13-8-1945: Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ra “Quân lệnh số 1” phát lệnh khởi nghĩa.
Ngày 13-8-1945, phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh không điều kiện. Cơ hội ngàn năm có một cho nhân dân ta giành độc lập đã tới. Tình thế vô cùng khẩn cấp. Nhân dân ta phải giành lấy chính quyền từ tay Nhật bằng một cuộc chạy đua nước rút cuối cùng trước khi quân Đồng minh kéo vào Đông Dương, tước khí giới quân Nhật.
Hội nghị toàn quốc của Đảng Cộng sản Đông Dương được tiến hành từ ngày 13 đến 15-8-1945 tại Tân Trào (Tuyên Quang) nhận định, điều kiện khởi nghĩa đã chín muồi. Hội nghị quyết định phát động toàn dân Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.
Chân dung Tổng Bí thư Trường Chinh (1907-1988) (Ảnh tư liệu BTLSQG)
Ngày 13-8-1945, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh thành lập Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc gồm 5 đồng chí: Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Lê Thanh Nghị, Trần Đăng Ninh, Chu Văn Tấn. Đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp phụ trách Ủy ban. 23 giờ cùng ngày, Ủy ban khởi nghĩa ra Quân lệnh số 1, hạ lệnh Tổng khởi nghĩa, kêu gọi toàn dân đứng dậy khởi nghĩa giành chính quyền.
“Quân lệnh số 1” của Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc phát lệnh khởi nghĩa, ngày 13/8/1945 (Ảnh tư liệu BTLSQG)
Quân lệnh viết:
“Hỡi quân dân toàn quốc!
12 giờ trưa ngày 13-8-1945, phát-xít Nhật đã đầu hàng Đồng minh, quân đội Nhật đã bị tan rã tại khắp các mặt trận. Kẻ thù chúng ta đã ngã gục.
Giờ tổng khởi nghĩa đã đánh!
Cơ hội có một cho quân dân Việt Nam vùng dậy giành lấy quyền độc lập của nước nhà!
Mang nhiệm vụ lãnh đạo cuộc khởi nghĩa toàn quốc cho đến toàn thắng, Ủy ban khởi nghĩa đã thành lập”.
Quân lệnh giao nhiệm vụ cho Quân giải phóng Việt Nam:
“Dưới mệnh lệnh của Ủy ban khởi nghĩa, các bạn hãy tập trung lực lượng, kíp đánh vào các đô thị và trong trận của quân địch; đánh chẹn các đường rút lui của chúng, tước võ khí của chúng! Đạp qua muôn trùng trở lực, các bạn hãy kiên quyết tiến!”
Quân lệnh kêu gọi nhân dân toàn quốc:
“Dưới mệnh lệnh của Ủy ban khởi nghĩa, đồng bào hãy đem hết tâm lực ủng hộ đạo Quân giải phóng, sung vào bộ đội, xông ra mặt trận đánh đuổi quân thù”. Quân lệnh viết: “Chúng ta phải hành động cho nhanh, với một tinh thần vô cùng quả cảm, vô cùng thận trọng!
Tổ quốc đang đòi hỏi những hy sinh lớn lao của các bạn!
Cuộc thắng lợi hoàn toàn nhất định sẽ về ta!”
“Quân lệnh số 1” của Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc đã truyền đi như hồi kèn xung trận, kịp thời, chính xác. Văn kiện lịch sử này thông báo việc thành lập Ủy ban khởi nghĩa và kêu gọi toàn thể nhân dân và các lực lượng vũ trang cách mạng hãy hành động theo mệnh lệnh của Ủy ban khởi nghĩa để giành thắng lợi hoàn toàn.
Lê Khiêm (tổng hợp)
Nguồn: Trần Hữu Đính, “Tính chủ động, sáng tạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cách mạng tháng Tám”, Cách mạng tháng Tám một sự kiện vĩ đại của thế kỷ XX, H.: Chính trị quốc gia, 2005, tr.130-143.