Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Trước khi Công hội Đỏ ra đời, ở nước ta đã xuất hiện nhiều tổ chức Công hội sơ khai, trong đó tiêu biểu nhất là “Công hội” bí mật do đồng chí Tôn Đức Thắng sáng lập trong hai năm 1920 - 1921. Mục đích của hội là đấu tranh bênh vực quyền lợi của công nhân, đấu tranh chống chế độ tư bản. Trong cuộc bãi công của công nhân đóng tàu Ba Son trong những năm 1920 – 1925. Cuộc bãi công ủng hộ cuộc đấu tranh của công nhân Thượng Hải, Trung Quốc. Điều đó cho thấy phong trào đấu tranh của công nhân đã mang tính chất quốc tế.

Ngoài tổ chức Công hội Đỏ bí mật do đồng chí Tôn Đức Thắng sáng lập, còn có một số công hội như Hải viên công hội, tập hợp những công nhân lái tàu trên các bến Viễn Đông. Tôn chỉ, mục đích của hội là “mưu lợi ích và giúp đỡ anh em lao động Hải viên, đòi những điền kiện cần thiết cho anh em lao động Hải viên, đoàn kết toàn thể anh chị em lao động”. Hải viên công hội đã thu hút phần lớn các thủy thủ Việt Nam làm trên những con tàu chạy từ Pháp qua Việt Nam, Trung Quốc và một số nước khác”.

Số nhà 15 Hàng Nón, nơi diễn ra Hội nghị thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ, 28/7/1929. (Ảnh TLBTLSQG)

Khác với công đoàn ở các nước dân chủ tư sản, các tổ chức công đoàn sơ khai ở Việt Nam ngay từ mới ra đời đã phải hoạt động bí mật. Bên cạnh đó, công đoàn của các nước Phương tây chỉ tập trung đòi quyền lợi kinh tế cho công nhân. Còn Công hội ở Việt Nam trước hết là một tổ chức tập hợp công nhân tự cải tạo mình, tiến lên có khả năng cải tạo xã hội, cải tạo thế giới. Công hội Đỏ mang tính chất cách mạng và ý nghĩa chính trị rõ rệt, là giải phóng dân tộc và góp phần đấu tranh cho quyền lợi chung của giai cấp vô sản quốc tế.

Từ năm 1928, Kỳ bộ Bắc kỳ của Việt Nam Cách mạng Thanh niên phát động phong trào “vô sản hóa”, phong trào đấu tranh của công nhân Việt Nam ngày càng sôi nổi, đã thúc đẩy công hội phát triển cả về hình thức lẫn nội dung hoạt động và trở thành tổ chức công đoàn cách mạng của giai cấp công nhân.

Tại các khu công nghiệp thuộc các tỉnh miền Bắc, nhiều xí nghiệp đã có công hội như: Nhà mày Diêm, hãng sữa chữa ô tô A-viat (Hà Nội), nhà máy sợi, nhà máy Xi măng (Hải Phòng), Hòn Gai, Quảng Yên (Khu mỏ Quảng Ninh)… công nhân làm việc ở các bến tàu, nhà ga cũng tổ chức công hội. Ở miền Nam, tổ chức công hội cũng đã hình thành và hoạt động, chủ yếu ở các khu công nghiệp Sài Gòn – Chợ Lớn và đồn điền cao su.

Năm 1929, phong trào công nhân và hoạt động công hội ở nước ta phát triển sôi nổi, đặc biệt là ở Bắc kỳ. Các cuộc đấu tranh của công nhân nổ ra liên tục ở nhiều xí nghiệp, có sự liên kết chặt chẽ giữa các cuộc đấu tranh của công nhân của xí nghiệp này với xí nghiệp khác trong cùng một địa phương, giữa các địa phương này với địa phương khác trong toàn xứ, kết hợp với phong trào đấu tranh chống thuế của nông dân, bãi thị của tiểu thương, bãi khóa của học sinh. Điều đó cho thấy phong trào công nhân không còn mang tính chất tự phát, mà đã dần đi vào hệ thống.

Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh (1908-1932), người lãnh đạo đầu tiên của Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ.(Ảnh TLBTLSQG)

Trước sự lớn mạnh của phong trào công nhân, cũng như nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác vận động công nhân tăng cường sự thống nhất về tổ chức của công hội. Ban chấp hành TW lâm thời Đông Dương Cộng sản Đảng quyết định tổ chức Hội nghị đại biểu Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ lần thứ nhất diễn ra từ ngày 28/7/1929 đến hết ngày 30/7/1929 tại số nhà 15 phố Hàng Nón, Hà Nội. Tham dự Đại hội có các đại biểu các Tổng công hội tỉnh và thành phố: Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng, khu mỏ Đông Triều, Mạo Khê…Hội nghị đã bầu BCH Trung ương lâm thời Tổng Công hội Đỏ do đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, ủy viên BCH TW lâm thời Đông Dương Cộng sản Đảng đứng đầu. Đại hội cũng thông qua chương trình, điều lệ của Công hội Đỏ và quyết định cho xuất bản tờ Lao Động (số đầu tiên ra ngày 14/8/1929 do chính đồng chí Nguyễn Đức Cảnh và Trần Học Hải (tức Trần Hồng Vận) phụ trách). Ban chấp hành lâm thời còn có các đồng chí Trần Văn Các, Nguyễn Huy Thảo, Nguyễn Văn Đoàn…

Báo Lao Động, cơ quan ngôn luận của Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ. (Ảnh TLBTLSQG)

Việc thành lập Công hội Đỏ Bắc kỳ có ý nghĩa hết sức to lớn đối với phong trào công nhân nước ta, vừa là thắng lợi của đường lối công vận của Nguyễn Ái Quốc và Đảng Cộng sản Đông Dương, đồng thời cũng đáp ứng nhu cầu cấp thiết về tổ chức của giai cấp công nhân Việt Nam. Việc thành lập tổ chức công đoàn đầu tiên của giai cấp công nhân Việt Nam góp phần vào sự lớn mạnh của phong trào cộng sản công nhân quốc tế. Phong trào công nhân Việt Nam với phong trào công nhân thế giới có mối quan hệ mật thiết với nhau, đăc biệt là công nhân và công đoàn Pháp đã được công hội đỏ thiết lập.

Thu Nhuần (tổng hợp)