Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Từ khi thành lập, được sự quan tâm trực tiếp, thường xuyên của Bác Hồ, sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, Lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) Việt Nam đã không ngừng rèn luyện, trưởng thành trong mọi giai đoạn lịch sử của đất nước: Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mỹ xâm lược, trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế ở hai nước bạn Lào, Campuchia. Trong 63 năm qua, đã có trên 35 vạn nam nữ TNXP phục vụ chiến đấu, trực tiếp chiến đấu, lao động sáng tạo với tinh thần dũng cảm, hi sinh, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

Thanh niên xung phong trong kháng chiến chống thực dân Pháp (thời kỳ 1950- 1954).

Từ đội ngũ 225 cán bộ, đội viên của đơn vị tiền thân là Đội Thanh niên xung phong công tác Trung ương, lực lượng TNXP đã không ngừng phát triển, trưởng thành theo sự lớn mạnh của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trên hai vạn cán bộ, đội viên TNXP chống Pháp đã hoạt động ngày đêm, sát cánh cùng các đơn vị lực lượng vũ trang, giao thông vận tải, dân công, đồng bào các dân tộc Việt Bắc và Tây Bắc hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ quan trọng: Phục vụ chiến đấu, chiến đấu, mở đường, đảm bảo giao thông, rà phá bom mìn, vận chuyển và chăm sóc thương bệnh binh, mai táng liệt sĩ, …ở các chiến dịch lớn như: Biên giới, Tây Bắc, Trung Du, Hòa Bình, Bình Trị Thiên, Liên khu V, miền Đông, và đồng bằng Nam Bộ, đặc biệt là tại mặt trận Điện Biên Phủ, góp phần cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân thực hiện thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Thanh niên xung phong và bộ đội mở đường trong chiến dịch Điện Biên Phủ,1954 ( Ảnh tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia )

Thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước ( thời kỳ 1965- 1975)

Khi đế quốc Mỹ mở rộng cuộc chiến tranh xâm lược nước ta, tiến hành “chiến tranh cục bộ” ở miền Nam, leo thang đánh phá miền Bắc, cả nước sực sôi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thực hiện chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Lực lượng TNXP chống Mỹ cứu nước, từ phong trào “Ba sẵn sàng” và “Năm xung phong” của Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam, đã có trên 25 vạn nam nữ thanh niên tình nguyện tham gia Lực lượng TNXP chống Mỹ cứu nước, tiếp bước cha anh, lên đường với quyết tâm “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Lực lượng TNXP chống Mỹ cứu nước đã nêu cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng, phát huy truyền thống của các thế hệ TNXP đi trước, lập nhiều chiến công xuất sắc, góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Đại đội TNXP 20/12 miền Nam lấy thân mình làm trụ cầu để đồng đội tải thương binh (Ảnh tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Lễ xuất phát của Đoàn TNXP Hà Nội lên đường chống Mỹ cứu nước tổ chức ở Nhà hát Lớn , Hà Nội 11/7/1969 (Ảnh tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quốc gia).

Thanh niên xung phong khôi phục và phát triển kinh tế miền Bắc (thời kỳ 1955- 1964).

Ngay sau cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, thực hiện sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước và Đoàn Thanh niên, Lực lượng TNXP được tổ chức lại, chuyển sang làm nhệm vụ mới. Trên bốn vạn cán bộ, đội viên TNXP đã có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ nhất, lao động quên mình trong công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục phát triển kinh tế và thi đua tình nguyện hoàn thành vượt mức kế hoạch trong lao động sản xuất, công tác và học tập, cùng tuổi trẻ cả nước xây dựng hàng trăm công trình kinh tế xã hội như: Công trình đường sắt Hà Nội- Lao Cai, Hà Nội- Vinh, công trình đường giao thông 426 Tây Bắc, Khu gang thép Thái Nguyên, Thủy điện Thác Bà, Mỏ thiếc Tĩnh Túc Cao Bằng, Nhà máy cơ khí Hà Nội... Lực lượng TNXP đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần làm nên một hậu phương lớn Xã hội chủ nghĩa vững chắc đảm bảo sức người, sức của phục vụ cho công cuộc kháng chiến chống Mỹ thống nhất đất nước.

Thanh niên xung phong tham gia phát triển kinh tế- xã hội, bảo vệ an ninh quốc phòng (thời kỳ từ 1976 đến nay).

Đại thắng mùa Xuân năm 1975 mở ra một trang sử mới, Tổ quốc Việt Nam hoàn toàn độc lập, thống nhất, cả nước bước vào công cuộc xây dựng lại đất nước. Tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang trong kháng chiến, thi đua thực hiện phong trào “Ba xung kích làm chủ tập thể”, “ Thanh niên lập nghiệp, tuổi trẻ giữ nước”, “Thanh niên tình nguyện”, “Năm xung kích, bốn đồng hành” của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, hàng vạn TNXP tình nguyện lên đường có mặt trên những tuyến đầu gian khó nhất, những nơi hoang tàn đổ nát do chiến tranh phá hoại và các vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, thực hiện các chương trình phát triển kinh tế- xã hội; sắp xếp ổn định dân cư gắn với việc giáo dục, dậy nghề và giải quyết việc làm cho thanh niên và các đối tượng khác; thực hiện nhiệm vụ công ích, tham gia giải quyết những vấn đề khó khăn, góp phần phát triển kinh tế- xã hội và bảo vệ an ninh quốc phòng.

Sáu ba năm- chặng đường hơn nửa thế kỷ đầy gian lao, khó khăn, thử thách song rất đỗi vinh quang, vẻ vang, tự hào. Lịch sử TNXP Việt Nam là pho sử bằng vàng thể hiện sự trưởng thành vượt bậc, sự cống hiến to lớn của các thế hệ TNXP trong công cuộc kháng chiến giành Độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc, kiến thiết xây dựng đất nước. Trong những thời khắc lịch sử quan trọng, nơi nguy nan, cực khổ, nơi máu xương có thể đổ, mạng sống có thể bị tước đoạt, Lực lượng TNXP đều có mặt, tỏ rõ được sự mưu trí, anh dũng, gan dạ, quả cảm của mình, có những đóng góp lớn lao. Lịch sử các cuộc kháng chiến của dân tộc đã ghi những mốc son chói lọi, những dấu ấn thành tích tạc vào thế kỷ của TNXP Việt Nam. Có những địa danh, những cung đường, trọng điểm gắn liền với chiến công hiển hách như: cầu Nà Cù (thôn Nà Tu- Bắc Kạn), Ngã ba Cò Nòi (Sơn La), đường 20 Quyết Thắng (Quảng Bình), ga Lưu Xá (Thái Nguyên), cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa), Truông Bồn (Nghệ An), Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), đường 1C (Nam Bộ)…

Ghi nhận những thành tích, công lao to lớn đáng tự hào, Lực lượng TNXP Việt Nam đã được Đảng, Nhà nước trao tặng các phần thưởng và danh hiệu cao quý:

- Huân chương Độc lập hạng Nhất, năm 1978

- Huân chương Hồ Chí Minh, năm 1997

- Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân, năm 1997

- 53 tập thể được phong tặng danh hiệu Anh hùng (36 tập thể Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân, 17 tập thể Anh hùng Lao động)

- Trên 100 cá nhân được phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng Vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động

- Nhiều tập thể, cán bộ, chiến sĩ TNXP được tặng thưởng Huân chương, Huy chương và các danh hiệu thi đua cao quý khác của Đảng và Nhà nước.

Chu Lộc- Phương Thảo (tổng hợp)