Trong chuyến công tác tại huyện đảo Phú Quốc vừa qua, chúng tôi không thể không đến thăm khu di tích lịch sử nhà tù Phú Quốc, nơi đây đã từng giam giữ hơn 40 ngàn tù binh cộng sản Việt Nam, và những câu chuyện khủng khiếp về một "địa ngục trần gian" bởi những đòn tra tấn dã man của chính quyền Mỹ Ngụy.
Trong chuyến công tác tại huyện đảo Phú Quốc vừa qua, chúng tôi không thể không đến thăm khu di tích lịch sử nhà tù Phú Quốc, nơi đây đã từng giam giữ hơn 40 ngàn tù binh cộng sản Việt Nam, và những câu chuyện khủng khiếp về một "địa ngục trần gian" bởi những đòn tra tấn dã man của chính quyền Mỹ Ngụy.
Năm 1967, tại xã Dương Tơ (nay là xã An Thới, đảo Phú Quốc), chính quyền Mỹ Ngụy đã dựng lên 12 khu bao gồm 500 căn nhà giam, diện tích khoảng 5km
2. Số lượng tù binh được giam cầm có năm lên đến 40 ngàn người, trong vòng 6 năm (1967-1973) chúng đã tra tấn và giết hại hơn 4.000 tù binh, trong đó biết được hơn 2.000 người có tên tuổi và hài cốt, 2.000 nữa là liệt sỹ vô danh. Hằng năm Ban quản lý di tích có tổ chức khai quật cho thấy có đến 2-3 lớp mộ chồng chất lên nhau, do vậy việc xác định tên tuổi, quê quán ở đâu là rất khó khăn.
Di tích lịch sử nhà tù Phú Quốc. Ảnh tư liệu
Ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định Paris được ký kết, trại tù binh Phú Quốc bị giải tán, tù binh được trao trả. Nhà tù đã trở thành khu di tích lịch sử, ghi dấu một thời bi tráng của lịch sử Việt Nam.
Con đường hầm bí mật
Trong bao chuyện khủng khiếp về những đòn tra tấn như "Chuồng cọp kẽm gai", "Lộn vỉ sắt", "Đánh bằng chày vồ", "Bẻ răng và lấy móng tay", "Luộc người trong chảo nước sôi"… về ý chí đấu tranh của những tù binh cộng sản, về những cuộc vượt ngục không thành v.v…, còn có câu chuyện kể về một con đường hầm lịch sử. Hầm dài 80 mét, do những tù binh bị giam tạo nên, được hoàn thành vào đêm 20/1/1969. Bằng con đường hầm ấy, đã có một số tù binh vượt ngục thành công, trong số đó có ông Lê Xuân Các quê ở Nghệ An hiện sống ở Đồng Nai. Nhân một chuyến về thăm lại di tích, ông đã cho biết vị trí cũng như quá trình các tù binh làm con đường hầm đó như thế nào, lời kể của ông nay đã trở thành tư liệu lịch sử quý giá.
Đ/c Trần Long, người lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh trong trại giam, bị ép vỡ ngực bằng hai tấm ván gỗ, xiết bu-loong, hy sinh ngày 20/7/1969 tại khu biệt giam số 5. Ảnh Hồng Ánh chụp lại
Con đường hầm được các tù binh đào bằng muỗng ăn cơm, nắp cặp mèn … trong vòng 5 tháng và 21 ngày. Ban đầu những lớp đất rất cứng, mỗi lần đào phải đổ nước vào cho mềm (đó là nước tiểu của tù binh), vậy 80 mét đất - một lượng đất khổng lồ đó sẽ được đổ đi đâu, và đổ như thế nào để địch không thể phát hiện? Ngày ấy, tù binh của ta không được tự do ra ngoài tiểu tiện, việc đó được thực hiện vào nửa chiếc thùng phi do chúng cắt ra đặt ở góc nhà giam, mỗi lần như thế, người đi vệ sinh bỏ vào túi quần hai nắm đất để cho lẫn vào phân, hoặc ban đêm lén cho đất lên mái tôn sẽ theo nước mưa chảy xuống…Cuộc giấu đất này cuối cùng cũng bị địch phát hiện. Bởi vì lượng tù binh ngày càng bị hao hụt, và vô tình một lần chúng bắt các tù binh mang phân đi tưới cho rau, chúng thấy bị trội lên những lớp đất và sỏi của đường hầm.
Khi bị phát hiện, chúng đã dùng những hình thức tra tấn tù binh cực kỳ dã man mà người cầm đầu là viên quản tù Thượng sĩ nhất Trần Văn Nhu - nhân viên của chính quyền Mỹ - Ngụy Sài Gòn.
Trần Văn Nhu (thứ hai từ phải) đang chỉ miệng hầm từ phòng 13 khu B2 trở ra và 21 tù binh đã theo đó vượt ngục thành công. Ảnh tư liệu
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, ông Trần Văn Nhu được Nhà nước ta cho đi cải tạo, giáo dục trong vòng 5 năm và 4 tháng, hiện nay vẫn còn sống với gia đình tại Phú Quốc. Với sự ăn năn hối cải, năm 1995 ông đã quay trở lại chỉ cho ta biết một số ngôi mộ tù binh do ông giết hại.
Rất nhiều người đến thăm di tích đã hỏi: Tại sao ta không tử hình ông Nhu mà để ông ấy sống? Được biết đó là do chế độ, chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước ta "đánh kẻ chạy đi, không đánh kẻ chạy lại"; thứ hai, đó là một nhân chứng sống về tội ác của chiến tranh!
Đ/c Đỗ Hòa (quê Bình Định) bị đóng đinh vào xương sọ, hy sinh 20/10/1972. Ảnh Hồng Ánh chụp lại
Hơn 20 năm sau khi Trại giam tù binh Phú Quốc chấm dứt tồn tại và miền Nam hoàn toàn giải phóng, theo đề nghị của UBND tỉnh Kiên Giang, ngày 12/10/1993 Bộ Văn hóa và Thông tin ra quyết định công nhận "địa điểm nhà tù Phú Quốc" là khu di tích lịch sử.
Hơn 500 căn nhà tôn cột kèo bằng sắt kích thước 5 mét x 20 mét, nhiều dây thép gai, cọc sắt đều bị tháo dỡ đưa đi mất tích. Toàn bộ trại giam khoảng 5 km
2 chỉ còn là bãi lau sậy và nền xi măng loang lổ, có nơi rất khó nhận ra.
Mô hình "chuồng cọp kẽm gai" tại khu di tích Nhà tù Phú Quốc. Ảnh Hồng Ánh
Xác định rõ tầm quan trọng của khu di tích lịch sử, trong đó có con đường hầm bí mật năm xưa, nay đang được các cơ quan chức năng trùng tu sửa chữa, theo Ban quản lý Di tích nhà tù Phú Quốc, dự kiến năm 2011 sẽ hoàn thành để đón khách thăm quan.
Đ/c Nguyễn Văn Ni (tức Bảy Ni) bị đục xương đầu gối và dùng cây sắt nung đỏ, đâm xuyên bắp chân. Hy sinh ngày 9/6/1970. Ảnh Hồng Ánh chụp lại
Hồng Ánh