Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Các đội thiếu nhi đã tập hợp được những em gan dạ, tháo vát để làm nhiệm vụ giao thông, liên lạc, canh gác bảo vệ các cuộc họp của Đảng. Đó là cơ sở để ngày 15/5/1941 chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Đông Dương sáng lập Đội Nhi đồng cứu quốc, ở thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, đây là tiền thân của Đội Thiếu Niên Tiền Phong Hồ Chí Minh (ĐTNTPHCM) ngày nay.

Nơi thành lập Đội Nhi đồng cứu quốc (Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh), thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng được Bộ VHTT&DL xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia.

Đội là tổ chức nòng cốt trong các phong trào thiếu nhi, là lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, là lực lượng dự bị của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.Những yếu nhân đầu tiên của Đội Nhi đồng cứu quốc là Nông Văn Dền, Nông Văn Thàn, Lý Văn Tịnh, Lý Thị Nì, Lý Thị Xậu với những bí danh tương ứng Kim Đồng, Cao Sơn, Thanh Minh, Thanh Thủy, Thủy Tiên. Kim Đồng được bầu làm đội trưởng. Mục đích của Đội là "Đánh Tây, đuổi Nhật, giành độc lập cho nước nhà". Cả 5 đội viên được kết nạp đã làm lễ tuyên thệ trung thành với Đảng, tuyệt đối giữ bí mật, dù có phải hy sinh đến tính mạng cũng không phản bội lại nhân dân và cách mạng. Hoạt động của Đội thời kỳ này nhằm vào mục đích “ Dự bị vào giúp đánh Tây, đánh Nhật làm cho Việt Nam hoàn toàn độc lập” (điều lệ của Đội). Các đội viên được tổ chức học quốc ngữ, học hát các bài ca cách mạng, tham gia bảo vệ cán bộ cách mạng, làm liên lạc cho các đội Cứu quốc quân, Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân… Kim Đồng là tấm gương tiêu biểu cho các thế hệ thiếu niên thời kỳ đầu cách mạng đã anh dúng hy sinh để bảo vệ cán bộ thoát khỏi vòng vây của kẻ thù trong hoàn cảnh hiểm nghèo

Quá trình hoạt hoạt động, Đội đã nhiều lần đổi tên để phù hợp với điều kiện thức tế đó là, tháng 3 năm 1951, Đội Thiếu nhi cứu quốc được đổi tên thành Đội thiếu nhi tháng Tám. Trong giai đoạn này các đội viên đã tích cực tham gia công tác Trần Quốc Toản, giúp đỡ các gia đình liệt sĩ neo đơn. Tiêu biểu cho thế hệ đội viên chống Pháp là Lê Văn Tám (Sài Gòn), Dương Văn Nội (Hà Nội), Vừ A Dính (Lai Châu)… Các đơn vị thiếu nhi nổi tiếng như đội thiếu niên du kích Đình Bảng, đội thiếu niên du kích thành Huế…Hòa bình lập lại, tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ hai (11/1956), Đội Thiếu nhi tháng Tám được đổi tên thành Đội Thiếu niên tiền phong cho cả hai lứa tuổi thiếu niên và nhi đồng. Vào dịp kỷ niệm 20 năm thành lập Đội, ngày 15/5/1961, Bác Hồ ra lời dặn 5 điều mở đầu phong trào thi đua học tập, làm kế hoạch nhỏ góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và tham gia vào sự nghiệp chống Mỹ cứu nước. Truyền thống anh hùng của Kim Đồng và Lê Văn Tám được tiếp tục phát huy với tên tuổi của Đoàn Văn Luyện, Kơ- pa- kơ- lơng (miền Nam), của Nguyễn Bá Ngọc, Nguyễn Đỗ Hùng (miền Bắc)…

Đến ngày 30 tháng 1 năm 1970, Đội một lần nữa đổi tên thành Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh như ngày nay. Mỗi đội viên phải có nhiệm vụ thực hiện Điều lệ, nghi thức đội và chương trình rèn luyện đội viên. Thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng, phấn đấu là đoàn viên tốt, là đoàn viên đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh. Là gương tốt cho thiếu niên nhi đồng noi theo, giúp đỡ thiếu niên nhi đồng trở thành đội viên Đội Thiếu Niên Tiền Phong Hồ Chí Minh

Trải qua 72 năm thành lập và phát triển, đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh đã gắn bó với nhiều thế hệ đội viên Việt Nam. Trở thành một tổ chức không thể thiếu đối với các thế hệ thiếu niên Việt Nam. Trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể, Đội đã hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng và đất nước giao phó. Trong bối cảnh đất nước hiện nay vai trò của thế hệ thiếu niên nhi đồng hết sức nặng nề, do đó phong trào Đội phải không ngừng đi lên để hoàn thành mong mỏi của Bác Hồ “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có sánh vai với cường quốc năm châu hay không chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu…”.

Thu Nhuần (tổng hợp)