Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Nước Nga dưới chế độ của vua Nga là một nước lạc hậu, nhân dân nước Nga bị áp bức bóc lột tàn tệ, ruộng đất nước Nga lúc đó tập trung vào vua chúa phong kiến. Nông dân làm ăn vất vả nhưng hoa lợi lại vào hết tay địa chủ, công nhân bị bóc lột nặng nề. Tình trạng này đã làm cho xã hội nước Nga có nhiều mâu thuẫn, mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư bản, giữa nông dân và địa chủ, giữa dân tộc và đế quốc. Và điều cần thiết cho nước Nga là xóa bỏ chế độ vua Nga để cho nhân dân Nga được giải phóng, được độc lập, tự do.

Đến năm 1903, đảng của giai cấp công nhân được thành lập lấy tên là Đảng công nhân xã hội dân chủ Nga (Đảng cộng sản Bôn-sê-vích).

Năm 1905 cuộc cách mạng Nga lần thứ nhất bùng nổ, trong đó có giai cấp công nhân là người lãnh đạo cách mạng. Ngày 10-12-1905 cuộc khởi nghĩa vũ trang ở Mạc-tư-khoa và nhiều địa phương khác diễn ra nhằm lật đổ chế độ vua Nga (Nga hoàng) lập ra nền dân chủ tư sản. Cuộc cách mạng không thành công nhưng đã đánh dấu một bước ngoặt trong phong trào cách mạng ở Nga, có tác động mạnh đến phong trào giải phóng dân tộc ở các nước trên thế giới.

Ngày 1 tháng 8 năm 1914, chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ, đây là cuộc chiến tranh giữa một bên là tư bản đế quốc Đức, Áo, Hung, Ý với một bên là tư bản đế quốc Anh, Pháp, Nga nhằm tranh giành chia lại thị trường thế giới. Đế quốc Anh và Pháp dùng nước Nga làm hậu phương, lấy người đi làm bia đỡ đạn cho chúng. Trước tình hình đó Lê-nin viết bản luận cương về chiến tranh, nhận định chiến tranh thế giới lần thứ nhất đang diễn ra lúc bấy giờ là chiến tranh phi nghĩa. Lê-nin và Đảng cộng sản kêu gọi giai cấp công nhân và nhân dân Nga chống lại chiến tranh đế quốc.

Chiến hạm Rạng Đông, nơi nổ phát súng đầu tiên vào Cung điện Mùa Đông của Sa Hoàng, mở đầu cho cuộc Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

Phong trào cách mạng Nga bắt đầu dâng lên, tháng 1 năm 1917 có 25 vạn công nhân bãi công đến tháng 2 năm 1917 cả nước Nga vùng lên tổng bãi công. Ngày 26 tháng 2 năm 1917 hưởng ứng lời kêu gọi của giai cấp công nhân Nga cuộc tổng bãi công chính trị chuyển thành cuộc khởi nghĩa vũ trang. Ngày 27 tháng 2 năm 1917 cuộc khởi nghĩa ở Pe-tơ-rô-gơ-rát thắng lợi. Lúc đó nước Nga xuất hiện hai chính quyền song song và tồn tại là Chính phủ lâm thời của giai cấp tư sản và Xô Viết đại biểu công nhân. Sau khi nắm được chính quyền Chính phủ lâm thời không giải quyết những vấn đề ruộng đất của nông dân, việc làm cho công nhân đã hứa trước đó.

Các công nhân và binh lính đánh chiếm Cung điện Mùa Đông, ngày 7/11/1917.

Khi đó Lê-nin từ Thụy Sĩ trở về và ngày 3 tháng 4 năm 1917 về đến Pe-tơ-rô-gơ-rát (nay là Xanh Pê-téc-bua), được sự ủng hộ rất lớn của nhân dân. Ngày 4 tháng 4 năm 1917, Lê-nin đọc bản “Luận cương Tháng Tư” chỉ ra con đường chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa. Lê-nin chỉ rõ rằng cần chấm dứt tình trạng hai chính quyền song song tồn tại bằng cách chuyển giao chính quyền về tay các xô viết. Nhận thấy thời cơ để làm khởi nghĩa đã chín muồi, Lênin đã vạch ra kế hoạch và trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa. Theo kế hoạch khởi nghĩa ngày 25 tháng 10 năm 1917 sẽ là ngày cướp chính quyền nhưng kế hoạch bị bại lộ nên chính phủ lâm thời phản cách mạng đã khẩn cấp chuẩn bị đối phó. Trước tình huống đó, Lê-nin chủ trương phải hành động ngay. Đêm 24 tháng 10 năm 1917 (tức là đêm mồng 6 tháng 11năm 1917), lực lượng cách mạng chiếm được tất cả các cơ quan chính phủ bao vây Cung điện Mùa Đông là sào huyệt cuối cùng của chính quyền phản động. Cũng trong đêm, tàu tuần dương “Rạng Đông” ở sông Nê-va, nổ súng đại bác báo lệnh tiến công. Hàng vạn công nhân và binh lính tràn vào cung điện Mùa Đông nhanh chóng chiếm giữ, cuộc chiến diễn ra tới 2 giờ 45 phút sáng thì kết thúc. Toàn bộ chính phủ tư sản lâm thời bị bắt.

Không khí hào hùng trên đất nước Nga trong những ngày diễn ra cuộc Cách mạng tháng Mười năm 1917.

Sáng 25 tháng 10 năm 1917 (tức ngày 7 tháng 11 năm 1917), Lê-nin ra bản hiệu triệu gửi toàn thể công dân Nga, tuyên bố: “Chính phủ lâm thời phản cách mạng đã bị lật đổ, chính quyền Cách mạng Xô Viết được thành lập”. Chiều ngày 25 tháng 10, Đại hội Xô Viết khai mạc, Lê-nin làm chủ tịch đầu tiên của chính phủ này. Trong đại hội Lê-nin trình bày hai bản sắc lệnh quan trọng là bản Sắc lệnh về hòa bình và Sắc lệnh về ruộng đất.

Trong sắc lệnh về hòa bình: “Hoàn toàn không thừa nhận bất cứ hiệp ước xâm phạm nào, đề nghị các nước tham chiến bắt đầu đàm phán để ký một hiệp ước chung trên cơ sở công bằng và dân chủ”. Đồng thời bản sắc lệnh nói nên cho thế giới biết rằng: “Nhà nước Xô Viết rất yêu chuộng hòa bình và kiên quyết phản đối mọi cuộc đấu tranh xâm lược, áp bức các dân tộc khác”.

Trong sắc lệnh về ruộng đất, “Chính phủ Xô Viết quyết định tịch thu ruộng đất của địa chủ, quý tộc giao đất lại cho dân cày, ruộng đất của bọn phản động thì bị tịch thu không bồi thường”.

VI. Lê Nin (1870-1924)- Lãnh tụ của giai cấp vô sản Nga, người trực tiếp chỉ đạo thắng lợi cuộc Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

Chính quyền Xô Viết còn thực hiện các biện pháp thủ tiêu các tàn tích của chế độ cũ như xóa bỏ sự phân biệt đẳng cấp, những đặc quyền của giáo hội, nam nữ bình đẳng. Ngày 3 tháng 3 năm 1918, nước Nga Xô Viết ký hòa ước Brest-Litovsk với các nước phe liên minh Trung tâm và chính thức rút khỏi chiến tranh thế giới thứ nhất.

Tháng 12 năm 1918, chính quyền Xô Viết được dựng lên trên khắp nước Nga. Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết được thành lập (gọi tắt là Liên Xô), đánh dấu sự thắng lợi rực rỡ của một cuộc cách mạng, một Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trong lịch sử, nước Nga bước sang trang mới. Cuộc cách mạng tháng Mười có ảnh hưởng sâu sắc trong đời sống chính trị thế giới từ những năm nó diễn ra và cả cho đến mọi thời đại sau này.

Lê Thị Huệ (tổng hợp)

Nguồn:

1. Lịch sử thế giới cận đại. NXB Giáo Dục – 1998.
2. Cuộc đời hoạt động cách mạng của Lê-nin vĩ đại. NXB Sự Thật.
3. Cách mạng tháng Mười Nga 1917-1967. NXB Phổ Thông Hà Nội.