Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Thời kì ở Trung Quốc (1924-1927)

Ngày 11 tháng 11 nǎm 1924, Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô tới Quảng Châu, lấy tên là Lý Thụy, làm phiên dịch trong phái đoàn cố vấn của chính phủ Liên Xô bên cạnh Chính phủ Trung Hoa Dân quốc.

Thời gian này Người cũng gặp mặt một số nhà cách mạng lão thành người Việt đang sống và hoạt động lưu vong trên đất Trung Quốc, trong đó có Phan Bội Châu.

Trong nhóm 14 người này có một số thành viên của Tâm tâm xã - một tổ chức cấp tiến hoạt động từ 1923 với những thành viên như Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn, Phạm Hồng Thái, Lê Hồng Phong, Lâm Đức Thu….

Năm 1925, Người (lúc này mang tên Vương) lựa chọn một số người tích cực của Tâm tâm xã, huấn luyện thêm và trên cơ sở đó, lập ra nhóm Cộng sản đoàn, rồi tiếp tục dựa trên Cộng sản đoàn mà thành lập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội (hay còn gọi là Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên) vào tháng 6/1925.

Ngôi nhà số 13/1, nay là số 248-250, đường Văn Minh, thành phố Quảng Châu, trụ sở của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, nơi Nguyễn Ái Quốc mở các lớp huấn luyện đào tạo cán bộ cho cách mạng Việt Nam trong những năm 1925-1927.

Hội phái người về nước vận động và đưa thanh niên sang Quảng Châu đào tạo. Việc làm quan trọng nhất của hội trong thời gian này là cử được người đi học tại Đại học Phương Đông (Liên Xô) và trường Quân chính Hoàng Phố của Quốc dân Đảng Trung Quốc. Cùng năm 1925, Người tham gia thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông, do Liêu Trọng Khải, một cộng sự thân tín của Tôn Dật Tiên, làm hội trưởng và Người làm bí thư.

Người cũng lập ra tờ Thanh niên làm cơ quan ngôn luận của hội. Cuốn Đường Kách mệnh tập hợp các bài giảng của Người, được Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông xuất bản năm 1927. Người cho rằng để cách mạng thành công, phải coi học trò, nhà buôn, điền chủ nhỏ đều là bầu bạn của cách mạng. Ngoài ra, trong thập niên 1920, một trong những quan điểm của Người về cách mạng là: cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa có thể bùng nổ và giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc.

Tháng 5 năm 1927, do Tưởng Giới Thạch khủng bố cộng sản, Người rời Quảng Châu đi Hồng Kông, rồi sang Moskva (Maxcova). Tháng 11 năm 1927, Người được cử đi Pháp, rồi từ đó đi dự cuộc họp Đại hội đồng của Liên đoàn chống chiến tranh đế quốc từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 12 năm 1927 tại Brussel, Bỉ. Sau đó, Người cũng qua Ý.

Thời kỳ ở Thái Lan (1928-1929)

Mùa thu 1928, Người từ Châu Âu đến Thái Lan, với bí danh Thầu Chín (trong tiếng Thái và tiếng Lào, "thầu" chỉ người nhiều tuổi và biểu thị sự tôn kính) để tuyên truyền và huấn luyện cho Việt kiều, đồng thời móc nối một số thanh thiếu niên Việt Nam sang Thái Lan hoạt động. Người chủ trương tuyên truyền cho kiều bào và tổ chức họ vào những hội thân ái, tổ chức các buổi sinh hoạt văn hóa cho họ, xin chính phủ Thái cho mở trường dành cho Việt kiều. Người đi và vận động hầu khắp các vùng có kiều bào ở Thái Lan . Giống như tại nhiều nơi đã hoạt động, Người cho in báo - tờ Thân ái.

Cuối năm 1929, Người rời Thái Lan sang Trung Quốc.

Nhà Hợp tác tại Nakhon Phanôm, một trong những địa điểm Nguyễn Ái Quốc đã ở và vận động phong trào yêu nước của kiều bào Việt Nam ở Thái Lan các năm 1928-1929.

Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (1930)

Ba tổ chức cộng sản tại Việt Nam ra đời vào năm 1929, Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng, Đông Dương Cộng sản Liên đoàn. Ngày 3 tháng 2 năm 1930, tại Cửu Long thuộc Hương Cảng, Người thống nhất ba tổ chức đảng cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam trong một hội nghị được tổ chức tại nhà một người công nhân.

Tranh sơn dầu “ Nguyễn Ái Quốc chủ trì cuộc họp thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 3/2/1930” (tranh được lưu giữ tại BTLSQG).

Hội nghị đã thông qua các văn kiện quan trọng: Chính cương vắn tắt, Sách lược, Điều lệ vắn tắt của Đảng do Người soạn thảo, đây chính là cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng- một cương lĩnh cách mạng đúng đắn và sáng tạo.

Tháng 3 năm 1930, Người trở lại Thái Lan trong một thời gian ngắn, sau đó quay lại Trung Hoa.

Bút tích trong báo cáo của Nguyễn Ái Quốc gửi Quốc tế Cộng sản thông báo về việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 18/2/1930.

Những năm 1931 - 1933

Năm 1931, dưới tên giả là Tống Văn Sơ, Nguyễn Ái Quốc bị nhà cầm quyền Hương Cảng bắt giam. Người bị giam hơn một năm. Các đồng chí của Người - (Hồ Tùng Mậu và Trương Vân Lĩnh) liên hệ được với Công hội Đỏ và gia đình luật sư Frank Loseby can thiệp, biện hộ.

Ngục Victoria, nơi giam giữ Nguyễn Ái Quốc, thời gian Người bị bắt ở Hương Cảng, 1931-1933.

Báo chí Pháp ở Đông Dương loan tin là Người chết trong ngục do bị ho lao. Sau khi tòa tại Hương Cảng không kết án được, chính quyền Anh tại Hương Cảng trục xuất Người với ý định lực lượng của Pháp sẽ bắt và đưa về Việt Nam xét xử . Người được Loseby bố trí ra khỏi Hương Cảng trên một chiếc tàu khác. Sau khi ở Hạ Môn ngót năm, sáu tháng, đầu năm 1933, Người lên Thượng Hải. Từ đây, Người được Đảng Cộng sản Trung Quốc bố trí đưa đi Liên Xô.

Những năm 1933 - 1938

Đầu năm 1933, Nguyễn Ái Quốc đã có mặt ở Liên Xô và tham dự Đại hội lần thứ 7 Quốc tế Cộng sản (từ ngày 25 tháng 7 đến ngày 20 tháng 8 năm 1935). Đại diện của Việt Nam tại Ban Chấp hành này là Lê Hồng Phong. Người rời Liên Xô vào mùa thu năm 1938.

Ít nhất Người có hai tên gọi trong thời kì ở Liên Xô: ở trường Lenin lấy tên là Li Nốp, đối với nhóm học sinh ở Viện nghiên cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa, lấy tên là Lin.

Từ năm 1938 đến đầu năm 1941

Tháng 10-1938, Bác Hồ từ Nga trở lại Trung Quốc. Giữa năm 1940, xe tăng của phát xít Hit-le tràn vào Pa-ri, và ngày 20-6-1940, nước Pháp đầu hàng. Đang ở Côn Minh (Vân Nam, Trung Quốc), Bác chủ trương chuyển hướng hoạt động đến biên giới Việt - Trung, rồi về hẳn trong nước trực tiếp chỉ đạo cách mạng Việt Nam.

Tranh vẽ “ Bác Hồ về nước, ngày 28/1/1941.

Bác trở về Việt Nam vào ngày 28 tháng 1 năm 1941. Tháng 5 năm 1941, hội nghị mở rộng lần thứ 8 của Trung ương Đảng họp ở Cao Bằng và quyết định thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh Hội (Việt Minh).

Sau khi rời Tổ quốc, Người đã tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam rực rỡ cho đến tận hôm nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, Người đã sáng lập và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh. Tự hào về Đảng quang vinh, về Bác Hồ vĩ đại, mỗi người dân Việt Nam ở trong và ngoài nước càng thấy rõ hơn trách nhiệm của mình, nguyện đi theo Đảng, xây dựng Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh, tiếp tục lãnh đạo nhân dân ta đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế, vững bước tiến lên Chủ nghĩa Xã hội.

Ngọc Anh (phòng GD-CC)

Tài liệu tham khảo:

1. Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1975.

2. Hồng Hà: Thời thanh niên của Bác Hồ, Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1976,

3. Charles Fourniau, Hồ Chí Minh (1970), Notre camarade, Edition sociale Paris.

4. Đinh Xuân Lâm, Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 2, Nxb Giáo dục.

5. Phan Ngọc Liên (2000), Hồ Chí Minh trong tiến trình lịch sử dân tộc, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

6. webside:

- http://vi.wikipedia.org