Nhằm giúp cho việc mua bán của người dân được dễ dàng và tránh cho việc đi lại trong thành phố khỏi bị cản trở trong những ngày gần tết, cũng là để có thêm tiền giúp cô nhi viện Trung Liệt, Phủ Thủ hiến Bắc Việt và Toà thị chính Hà Nội đã cho phép Ban Tổ chức “Chợ phiên Hà Nội” mở chợ tết tại khu chợ phiên (phố Đền Vua Lê, từ nhà Thuỷ Tạ đến Nha Tổng giám đốc Thông tin) vào các ngày từ 20 đến 29 tháng chạp âm lịch Canh Dần.
Theo Thông cáo về việc mở chợ tết trong chợ phiên Hà Nội thì những hàng bán hoa, cành đào, cây cảnh ở trong các chợ và các nơi khác (kể cả các hàng ở góc phố Tràng Tiền), tranh tết, câu đối.. sẽ tập trung cả vào khu chợ tết. Trong suốt thời kỳ chợ tết họp, các hàng hoá nói trên triệt để không được bán rong ở các phố, ở các lề đường, hay ở trong các chợ (kể cả góc phố Tràng Tiền) như mọi năm.
Các hàng dọn vào trong chợ tết sẽ không mất tiền thuê chỗ ngồi. Mỗi ngày, sau khi tan chợ, những người bán hàng trong chợ tết phải dọn hàng mang về nhà, không được ngủ lại ở chợ. Trong trường hợp hàng hoá cồng kềnh thì người của Ban Tổ chức chợ phiên sẽ trông coi. Riêng trong hai ngày 27 và 28 tháng chạp âm lịch, chợ họp tới 11 giờ đêm. Ai muốn có chỗ ngồi bán hàng trong chợ tết thì đến ghi tên tại phòng thường trực chợ phiên ở nhà Thuỷ Tạ, Bờ Hồ, Hà Nội.
Tiền vào cửa chợ tết được ấn định là 1$00 (một đồng bạc). Tiền thu được sẽ sung vào quỹ xã hội thành phố. (1)
Dưới đây là văn bản được đề cập:
Về việc tổ chức chợ hoa trong chợ phiên, phòng Pháp chế, Toà thị chính Hà Nội đồng ý với ban tổ chức chợ phiên Hà Nội là tập trung các hàng hoá, người bán đào, cây cảnh vào trong chợ phiên vì việc này sẽ giúp cho việc mua bán và cả việc đi lại của người dân trong dịp tết thuận tiện hơn, thêm nữa là người bán hoa sẽ không bị thiệt vì hàng hoa ở trong các chợ kể cả chợ hàng hoa ở Hàng Khay vẫn đóng thuế chỗ ngồi cho thành phố. Họ đóng thuế quanh năm như vậy, chỉ lợi có mấy ngày gần tết. Trong khi những người bán hoa mới, chỉ bán vào dịp tết, khi gần tết đến sẽ không có chỗ ngồi thuận tiện ở trong chợ để bán như họ. Nếu nay bắt đi họp ở một chỗ khác sẽ thiệt thòi, họ sẽ bị những người bán hàng hoa mới, chỉ bán vào dịp tết cạnh tranh. Đối với những người bán rong ở các phố hay tụ họp ở ngoài cửa chợ, trên hè các phố: thành phố có thể cấm chỉ các cuộc tụ họp và dồn họ vào một chỗ trong chợ phiên.
Phòng Pháp chế còn yêu cầu Thông cáo cho các người bán tranh tết phải vào trong chợ phiên, thực hiện bằng cách không cho bán trên các hè phố.
Đối với những người bán vàng hương, xem tướng số, phòng Pháp chế cho rằng không nên dồn họ vào trong chợ phiên vì làm như vậy có khác nào thành phố khuyến khích và công nhận sự mê tín dị đoan trong khi ông Thị trưởng còn đang cổ động việc cải tạo đời sống của nhân dân.(2)
Dưới đây là văn bản được đề cập:
Trong công văn gửi ông Thị trưởng thành phố Hà Nội, ngày 26/1/1951, trưởng Ban Tổ chức chợ phiên Hà Nội còn khẳng định: trong chợ phiên “không đánh bạc, không đánh bạc giả hiệu, không có trò mại dâm, không có gì nghịch mắt. Ở chợ phiên chỉ có những thú chơi đã được phép tổ chức. Ở chợ phiên Hà Nội có nhiều trò chơi giữa trời, có nhiều thứ xem, người vào chợ phiên không tốn thêm đồng nào. Cách sắp đặt trong chợ phiên Hà Nội còn tượng trưng sự cộng tác quốc tế ở thủ đô Bắc Việt”.(3)
Dưới đây là văn bản được đề cập:
Thủ hiến Bắc Việt cũng “vui lòng chuẩn y nguyên tắc cho mở chợ phiên tại bờ hồ Hoàn Kiếm từ ngày 29/1/1954 đến ngày 27/2/1954 để lấy thêm tiền xây dựng bệnh viện thành phố”. Ông Thủ hiến còn quán triệt“… trong chợ phiên không thể nào cho phép đánh bạc, dù dưới hình thức nào cũng vậy. Từ trước tới giờ, mỗi khi mở chợ phiên thì vẫn có lệ giao cho một bọn người ngoài quốc thầu, rồi bọn này chuyên môn về cách thức đánh bạc trá hình…
Đồng bào Bắc Việt đã nghèo nàn, lại sống trong cảnh chiến tranh khổ cực, nên chúng ta đều có bổn phận cấm triệt để các tổ chức nào chỉ gây thêm nỗi nghèo nàn cho dân”.(4)
Dưới đây là văn bản gốc:
Hà Nội bây giờ đã khác xưa nhiều, chợ cũng nhiều hơn. Người Hà Nội đã quen với nhiều loại hình chợ mới, nhưng chợ phiên Hà Nội vẫn mang một nét riêng, mặc dù chợ phiên Hà Nội ngày nay cũng đã có nhiều đổi thay.
Tài liệu tham khảo:
1.Tờ số 7, Hồ sơ số 262, phông Toà thị chính Hà Nội
2.Tờ số 2, Hồ sơ số 262, phông Toà thị chính Hà Nội
3.Tờ số 9, Hồ sơ số 262, phông Toà thị chính Hà Nội
4.Tờ số 25, Hồ sơ số 262, phông Toà thị chính Hà Nội
Nguyễn Hồng Nhung – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I