Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Chiến dịch Cao Bắc Lạng tức chiến dịch Biên giới Thu đông năm 1950, còn gọi là chiến dịch Lê Hồng Phong II, được tiến hành theo quyết định tháng 6- 1950 của Ban Thường vụ Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mục đích của chiến dịch là tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch; mở đường giao thông quan trọng với Trung Quốc và thế giới; mở rộng và củng cố căn cứ địa Việt Bắc. Đầu tháng 9- 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã “chống gậy lên non xem trận địa”, hành quân ra chiến trường, cải trang đi lẫn trong các đoàn dân công hỏa tuyến. Người đội mũ rộng vành che kín vầng trán cao, chiếc khăn trùm đầu che kín bộ râu nên khó ai có thể nhận ra đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh- lãnh tụ của Đảng, của dân tộc, linh hồn của cuộc kháng chiến.

Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy chiến dịch Biên giới là Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Phương án dự kiến ban đầu là đánh địch ở Cao Bằng để kéo quân địch lên, song sau khi cân nhắc kỹ, Bộ chỉ huy quyết định đánh xuống Đông Khê, nơi lực lượng địch yếu hơn ở Cao Bằng để đảm bảo đánh chắc thắng. Sáng ngày 16/9/1950, tiếng súng mở đầu chiến dịch đã nổ, 6 giờ sau khi tiếng súng tấn công cụm cứ điểm Đông Khê vang lên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi quan sát trận đánh. Từ vị trí quan sát trên ngọn núi, có thể nhìn rõ toàn bộ các cứ điểm địch ở Đông Khê. Trong lúc bộ binh của ta đánh vào các đồn: Phìa Khóa, Yên Ngựa, Cam Phầy của địch thì lực lượng pháo binh bắn vào đồn chính để phá hủy pháo và một phần công sự địch. Địch chống cự lại ác liệt. Đồn chính mịt mờ lửa khói. Máy bay địch lồng lộn trút từng đợt bom xuống những nơi chúng nghi có quân ta. Thả bom xong, máy bay địch tiếp tục bắn phá, có lúc chúng sà xuống thấp hơn cả ngọn núi nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng quan sát. Người như không để ý đến máy bay của địch mà vẫn chăm chú theo dõi tình hình chiến đấu và đối chiếu với bản đồ tác chiến.

Được chứng kiến giờ phút lịch sử đó, nhà nhiếp ảnh Vũ Năng An- nhiếp ảnh của Bộ tổng Chi huy Quân đội Nhân dân Việt Nam đã ghi lại hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Mặt trận Đông Khê với bố cục khuôn hình chặt chẽ, phản ánh trọn vẹn một sự kiện lịch sử tới người xem. Trong bức ảnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh ở vị trí trung tâm, với trang phục giản dị của quân đội nhân dân Việt Nam, ống quần xắn cao, nét mặt biểu lộ sự tập trung cao độ vào việc quan sát. Các tài liệu lịch sử cho biết, ngọn núi nơi đặt đài quan sát là núi Báo Đông. Hôm đó đài trưởng Phạm Chước mời Bác ngồi lên tảng đá nhô cao là vị trí của “Người quan sát số 1”. Trong ảnh còn có đồng chí Phạm Chước (tức Phạm Thái Kiên), người cầm ống nhòm và người cầm điện thoại là đồng chí Minh, một học viên khóa 5 của trường Lục quân, người ngồi vị trí ngoài cùng là đồng chí Võ Viết Định (tức Chu Phương Vương) bảo vệ của Bác. Phía sau Bác là ba chiến sĩ trẻ, bảo vệ của các đài quan sát. 10h ngày 18-9-1954, sau 54 giờ chiến đấu ác liệt, bộ đội ta làm chủ Đông Khê. Ngày 15- 10- 1950, chiến dịch Biên giới toàn thắng. Một chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên của quân và dân ta, một chiến dịch đánh vận động, đánh tiêu diệt xuất sắc, đạt hiệu suất chiến đấu cao đã thắng lợi, đánh dấu bước phát triển mới về quyền chủ động của quân đội ta trên chiến trường chính.

Ngọn núi Báo Đông nơi Bác ngồi cùng tổ quan sát trận đánh Đông Khê, cách đây 63 năm, mãi mãi tạc in hình Bác- Người cha của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt nam, vị tư lệnh đưa hai cuộc trường kỳ kháng chiến đi đến ngày toàn thắng.

Chu Lộc- Phương Thảo (tổng hợp)