng loe, mép miệng bằng, phía trong tạo gờ, cổ ngắn, vai xuôi dần xuống thân, phần thân giáp đáy tạo gờ, đáy hơi lồi. Kiểu nồi này không có hoa văn.

+ Các loại bình nồi: chúng có miệng loe xiên, mép miệng vê tròn, cổ cong thắt, trên vai thường trang trí đường chỉ chìm và tạo gờ vai. Thân thuôn dần về đáy, đáy chỏm cầu. Chân đế choãi, một số tiêu bản có lỗ trổ thủng đối xứng. Trên vai và thân thường trang trí văn in vỏ na. Loại hình này rất đặc trưng của các di tích Đông Sơn lưu vực sông Mã.

+ Chõ: loại hình này được tìm thấy khá nhiều trong các lần khai quật. Chúng có dáng như một chiếc bình hoa gồm 2 phần: phần đựng phía trên giống chiếc bình hình lẵng hoa, thành thẳng loe rộng dần về phía miệng, mép miệng được tạo gờ, cong lõm lòng máng. Phần đựng này gắn liền với nồi đáy, lớp ngăn là một hình vành khăn có nhiều lỗ thủng chạy vòng tròn, ở giữa vành khăn là một lỗ tròn lớn. Phần nồi đáy hình cầu, giữa vai và thân tạo gờ, thân có văn đập. Chõ gốm là loại hình hiện vật rất đặc trưng của di tích Đông Sơn lưu vực sông Cả.

Chõ gốm, di tích Bãi Cọi (Hà Tĩnh)

3. Di tích Bãi Cọi với vị trí địa lý nằm ngay cạnh một nền văn hóa nổi tiếng - văn hóa Đông Sơn, nên chịu nhiều ảnh hưởng từ văn hóa Đông Sơn, đặc biệt là văn hóa Đông Sơn loại hình lưu vực sông Mã và sông Cả. Sự ảnh hưởng này thể hiện ở trên phương diện táng thức và trên các loại hình di vật tiêu biểu như đã đề cập ở trên.

Sự hiện diện dấu ấn Đông Sơn trên các di tích, di vật tại di tích Bãi Cọi đã cho thấy sức lan tỏa, sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ của văn hóa Đông Sơn với các văn hóa cổ trong thời Sơ sử ở nước ta. Những phát hiện mới qua 3 lần khai quật di tích Bãi Cọi đã cho thấy vị trí và tầm quan trọng của di tích Bãi Cọi trong việc tìm hiểu, nghiên cứu lịch sử Hà Tĩnh nói riêng và tiến trình lịch sử Việt Nam nói chung./.

Ths. Nguyễn Mạnh Thắng (Phó trưởng phòng NCST)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Vũ Quốc Hiền, 1976 - Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ học di tích Bãi Phôi Phối năm 1976, Phần đồ đá - Luận văn tốt nghiệp - Khoa Sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

2. Vũ Quốc Hiền, Lê Ngọc Hùng, Chu Văn Vệ, 2007 - Báo cáo khai quật di tích Cồn Dài năm 2006. Tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

3. Phạm Minh Huyền, 1996. Văn hoá Đông Sơn - Tính thống nhất và đa dạng. Nxb. Khoa học Xã hội.

4. Hà Văn Phùng, Trịnh Dương và Đào Linh Côn, 1976. Điều tra khảo cổ học ở Nghệ An - Hà Tĩnh. Khảo cổ học số 17: tr. 80 - 82.

5. Hà Văn Tấn, 1999. Văn hoá Đông Sơn. Nxb. Khoa học Xã hội.

6. Nguyễn Mạnh Thắng, Lê Ngọc Hùng, Lê Văn Chiến, Chu Văn Vệ, 2009. Báo cáo kết quả khai quật Bãi Cọi lần 1. Tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

7. Nguyễn Mạnh Thắng, Lê Ngọc Hùng, Chu Mạnh Quyền 2010. Báo cáo kết quả khai quật Bãi Cọi lần 2. Tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

  • 11/06/2019 08:28
  • 2255

Là loại hình di vật độc đáo xuất hiện từ văn hóa Phùng Nguyên và tồn tại qua các giai đoạn văn hóa tiếp sau (Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn). Đến nay vẫn chưa có sự thống nhất về tên gọi cũng như chức năng của loại hình hiện vật này. Chúng được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hòn kê, ông đầu rau, vật hình cốc, vật hình phễu, vật hình sừng bò, vật giữ lửa, chân giò, chân chạc, vật có liên quan đến tôn giáo tín ngưỡng nguyên thủy... Đến nay tên gọi chạc gốm được nhiều nhà nghiên cứu sử dụng hơn cả. Chạc gốm được tạo bằng tay, chất liệu gốm thô pha nhiều cát sạn sỏi nhỏ, đa số có văn thừng, một số ít trang trí văn khắc vạch. Chạc gốm chia thành hai phần: Phần cốc loe ở trên và phần chân ở dưới. Kích thước to nhỏ khác nhau.

Bài viết khác

Rực rỡ văn hoá Đông Sơn qua thạp đồng mới phát hiện

Rực rỡ văn hoá Đông Sơn qua thạp đồng mới phát hiện

  • 05/11/2014 11:33
  • 2266

Đông Sơn, một văn hoá khảo cổ rất đa dạng và thống nhất trong nội dung và hình thức thể hiện. 90 năm phát hiện và nghiên cứu về văn hoá Đông Sơn, khảo cổ học Việt Nam đã có những khám phá đầy lý thú. Văn hoá Đông Sơn ẩn chứa sức hấp dẫn đối với bất cứ ai trên con đường "lần tìm" về bản sắc văn hoá Việt cổ.