Hệ thống thủy nông Bắc - Hưng - Hải là một hệ thống kênh, đập, trạm bơm, đê điều nhằm phục vụ việc tưới tiêu và thoát úng cho một vùng tứ giác. Vùng Bắc - Hưng - Hải gồm tỉnh Hưng Yên, phần lớn tỉnh Hải Dương, một phần tỉnh Bắc Ninh và TP Hà Nội, nằm giữa các sông Hồng (phía Tây), sông Đuống (phía Bắc), sông Thái Bình (phía Đông), sông Luộc (phía Nam), trong phạm vi các vĩ độ 20o30 – 21o07 và các kinh độ 105o50 – 106o36.
Vùng có hình tứ giác, mỗi chiều khoảng 50 ÷ 70 km, diện tích 2002,3 km2, dân cư đông đúc, nhiều đô thị và khu công nghiệp lớn. Đây là hệ thống thuỷ lợi lớn nhất của đồng bằng Bắc Bộ nước ta và từng được gọi là Đại thủy nông Bắc - Hưng - Hải.
Sơ đồ hệ thống Đại thủy nông Bắc - Hưng - Hải.
Hệ thống được xây dựng bắt đầu từ cuối năm 1958. Tổng chiều dài của hệ thống kênh chính là 200 km. Nước tưới được lấy từ sông Hồng chủ yếu qua cống Xuân Quan (rộng 19m, 4 khoang cửa, lưu lượng 75m3/s). Nước tiêu chủ yếu qua các cống Cầu Xe (rộng 56m, 7 khoang cửa, lưu lượng 230m3/s), An Thổ (rộng 56m, 6 khoang cửa và 1 âu thuyền, lưu lượng 105m3/s). Ngoài ra còn có một số trạm bơm kết hợp tưới - tiêu trực tiếp với các sông lớn tại những vùng hẹp ven các sông Đuống, Luộc, Thái Bình.
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ trưởng Bộ thủy lợi Hà Kế Tấn đến thăm công trình Bắc-Hưng- Hải, năm 1958.
Đây là một trong những công trình tiêu biểu trong thời kì xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc sau năm 1954. Hàng vạn thanh niên đã hăng hái tham gia xây dựng hệ thống. Hệ thống thủy lợi Bắc - Hưng - Hải là biểu tượng của tinh thần hy sinh vì ngày mai tươi sáng, sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu theo tiếng gọi của Đảng của thanh niên thời kì này. Rất nhiều anh hùng lao động, tập thể tiên tiến - xuất sắc đã xuất hiện tại công trường thủy lợi Bắc - Hưng - Hải.
Các tầng lớp nhân dân hăng hái tham gia xây dựng công trình Bắc-Hưng- Hải, năm 1958.
Trong quá trình chuẩn bị và xây dựng hệ thống này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã một vài lần tới công trường thăm, động viên và kiểm tra. Bác căn dặn cụ thể, đối với cán bộ Bác nói: “Phải đồng cam cộng khổ với nhân dân, phải khuyến khích và giúp đỡ nhân dân phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật nâng cao năng suất”; đối với dân công phải: “Giáo dục tốt, phải công tác chính trị tốt. Phải làm cho mọi người hiểu rằng: Công trường Bắc - Hưng - Hải là ích lợi chung, ích lợi to, ích lợi lâu dài cho nhân dân ba tỉnh. Đó là việc ích nước, lợi nhà. Phải làm cho mọi người hăng hái góp công sức”.
Cống Xuân Quan (Văn Giang - Hưng Yên)- Công trình đầu mối của hệ thống đại thủy nông Bắc- Hưng- Hải.
Hệ thống thuỷ lợi Bắc - Hưng - Hải đã góp phần quan trọng ổn định và phát triển nông nghiệp trong toàn vùng. Nhờ hệ thống thủy lợi Bắc - Hưng - Hải mà đã điều tiết cho hàng nghìn ha đất có nguồn nước để sản xuất quanh năm. Năng suất lúa trong vùng trung bình 7 - 8 tấn/ha, có nơi 10 tấn/ha.
Lê Khiêm (tổng hợp)