Thứ Năm, 22/02/2024
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

22/08/2012 09:52 4504
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Qua 60 năm phát hiện và nghiên cứu văn hóa Óc Eo, các nhà khảo cổ học Việt Nam bước đầu đã tìm ra nguồn gốc bản địa của nền văn hóa này từ một số di tích hậu kỳ thời đại kim khí (sơ kỳ sắt sớm 2.500 - 2.000 năm cách ngày nay).

Các di tích tiền sử này phân bố ở những tiểu vùng sinh thái khác nhau, có những đặc điểm văn hóa khảo cổ khác nhau nhưng đều chứa trong mình những yếu tố phát triển, trở thành đặc trưng trong văn hóa Óc Eo.

Những di vật, tính chất xã hội, biểu hiện tín ngưỡng và các mối quan hệ giao lưu văn hóa của văn hóa Óc Eo đã có mầm mống từ các di tích tiền sử ở Nam Bộ.

Di vật tìm thấy ở di tích Gò Ô Chùa, xã Hưng Điền A, huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An.

Vùng Nam Trung Bộ là địa bàn sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc tiền sử từ hơn 6.000 năm trước. Họ biết trồng lúa, đánh cá, săn bắt, sống trên sàn nhà hay thuyền bè, có tục chôn cất người chết, thờ tổ tiên và vật linh.

Ở một số di chỉ thuộc văn hóa Óc Eo, một số mẫu gỗ, than lấy từ lớp sau nhất của tầng văn hóa đã cho những chỉ số niên đại C14 rất sớm. Địa điểm gò Cây Da mang dấu vết cư trú, sinh hoạt của con người trước khi có sự đắp phủ lên thành gò cao.

Những di vật có niên đại thuộc thời kỳ trước Óc Eo với những tập quán cư trú trên sàn nhà như ở Bưng Bạc, Bưng Thơm, Rạch Rừng, gò Minh Sư, ND 11 (Nông trường Lê Minh Xuân), gò Cây Da… đều nằm trong một khung niên đại từ khoảng 1130 đến 170 tr.CN; và thuộc một cơ tầng văn hóa bản địa đá mới đồng thau - sắt sớm ở Nam Bộ, phản ánh khá rõ nét qua các di chỉ Cầu Sắt, Núi Gốm, Bình Đa, Bến Đò, Dốc Chùa, An Sơn, mộ chum Phú Hòa, Rạch Núi, Cù Lao Rùa, gỗ bọc trống đồng Phú Chánh… trong khung niên đại khoảng từ 2.000 - 1.500 tr.CN.

Khu di tích Cần Giờ với các di chỉ Giồng Cá Vồ, Giồng Phệt, Giồng Am v.v… có niên đại sớm, từ khoảng 550 tr.CN đến 285 s.CN, đã đem lại những nhận thức mới về nền văn hóa cổ vùng cận biển Nam Bộ qua 365 mộ chum, 12 mộ đất, di cốt người cổ và hàng ngàn vật tùy táng chủ yếu là đồ trang sức, sau đó là công cụ, vũ khí, gốm và một số di vật khác, cho thấy diện mạo khá rõ nét của một nền văn hóa bản địa và những quan hệ với các di chỉ mộ chum ở miền đông Nam Bộ, với các di tích thời đại kim khí ở hạ lưu sông Đồng Nai, với văn hóa Sa Huỳnh, Óc Eo và xa hơn nữa.

Nắp gốm thuộc di chỉ Giồng Cá Vồ, cách ngày nay 2.000-2.500 năm

Từ cơ tầng bản địa này, những yếu tố nội sinh của văn hóa Óc Eo đã hình thành và phát triển đến một trình độ có thể tiếp thu 1 cách dễ dàng và vững vàng những dòng văn hóa mới của thời đại, đó là quá trình giao lưu và tiếp biến với văn hóa Ấn Độ, bên cạnh những tiếp xúc với các yếu tố văn hóa Trung Hoa, Địa Trung Hải và Trung Á. Đây là một sự tiếp nhận sáng tạo, có chọn lọc, mô phỏng và biến thể một số thành tựu văn hóa tộc người khác.

Nông nghiệp lúa nước, nghề luyện kim và nghề hàng hải được phổ biến rộng rãi vào mấy thế kỷ trước và sau Công nguyên. Đó cũng là thời kỳ mở đầu của sự tiếp xúc thương mại thực sự, trước hết với Ấn Độ và sau đó với Trung Quốc. Những thị trấn phát triển về kinh tế và xã hội ở thời kỳ sớm này thường nằm trong những thung lũng phì nhiêu của hệ thống sông ngòi chính, được biểu hiện qua nhiều di chỉ ở Myanma, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam.

Văn hóa Óc Eo, vương quốc Phù Nam và các nhà nước cổ đại ở Đông Nam Á đã ra đời trong khung cảnh kinh tế, xã hội và văn hóa đó. Vào những thế kỷ đầu Công nguyên, văn hóa Óc Eo đã hình thành bằng sự kế thừa, phát triển những yếu tố nội sinh đó và sự tiếp thu những yếu tố văn hóa mới qua những dòng giao lưu của thời đại.

Hiện trường khai quật di tích Gò Ô Chùa (Vĩnh Hưng - Long An)

Việc phát hiện và khai quật những di chỉ có niên đại sớm hơn văn hóa Óc Eo như Gò Cây Tung (An Giang), Gò Cao Su, Gò Ô Chùa (Long An), Giồng Cá Vồ, Giồng Phệt (Cần Giờ - Tp. Hồ Chí Minh) đã mang lại những điều lý thú và quan trọng: từ những di tích tiền Óc Eo này, chúng ta đã nhận ra mầm mống của văn hóa Óc Eo, nghĩa là những yếu tố sơ khai mà sau này phổ biến và định hình trong văn hóa Óc Eo. Các khám phá mới về giai đoạn "tiền Óc Eo" ở Nam Bộ càng làm rõ hơn nguồn gốc bản địa của nền văn hóa này, đồng thời cũng cho thấy yếu tố văn hóa Ấn Độ đã xuất hiện ngay từ giai đoạn tiền sử ở nơi đây.

Lê Khiêm tổng hợp

Nguồn: Võ Sĩ Khải, Thời kỳ tiền Óc Eo ở Nam Bộ. NPHMVKCH 2005, tr. 892-895.

baotanglichsuquocgia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

  • 11/06/2019 08:28
  • 3619

Là loại hình di vật độc đáo xuất hiện từ văn hóa Phùng Nguyên và tồn tại qua các giai đoạn văn hóa tiếp sau (Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn). Đến nay vẫn chưa có sự thống nhất về tên gọi cũng như chức năng của loại hình hiện vật này. Chúng được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hòn kê, ông đầu rau, vật hình cốc, vật hình phễu, vật hình sừng bò, vật giữ lửa, chân giò, chân chạc, vật có liên quan đến tôn giáo tín ngưỡng nguyên thủy... Đến nay tên gọi chạc gốm được nhiều nhà nghiên cứu sử dụng hơn cả. Chạc gốm được tạo bằng tay, chất liệu gốm thô pha nhiều cát sạn sỏi nhỏ, đa số có văn thừng, một số ít trang trí văn khắc vạch. Chạc gốm chia thành hai phần: Phần cốc loe ở trên và phần chân ở dưới. Kích thước to nhỏ khác nhau.

Bài viết khác

Mật mã trong chiếc đĩa gốm thời Lý

"Mật mã" trong chiếc đĩa gốm thời Lý

  • 20/08/2012 13:44
  • 3822

Trong sưu tập của Bảo tàng Lịch sử quốc gia có một chiếc đĩa gốm thời Lý trang trí ám họa (vẽ chìm) hoa phù dung và một hàng chữ chạy vòng tròn dưới lòng đĩa. Chỉ qua chiếc đĩa gốm ấy, nhà phê bình Phan Cẩm Thượng đã "giải mã" rất nhiều vấn đề về đời sống văn hóa thời Lý - Trần. Xin trân trọng giới thiệu bài viết của ông.