Thứ Năm, 22/02/2024
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

25/03/2014 08:47 3820
Điểm: 4/5 (1 đánh giá)
Về lập hồ sơ xếp hạng di tích, bảo tồn, phát huy giá trị, qua nội dung các tham luận ở các cuộc hội thảo kể trên, tôi cũng nhận ra rằng: Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân tỉnh, ủy ban nhân dân tỉnh Thái Bình đã nêu cao ý thức trách nhiệm của mình đã chỉ đạo các cơ quan chức năng thuộc thẩm quyền tập hợp tư liệu, khảo sát, kiểm kê, lập hồ sơ, tranh thủ sự trợ giúp của các cơ quan chuyên ngành ở trung ương chỉ dẫn và bổ túc cho kiến thức, cũng như các cứ liệu khoa học, pháp lý, trên cơ sở đó hoàn thiện hồ sơ để trình Ủy ban nhân dân tỉnh xếp hạng các di tích cấp tỉnh, để tỉnh trình Bộ Văn hóa, nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích cấp quốc gia.

Kết quả cho đến nay, Thái Bình đã có 86 di tích, cụm di tích được xếp hạng di tích quốc gia, 400 di tích được xếp hạng di tích cấp tỉnh. Trong đó có trên 80 di tích có liên quan đến nhà Trần được xếp hạng. Tiêu biểu hơn cả là di tích khảo cổ học (di tích quốc gia) Tam Đường, lăng mộ, đình, đền miếu, lăng tẩm thờ Thái sư Trần Thủ Độ, Linh từ quốc mẫu Trần Thị Dung. Đình, đền, miếu, lăng tẩm thờ các danh thần như Phạm Ngũ Lão, Trần Nhật Hiệu…

Ghi nhận những kết quả thật sự có tính thuyết phục của bảo tàng tỉnh phối hợp với Viện Khảo cổ học, với các trường đại học, với Bảo tàng Lịch sử quốc gia trong việc khảo sát, khai quật các di chỉ khảo cổ học suốt từ thập kỷ 60, 80 của thế kỷ XX, năm 2003 của thế kỷ XXI. Bằng nguồn sử liệu vật thật lấy lên từ lòng đất đủ để thấy rõ vết tích lăng tẩm, mộ táng thời Trần ở Thái Bình tương đối đậm đặc và tập trung cao ở Hưng Hà, Quỳnh Phụ, rải rác ở Đông Hưng, Vũ Thư, Thái Thụy. Tìm thấy vết tích của hành cung, của miếu thờ các vua Trần, tìm thấy nhiều vật liệu sử dụng cho việc tạo dựng các công trình kiến trúc như gạch, ngói, ống thoát nước, tìm thấy các hiện vật gốm sứ là những đồ gia dụng của Vương triều Trần sử dụng khi về hành cung Tam Đường. Tất cả những vật chứng ấy đã nói lên rằng tại Hưng Hà đã tồn tại một quần thể các di tích lăng tẩm kỳ vĩ, một quần thể các di tích kiến trúc hoàng cung và miếu thờ, đình, đền, chùa v.v… và từ những kết quả ấy tỉnh ủy đã duyệt chủ trương, Ủy ban nhân dân tỉnh đã duyệt quy hoạch bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa nhà Trần ở Hưng Hà. Đền thờ các Vua Trần ở Tiến Đức mới được tạo dựng, đang làm tiếp đền thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo, đền thờ các hoàng hậu, công chúa mà chúng ta đã thấy là kết quả bước đầu rất được trân trọng của dự án nói trên v.v…

Lối đi vào khu di tích Đền Trần huyện Hưng Hà, Thái Bình

Năm Quý Tỵ (2013), Viện Văn hóa Nghệ thuật trực thuộc Bộ Văn Hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Bình với Ủy ban nhân dân huyện Hưng Hà cùng tổ chức hội thảo khoa học “Những giá trị đặc biệt của các di sản văn hóa thời Trần trên vùng đất Hưng Hà, tỉnh Thái Bình”, tôi nghĩ đây là một chủ đề mới, vừa có giá trị khoa học, vừa có giá trị thực tiễn cao. Tôi nhận lời mời của Viện Văn hóa – Nghệ thuật tham gia Hội thảo này và gửi tới Hội thảo bài viết với tiêu đề “Vài cảm nhận về Nhà Trần và vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa nhà Trần trên đất huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình”.

Tìm hiểu Luật Di sản Văn hóa (2001), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa (2009), tôi hiểu di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể (intangible cuture) và di sản văn hóa vật thể (tangible culture) là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác; là tài sản vô giá gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc; Là cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa. Trong nội hàm của khái niệm di sản văn hóa, các di tích lịch sử - văn hóa chiếm giữ vị thế cực kỳ quan trọng. Bởi di tích lịch sử - văn hóa không chỉ là nguồn sử liệu nguyên gốc, trực tiếp giúp những người nghiên cứu, viết sử những cứ liệu quan trọng để khôi phục các trang sử hùng tráng và cũng có thể là bi tráng của dân tộc trong trường kỳ lịch sử; là những thông điệp mà cha ông-tiền nhân để lại cho chúng ra và cho các thế hệ mai sau, trong đó gửi gắm biết bao trầm tư về sự nghiệp dựng, giữ nước – mà còn là vật chứng có tính thuyết phục cao giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc hơn về bản sắc văn hóa dân tộc.

Nước ta đã, đang vững bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập sâu về kinh tế quốc tế. Để hội nhập nhưng tuyệt nhiên không hòa tan về di sản văn hóa thì việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, tôn vinh, quảng bá bản sắc văn hóa của dân tộc, kết hợp với việc tiếp nhận tinh hoa văn hóa của nhân loại để tạo nội lực giúp con người vững vàng hơn, mạnh mẽ hơn trên con đường tiến lên hiện đại là quan điểm nhất quán của Đảng, Nhà nước trong việc ban hành, cũng như trong tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước. Khi chúng ta khẳng định văn hóa vừa là động lực, vừa là mục tiêu để phát triển kinh tế - xã hội, thì không thể không chú ý đến tính chất dân tộc và bề dày của lịch sử văn hóa. Tính chất dân tộc đó, bề dày lịch sử đó được biểu hiện một cách tuyệt vời ở các di tích lịch sử - văn hóa. Trong các di tích hữu hình này, ta thấy hiển hiện cái sức mạnh vô hình và quanh các di tích văn hóa vật thể này ta thấy đã, đang kết đọng các lớp văn hóa phi vật thể. Rõ ràng là qua di tích lịch sử - văn hóa chúng ta hiểu sâu sắc hơn về bản sắc, sức mạnh và tiềm năng của di sản văn hóa dân tộc. Nhưng tiếc thay, hiện nay trên phạm vi cả nước (Thái Bình, Hưng Hà cũng không phải là một ngoại lệ), nhiều di tích lịch sử - văn hóa bị xâm hại, bị xuống cấp, có nguy cơ bị hủy diệt và có nhiều di tích đã thực sự mất tích trên bản đồ đất nước. Nhìn chung, các di tích lịch sử - văn hóa vẫn đang ở trong tình trạng SOS khẩn cấp. Giáo sư, nhà giáo nhân dân Hà Văn Tấn khả kính của chúng tôi đã từng nói rằng: Một dân tộc mất đi di tích lịch sử -văn hóa là một dân tộc tự mình đánh mất trí nhớ. Mất trí nhớ thì cũng gần như mất trí”.

Lễ dâng hương tại lễ hội Đền Trần huyện Hưng Hà, Thái Bình năm 2013

Về Hưng Hà trong một chuyến đi cực ngắn do Viện Văn hóa tổ chức để vừa chiêm ngưỡng các di tích, thăm viếng các phần mộ của Vương triều Trần, thắp nén tâm nhang, cung kính tưởng niệm các vua Trần tại đền Trần ở Thái Đường, cung kính Thái sư Trần Thủ Độ tại đền thờ ông ở làng Ngự, và tham dự lễ hội hai chạ Vân Đài, Tam Đường, các thành viên trong đoàn ai cũng vui khi được chứng kiến không khí tiếp đón, cũng như diễn trình của lễ hội nói trên và thú vị khi được các cụ cao niên ở Vân Đài kể về các công đoạn, quy trình chuẩn bị mâm cỗ cá hai tầng… Vui vì được thấy đền Trần mới được tạo dựng khang trang, rộng lớn, lăng Trần Thủ Độ đang được bảo tồn, tôn tạo… nhưng thật sự xót xa, thật sự buồn vì về cơ bản, những di tích lịch sử - văn hóa liên quan đến nhà Trần chỉ còn là phế tích, những gì mà Hưng Hà nói riêng, Thái Bình nói chung đã triển khai được trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản lịch sử nhà Trần trên đất Hưng Hà thật sự có ý nghĩa, tuy nhiên chưa ngang tầm với vị thế là quê hương lập nghiệp, phát tích của Vương triều này.

Trong bối cảnh việc bảo tồn các di tích (của cả nước, chứ không riêng gì của Thái Bình, của Hưng Hà) đang phải đối mặt với các mâu thuẫn: mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển, quá trình đô thị hóa nông thôn dồn dập, với yêu cầu bảo vệ hiện trạng của di tích lịch sử, văn hóa; mâu thuẫn giữa nhu cầu thực tiễn bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử - văn hóa với khả năng đầu tư kinh phí hạn hẹp của nhà nước; mâu thuẫn giữa nhu cầu khoa học ngày càng cao của sự nghiệp bảo tồn di tích với khả năng, năng lực còn rất hạn chế của cán bộ thực thi trách nhiệm bảo tồn, tôn tạo di tích thì liệu các thế hệ đương thời có vượt qua được các mâu thuẫn trên hay không. Tôi nghĩ là có thể. Với các di tích liên quan đến nhà Trần ở Hưng Hà, qua các nguồn sử liệu học, qua kết quả các hội thảo khoa học đã nêu ở trên tôi thấy để bảo tồn, phát huy giá trị các di tích ấy cần:

Một là: Nâng cấp di tích từ cấp quốc gia lên cấp quốc gia đặc biệt và để làm được việc này, nên triển khai ngay việc đầu tiên là xây dựng một bộ hồ sơ thật sự khoa học, một tờ trình thể hiện rõ quy trình xây dựng bộ hồ sơ đó để trình cơ quan có thẩm quyền là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định, để Bộ trình Thủ tướng Chính phủ xếp hạng cụm các di tích lịch sử, văn hóa trên vùng đất Hải Ấp (Lưu Xá, xã Tiến Đức huyện Hưng Hà ngày nay) là di tích quốc gia có giá trị đặc biệt. So với 4 tiêu chí được quy định tại Luật Di sản văn hóa (2001) và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật di sản văn hóa (2009) đối với di tích quốc gia đặc biệt thì các di tích liên quan đến Vương triều Trần nơi đây đều hội đủ. Đây là việc cần làm ngay để đảm bảo yếu tố pháp lý,cơ sở pháp lý cho việc bảo tồn, tôn tạo phát huy giá trị di sản lịch sử, văn hóa liên quan đến Triều Trần trên đất Hưng Hà.

Hai là: Đầu tự thực hiện các hạng mục công trình đang còn dang dở ở đền Trần như tòa thánh mẫu, đức thánh Trần Hưng Đạo, đi đôi với việc lập quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị các di tích nhà Trần trên đất Hưng Hà, gắn quy hoạch này với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của huyện. Lấy Đền Trần và Thái Đường lăng là điểm trung tâm. Trong quy hoạch, phải chú ý giành lô đất cho việc xây dựng nhà trưng bày giới thiệu các di vật, bảo vật được lấy lên từ lòng đất qua kết quả các đợt khai quật khảo cổ học từ trước tới nay. Không có quy hoạch, không có lộ trình thực hiện quy hoạch chắc chắn khó vượt qua mâu thuẫn giữa bảo tồn di tích với quá trình nông thôn hóa thành thị mạnh như hiện tại.

Ba là: Cần xây dựng chiến lược quảng bá giá trị, tiềm năng du lịch tâm linh, du lịch hướng về nguồn cội của di tích quốc gia đặc biệt – quê hương, nơi phát tiết, khởi nghiệp của nhà Trần ở Hưng Hà để kêu gọi vốn đầu tư, coi trọng vốn xã hội hóa, tạo nguồn lực chắc chắn vượt qua mâu thuẫn giữa bảo tồn di tích với sự đầu tư hạn hẹp của nhà nước.

Bốn là: Lựa chọn cơ quan, đơn vị tư vấn lập quy hoạch, thiết kế bảo tồn, tôn tạo di tích phải là những đơn vị thực sự có chuyên môn, có năng lực, có kinh nghiệm để tránh tới mức tối đa những khiếm khuyết đã bộc lộ ở các công trình. Đền Trần, đền, lăng Trần Thủ Độ… và cũng là để vượt qua mâu thuẫn giữa bảo tồn với năng lực cán bộ.

Năm là: Cần nghiên cứu kỹ hơn, xây dựng hồ sơ khoa học đầy đủ hơn về di sản phi vật thể có một không hai trong hệ thống các di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt và dàn dựng thử nghiệm đó là lễ bái yết các lăng ở Long Hưng (Thái Đường) của các vua Trần và nếu thử nghiệm kết quả, thì đây sẽ là một sản phẩm du lịch hoàn toàn chinh phục được du khách khi về Hưng Hà.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao bằng chứng nhận “Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia” - Lễ hội Đền Trần Thái Bình cho lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện Hưng Hà

Trên đây là vài ý nhỏ, tham gia với hội thảo và mong muốn hội thảo lần này sẽ đạt được những kết quả khoa học tin cậy, tạo cơ sở khoa học cho việc bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa liên quan đến nhà Trần trên đất Hưng Hà, phục vụ cho nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của huyện Hưng Hà.

PGS. TS. Phạm Mai Hùng

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Bài viết khác

Vài cảm nhận về nhà Trần và vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị các Di tích lịch sử - văn hóa nhà Trần trên đất Hưng Hà, tỉnh Thái Bình (Phần 1)

Vài cảm nhận về nhà Trần và vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị các Di tích lịch sử - văn hóa nhà Trần trên đất Hưng Hà, tỉnh Thái Bình (Phần 1)

  • 21/03/2014 14:49
  • 5633

Trong lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc, nhà Trần - Vương triều Trần (1225-1400) có vị thế rất nổi trội và cực kỳ ngời sáng. Với 175 năm tồn tại của mình, nhà Trần đã tạo lập được những kỳ tích thực sự huy hoàng: chấm dứt được tình trạng hỗn loạn của xã hội Đại Việt vào những năm cuối của Vương triều Lý (1009-1225); Xây dựng được nhà nước Trung ương tập quyền thống nhất, vững mạnh từ cấp trung ương, tới cấp cơ sở là xã; Lập lại được trật tự chính trị - xã hội; củng cố được sự thống nhất của quốc gia; chăm lo phát triển kinh tế, văn hóa, khoan thai sức dân; thúc đẩy văn minh Đại Việt phát triển lên tầm cao mới.