Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Những ngày này cách đây 68 năm, dưới sự lãnh đạo của Ðảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, toàn dân tộc ta nhất tề vùng lên tiến hành cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám giành thắng lợi, đập tan ách thống trị của thực dân Pháp gần 80 năm; lật nhào chế độ phong kiến hàng nghìn năm, lập nên Nhà nước công nông đầu tiên ở Ðông Nam Á.

Cách mạng tháng Tám tuy có quá trình chuẩn bị lâu dài, nhưng chủ yếu diễn ra trong tháng 8-1945. Với tinh thần tích cực, chủ động, khẩn trương, luôn luôn theo dõi chặt chẽ sự biến đổi của tình hình để quyết định những bước đi thích hợp và kịp thời, vào tối 12-8-1945, ngay sau khi nghe tin Nhật Bản đã gửi công hàm cho Đồng minh chấp nhận tuyên bố của Hội nghị Pốtxđam (tuyên bố các điều kiện định rõ cho sự đầu hàng của Nhật Bản), Hồ Chủ tịch cùng Thường vụ Trung ương họp quyết định lập tức phát động Tổng khởi nghĩa trên toàn quốc.

Cũng trong đêm 12-8-1945, Ủy ban Chỉ huy lâm thời Khu giải phóng hạ lệnh cho toàn thể các lực lượng vũ trang và nhân dân trong vùng đứng lên khởi nghĩa.

Mệnh lệnh khởi nghĩa của Ủy ban chỉ huy lâm thời khu giải phóng có chữ ký của đồng chí Văn (Võ Nguyên Giáp) ngày 12/8/1945. (Ảnh tư liệu Bảo tàng Lịch sử quốc gia)

Bản Mệnh lệnh khởi nghĩa của Ủy ban gồm 10 điểm như sau:

1. Huy động bộ đội đánh vào các đô thị nếu đủ điều kiện thắng lợi.

2. Bố trí đánh trên những bộ đội rút lui của địch.

3. Trước lúc hành động nên gửi tối hậu thư cho quân đội Nhật và lính bảo an nếu họ không hàng sẽ bị tiêu diệt.

4. Đối với quân đội Nhật đã hàng theo thì phải đối đãi tử tế, một phần lớn cho vào tập trung dinh, còn một phần thì tuyên truyền cho họ về các bộ đội Nhật ở các nơi. Binh lính người Việt thì thả về sau khi tuyên truyền.

5. Khi đánh được một trận thì lập tức bổ sung bộ đội với số vũ khí thu được. Trừ khi có mệnh lệnh đặc biệt còn thì một phần ba bộ đội lưu lại đóng ở địa phương, hai phần ba chuẩn bị sẵn sàng kéo đi nơi khác, cần chiến đấu hay đóng chiếm.

6. Sau khi chiếm các đô thị, tất cả những quân nhu, lương thực không cần dùng đến ngay thì lập tức đưa vào các căn cứ của ta cất giữ.

7. Trong giờ phút này, sự liên lạc cần phải giữ cho chặt, bộ đội bao giờ cũng phải liên lạc với đại bản doanh, có tình hình mới phải lập tức báo cáo.

8. Các Ủy ban nhân dân và toàn thể dân chúng phải hết lòng hết sức phối hợp với bộ đội. Toàn thể quân và dân phải chuẩn bị cho đủ tinh thần để tiếp tục cuộc tranh đấu vì quyền hoàn toàn độc lập cho đất nước.

9. Đối với bọn Pháp Đờ Gôn thì cứ theo thông cáo cũ, còn đối với người ngoại quốc khác thì sẽ có chỉ thị riêng.

10. Lúc này là lúc quân sự hành động, kỷ luật phải nghiêm”.

Bản Mệnh lệnh gồm 10 điểm quy định phương án tác chiến cho lực lượng vũ trang như tấn công địch ở các đô thị, chính sách đối với quân ngụy, tù binh và hàng binh Nhật, những người thuộc phái Đờ Gôn, vấn đề vũ khí, thông tin liên lạc, phối hợp với các lực lượng nhân dân.

Bản Mệnh lệnh ghi rõ: “Để bảo đảm sự thành công của cuộc khởi nghĩa, các đồng chí hãy thi hành mệnh lệnh này cho nhanh chóng, kiên quyết, anh dũng và thận trọng”.

Đồng chí Võ Nguyên Giáp duyệt một đơn vị Việt Nam Giải phóng quân, ngày 26/8/1945 sau khi giành được chính quyền ở Hà Nội.

Đáp lời kêu gọi thiêng liêng của Đảng, của Ủy ban Chỉ huy lâm thời Khu giải phóng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng, với khát vọng độc lập, tự do cháy bỏng, với quyết tâm to lớn, hơn 20 triệu nhân dân ta từ Bắc tới Nam đã vùng lên làm cuộc Tổng khởi nghĩa oanh liệt trên toàn quốc, tạo nên một kỳ tích trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

Lê Khiêm (tổng hợp)

Nguồn: Trịnh Nhu, Trần Trọng Thơ, “Toàn quốc đồng bào đứng dậy “Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta””, Cách mạng tháng Tám 1945 thắng lợi vĩ đại đầu tiên của cách mạng Việt Nam, H.: Chính trị quốc gia - sự thật, 2011, tr. 234-260.