Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Trong lịch sử phong trào thanh niên Việt Nam thế kỉ 20 có một cuộc vận động có sức lôi cuốn mạnh mẽ, rộng khắp của tuổi trẻ Hà Nội, sau đó trở thành phong trào chung của cả nước, đó là phong trào thanh niên “Ba sẵn sàng”. Phong trào được xuất phát từ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Năm 1964, thanh niên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội có phong trào “tam bất kì”. Lúc đó, đất nước ta phải đồng thời thực hiện 2 nhiệm vụ chiến lược: vừa làm nhiệm vụ chiến đấu chống Mỹ- Ngụy ở miền Nam, vừa tiến hành xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, làm hậu phương lớn cho chiến trường miền Nam đánh Mỹ. Hai nhiệm vụ chiến lược này thực hiện theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III- năm 1960. Khi đó, phong trào thanh niên nói chung, đặc biệt thanh niên trường Đại học Sư phạm Hà Nội có nhu cầu sẵn sàng đi bất cứ đâu, làm bất cứ việc gì khi tổ quốc cần.

Năm 1964 - 1965, đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh ra toàn miền Nam, tiến hành đánh phá miền Bắc Việt Nam. Với tinh thần cả nước là 1 chiến trường, thanh niên, học sinh, sinh viên ở miền Bắc, ngoài việc học tập và sẵn sàng phục vụ xây dựng miền Bắc CNXH thì luôn có nhu cầu và sẵn sàng chi viện cho miền Nam đánh Mỹ. Nhận thấy phong trào “Tam bất kì” trước đây không còn phù hợp nữa, tháng 5/1964 Đoàn trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã mở rộng thành phong trào “Ba sẵn sàng” với 3 nội dung là: sẵn sàng chiến đấu; sẵn sàng nhập ngũ; sẵn sàng làm bất cứ việc gì khi tổ quốc cần.

Từ năm 1965 đến 1975, phong trào “Ba sẵn sàng” của Đoàn trường Đại học Sư phạm Hà Nội triển khai và nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình, mạnh mẽ, rộng khắp của thanh niên sinh viên, với những nội dung rất cụ thể. Ví dụ như: sẵn sàng chiến đấu; khi Mỹ đánh phá miền Bắc thì bảo vệ miền Bắc trở thành nhu cầu để giữ vững sản xuất và học tập, nghiên cứu xây dựng miền Bắc. Nhu cầu thứ 2 là chi viện cho miền Nam; hàng nghìn thanh niên sinh viên Đại học Sư phạm Hà Nội đăng kí lên đường ra trận. Rất nhiều sinh viên cả nam và nữ, đã viết đơn bằng máu gửi lên Đoàn trường, lên Đảng ủy xin vào quân ngũ đi chiến đấu. Không phải là con trai được đi chiến đấu, có nữ sinh viên giả trai để được đi chiến đấu. Thậm chí có người vì nhẹ cân, đã giấu mang gạch trong người cho đủ cân nặng để được đăng kí vào bộ đội. Có những sinh viên đã có quyết định triệu tập đi học tập ở nước ngoài nhưng vẫn làm đơn tha thiết xin ở lại để đi chiến trường.

Điển hình là trường hợp của Phó bí thư Đoàn trường ĐHSP HN Đặng Xuân Rương (là em ruột của đồng chí Tổng bí thư Trường Chinh) - người cùng một lúc nhận được 2 giấy gọi nhập ngũ và giấy gọi đi nghiên cứu sinh tại Liên Xô. Đồng chí Đặng Xuân Rương dứt khoát chọn con đường nhập ngũ, chỉ đi nghiên cứu sinh sau khi đất nước được hòa bình, thống nhất. Cuối năm 1970, đồng chí Rương đã hy sinh anh dũng khi đang chỉ huy tiến đánh tại mặt trận Khe Sanh, Quảng Trị.

Phạm Tiến Duật, một sinh viên của Trường ĐHSP Hà Nội cũng nhập ngũ lên đường vào chiến trường trong bối cảnh như vậy. Ông đã trở thành nhà thơ của chiến trường, theo sát bước chân của các binh đoàn, có những sáng tác tâm huyết cống hiến khích lệ rất to lớn về mặt tinh thần cho tuổi trẻ cả nước thời đó. Phong trào “Ba sẵn sàng” thể hiện được lý tưởng sống của thanh niên thời kì đó vô cùng sâu sắc, vô cùng đẹp đẽ. Không có một lý tưởng sống nào cao đẹp hơn ngoài nhiệm vụ được cầm súng chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc, giải phóng miền Nam. Và rất nhiều người đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Họ để lại tuổi thanh xuân của mình nơi chiến trường, làm tấm gương sáng cho mọi thế hệ noi theo.

Thanh niên Hà Nội tại lễ phát động phong trào Ba sắn sàng đêm 9-8-1964.

Những người ở lại Thủ đô, họ quyết tâm xây dựng miền Bắc chi viện cho miền Nam, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Hà Nội trong các trận đánh phá của giặc Mỹ. Suốt những năm đó, sinh viên ĐHSP Hà Nội học ở nơi sơ tán đã phải học tập trong điều kiện cực kỳ khó khăn như: bàn ghế lớp học, phương tiện học tập, tài liệu sách vở, điện không có, nếu đốt đèn dầu lên thì máy bay Mỹ đánh, phải tắt đèn đi. Có những sinh viên khi học phải chui vào gầm tượng của nhà chùa thắp đèn dầu lên để học. Trong nơi sơ tán như vậy, học sinh sinh viên vẫn có những phong trào thi đua dạy tốt học tốt, tìm ra các phương pháp mới để học tập. Không khí quyết tâm thắng giặc Mỹ luôn tràn ngập trái tim mỗi người.

Khi đế quốc Mỹ đẩy mạnh thực hiện cuộc chiến tranh leo thang phá hoại miền Bắc bằng không quân và hải quân, tối ngày 9/8/1964, tại hội trường Bộ công nghiệp nặng- Hà Nội, Ban chấp hành Thành đoàn Hà Nội đã chính thức phát động phong trào thanh niên "Ba sẵn sàng" chống Mỹ cứu nước trong toàn thành phố. Phong trào “Ba sẵn sàng” lúc đó được ví như "mồi lửa" đã thắp sáng tinh thần cách mạng của thanh niên, học sinh, sinh viên Hà Nội vốn như đống "củi khô" chờ được đốt cháy. Sau khi phong trào được phát động, ngay trong tuần đầu tiên đã có hơn 80.000 thanh niên Hà Nội đăng kí nhập ngũ vào các lực lượng vũ trang nhân dân, và trong khoảng một thời gian ngắn con số này lên đến hơn 200.000 người.

Thanh niên miền Bắc sôi nổi hướng ứng phong trào Ba sẵn sàng.

Tháng 3/1965, T.Ư Đoàn đã chính thức kêu gọi thanh niên cả nước hưởng ứng phong trào “3 sẵn sàng” có bổ sung và nâng cao nội dung: vừa chiến đấu, sản xuất, học tập và xây dựng cuộc sống. Từ một phong trào phát động trong thanh niên Hà Nội, phong trào “Ba sẵn sàng” đã lan rộng ra các tỉnh, thành phố, vùng Đông Bắc Duyên Hải, Tây Bắc, Việt Bắc, các tỉnh miền Trung: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình và toàn miền Bắc Việt Nam, trở thành phong trào thi đua yêu nước của thế hệ trẻ Việt Nam thời bấy giờ. Trong vòng một tháng, cả miền Bắc đã có hơn 1.000.000 đoàn viên và thanh niên biểu thị lòng quyết tâm đăng ký thực hiện “Ba sẵn sàng”. Điển hình là tỉnh Sơn La vùng Tây Bắc, hưởng ứng phong trào “Ba sẵn sàng” với hơn 40.000 đoàn viên, thanh niên đăng ký tham gia, trong đó gần 20.000 đoàn viên, thanh niên đăng ký gia nhập quân đội, “sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng nhập ngũ, sẵn sàng đi bất cứ nơi nào Tổ quốc cần”. Hàng triệu thanh niên Việt Nam đã tình nguyện sẵn sàng chiến đấu, cống hiến cả tuổi thanh xuân và sức trẻ cho cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Sau năm 1965, phong trào “Ba sẵn sàng” có thay đổi nội dung phù hợp với thực tế cuộc chiến hơn là:- Sẵn sàng chiến đấu dũng cảm, sẵn sàng gia nhập các lực lượng vũ trang; - Sẵn sàng khắc phục mọi khó khăn, đẩy mạnh sản xuất, công tác và học tập trong bất kỳ tình huống nào; - Sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì mà Tổ Quốc cần.

Phong trào "Ba sẵn sàng" có một sức sống rất lớn, đi vào cuộc sống, đi vào mọi lĩnh vực sản xuất, chiến đấu, bảo vệ học tập trong giai đoạn đó. Thành công của phong trào “Ba sẵn sàng” của miền Bắc và cùng với phong trào “Năm xung phong” của miền Nam đã động viên khuyến khích tinh thần tuổi trẻ, đưa hàng triệu thanh niên đi vào tuyến đầu của cuộc kháng chiến, góp phần to lớn vào thắng lợi của sự nghiệp chống Mỹ thống nhất đất nước mùa xuân năm 1975.

Có thể nói thông điệp: Sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng hy sinh, sẵn sàng đi bất cứ nơi nào, làm bất cứ việc gì khi Tổ quốc cần đến, luôn thường trực cùng nhịp đập của hàng vạn trái tim tuổi trẻ. Phong trào “Ba sẵn sàng” đã đi vào lịch sử như một thiên anh hùng ca của tuổi trẻ Việt Nam ở thế kỷ XX, là nền tảng để các phong trào thanh niên ngày nay phát huy.

Gần nửa thế kỷ trôi qua, phong trào “Ba sẵn sàng” đã hun đúc nên một thế hệ thanh niên với những phẩm chất tốt đẹp, đó là lòng yêu nước, biết hy sinh, sẵn sàng xả thân vì Tổ quốc. Phong trào “Ba sẵn sàng” không chỉ có giá trị trong thời kỳ bảo vệ Tổ quốc, mà vẫn luôn phát huy giá trị trong thanh niên thời bình. Đây chính là cơ sở để Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh phát động phong trào “Thanh niên tình nguyện” để các thế hệ thanh niên hôm nay tiếp bước cha anh, gánh vác sứ mệnh lịch sử của thanh niên trong thời đại mới. Tinh thần “Ba sẵn sàng” nhắc nhở thế hệ thanh niên ngày nay không ngừng rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, góp phần xây dựng đất nước trên con đường hiện đại, văn minh với bản lĩnh “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tự hào là nơi khởi nguồn của một phong trào thanh niên rất mạnh mẽ và hiệu quả trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước anh hùng.

Minh Vượng (tổng hợp)

TLTK: - Tài liệu của BCH Thành Đoàn TNCSHCM TP Hà Nội.

- Theo bác Trịnh Ngọc Trình, nguyên Bí thư trường ĐH Sư phạm Hà Nội (1962-1965).