Sau Cách mạng tháng Tám 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, nhưng người Pháp đã quay lại Đông Dương. Quân Pháp và Chính quyền Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã có những đụng độ, gây thiệt hại tính mạng cho những người lính Việt. Để xoa dịu nỗi đau mất mát của gia đình người tử trận, Chính quyền Việt Nam xúc tiến vận động thành lập Hội giúp binh sĩ tử nạn.
Đầu năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh được mời làm hội trưởng danh dự của hội. Trong năm 1946, Hội đã có những hoạt động quan trọng giúp đỡ cho binh lính ngoài chiến trường. Năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 20/SL ngày 16/8/1947 Quy định chế độ hưu bổng thương tật và tiền tuất tử sĩ. Đây là văn bản pháp quy đầu tiên khẳng định vị trí quan trọng của công tác thương binh liệt sĩ đối với cuộc chiến tranh ở Việt Nam.
Ngày 26/2/1947, Phòng thương binh thuộc Chính trị Cục, quân đội quốc gia Việt Nam được thành lập. Tháng 7/1947, Ban Vận động tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc cũng được thành lập. Trong khi đó, cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam đã tổ chức cuộc họp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, với sự tham gia của: các đại biểu Tổng bộ Việt Minh, Trung ương hội phụ nữ cứu quốc. Trung ương Đoàn Thanh niên cứu quốc, cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam, Nha Thông tin tuyên truyền…Nội dung cuộc họp là thực hiện chỉ thị của Hồ Chí Minh về chọn ngày kỷ niệm Thương binh Liệt sĩ và bảo vệ công tác thương binh liệt sĩ.Theo đề nghị của đại diện Chính trị Cục quân đội Quốc gia Việt Nam, sau khi cân nhắc, hội nghị nhất trí đề nghị Trung ương lấy ngày 27/7/1947 làm ngày thương binh liệt sĩ. Các đại biểu đã nhất trí chọn ngày 27/7 hàng năm là ngày Thương binh toàn quốc, là dịp để đồng bảo tỏ lòng hiếu nghĩa bác ái và tỏ lòng yêu mến thương binh.
Sắc lệnh 101-SL ngày 3/10/1947 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập Sở Thương binh cựu binh và Ty thương binh cựu binh trong mỗi khu kháng chiến.
Ngày Thương binh toàn quốc 27/7/1947, được mở đầu bằng cuộc mít tinh quan trọng diễn ra tại xã Hùng Sơn, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên với khoảng 2000 người tham gia. Nhân ngày này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi tặng một chiếc áo lụa của chị em phụ nữ biếu Người, một tháng lương của Người, tiền một bữa ăn của người và của nhân viên làm việc trong Phủ Chủ tịch, cộng lại là 1.127 đ (tiền Việt Nam thời kháng chiến chống Pháp).
Từ đó, vào ngày 27/7 hằng năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đều gửi thư thăm hỏi và quà động viên các thương binh, gia đình liệt sĩ và nhắc nhở mọi người biết ơn và hết lòng giúp đỡ thương binh và gia đình liệt sĩ. Tháng 7/1954, trận Điện Biên Phủ quân ta giành được thắng lợi to lớn, nhưng bị thương vong nặng nề. Chính vì vậy, chính quyền Việt Nam đã đặc biệt quan tâm và giải quyết công tác thương binh và liệt sĩ. Từ năm 1955, ngày 27/7 được đổi thành ngày Thương binh Liệt sĩ…
Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm trường thương binh hỏng mắt ở Hà Nội, người nói “Thương binh tàn, nhưng không phế”, ngày 11/2/1956.
Chiến tranh đã qua đi, đất nước hòa bình, nhưng những đau thương mất mát mà chiến tranh để lại không gì bù đắp được. Đối với những người đã khuất, bị thương trong chiến tranh, chúng ta chỉ có thể tưởng nhớ bằng lòng biết ơn, sự kính trọng lớn lao. Hằng năm, vào ngày 27/7, cả nước diễn ra nhiều hoạt động long trọng phục vụ cho ngày lễ. Trong dịp này, các nhà chức trách từ trung ương đến địa phương đều tới thăm, tặng quà các gia đình thuộc diện chính sách, thắp hương và tảo mộ tại các nghĩa trang Quốc gia và địa phương, tổ chức các hoạt động văn nghệ…
Khu di tích kỷ niệm ngày Thương binh Liệt sĩ (27/7) tại xã Hùng Sơn, huyện Đại Từ, Thái Nguyên. Nơi đây ngày 27/7/1947 hơn 300 cán bộ, bộ đội và đại diện các tầng lớp nhân dân địa phương họp mặt nghe công bố thư của Hồ Chủ tịch ghi nhận sự ra đời ngày Thương binh liệt sĩ ở nước ta.
Kỷ niệm ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 là cơ hội tôn vinh các giá trị truyền thống của lịch sử và cách mạng của dân tộc, tạo phong trào cho tuổi trẻ và nhân dân tham gia giúp đỡ, động viên các gia đình thương binh liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng. Thông qua đó, giáo dục cho thế hệ trẻ về truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, tự hào dân tộc, trách nhiệm của tuổi trẻ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.
Phương Thảo (tổng hợp)