Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Chuyện đùa khuyến khích "mộ tặc"

Giáo sư Đỗ Văn Ninh kể lại: "Ngày ấy, chúng tôi khai quật ngôi mộ một Quận công thời nhà Lê, mộ táng tại Nam Hà (nay là Nam Định). Trong khi nghỉ ngơi, ngồi quán nước, cánh chúng tôi bông đùa với nhau rằng, trong khu mộ có người đàn bà đẹp và có nhiều đồ vàng, bạc, ngọc ngà được chôn làm đồ tuỳ táng. Đó là ngôi mộ của những quan tướng, những nhà giàu".

Chuyện tưởng đùa cho vui, ai ngờ bà quán nước mắt chẳng dám hé ra khi nhìn quan tài người chết lại sẵn sàng thêu dệt đủ chuyện: Ngôi mộ của một ông quan to, lúc ông chết đã được chôn cùng biết bao đồ vàng bạc, châu báu và cả hai bà vợ cũng được chôn theo chồng. Vậy là, người ta tin chuyện chủ nhân của mộ Hán thường ngậm ngọc quý để giữ xác nguyên vẹn, đồ tuỳ táng có giá trị là chuyện có thật. Từ đó, hễ thấy đâu có mộ cổ là có những tay đào trộm săn lùng, tìm kiếm cổ vật.

Theo Giáo sư Ninh, cách đây nửa thế kỷ, nếu chúng ta đi trên các cánh đồng ở các huyện, nhất là vùng Nam Sách, Chí Linh, Đông Triều, Kinh Môn, Gia Lộc, Tứ Kỳ, Ninh Giang... có thể thấy hàng nghìn gò đống lớn nhỏ. Những gò đống ấy đều do con người tạo nên, trong đó phần lớn là mộ xây theo kiểu Hán, có niên đại từ thế kỷ I đến thế kỷ IX. Nhiều ngôi mộ rất lớn, có diện tích mộ phần hàng nghìn mét vuông. Gần hai nghìn năm dãi dầu mưa nắng mà vẫn còn cao tới 5-6m. Hầm mộ có khi tới hàng trăm mét vuông, đồ tùy táng bằng gốm thô và đồ đồng có thể tới vài trăm cá thể, trọng lượng hàng tấn. Tiền đồng, nhất là tiền Ngũ thù thời Đông Hán có mộ chứa tới hàng chục cân.

Khao khát tìm kho báu, những tay hám của quên cả chuyện có trinh nữ trông mộ, lời nguyền, yểm bùa, sẵn sàng đào mộ để tìm kiếm kho báu và cổ vật.

Cơn khát "hàng độc"

Giáo sư Ninh nhớ lại, những năm 70 của thế kỷ trước ở huyện Thanh Trì, Hà Nội, từng lan truyền chuyện đồn đại như huyền thoại rằng người Hoa đã trấn yểm vàng chôn trong các ngôi mộ cổ ở linh địa này. Những đêm tối trời và người có duyên sẽ nhìn thấy những con vịt vàng, lợn vàng ngoi lên mặt đất như muốn tìm đường về cố quốc. Cái chuyện khó tin với các nhà khảo cổ nhưng lại rất hấp dẫn kẻ trộm mộ.

Những kẻ trộm mộ ở cùng địa phương tập trung đi thành nhóm và trang bị cả máy rà bom mìn để phát hiện đồ kim loại quý. Nhiều khi đào phải xác ướp, họ để mặc thi hài người đã mất vất vưởng mưa nắng trên dương gian.

Vòm của mộ Hán

Cũng theo Giáo sư Đỗ Văn Ninh, mộ táng của người Việt theo nghi thức Hán, thậm chí là của người Hán sống trên đất Việt xưa, thường chỉ chôn theo những đồ tuỳ táng bình thường như chính cuộc sống của họ. Mộ Hán mà từ trước đến giờ ông khai quật và chôn lại không có ngọc quý, vàng bạc như người ta đồn thổi.

Trấn yểm âm binh

Chẳng biết có phải để hù doạ nhau hay không mà chính trong những tên đạo chích chuyên đào bới mộ cổ cũng đã dựng lên những câu chuyện hết sức bi ai. Trong khi đi tìm hiểu về mộ Hán, chúng tôi được một ông trùm đồ cổ chuyên sưu tầm những đồ tuỳ táng của tiền nhân kể lại cái chết bất ngờ của một gia đình đào trộm mộ cổ ở Nam Định. Một lần tìm được rất nhiều cổ vật, vàng bạc có giá trị ở khu mộ Hán, hai bố con đạo chích gói ghém lại và mang đi bán.

Trên đường lên Hà Nội để bán đồ đặc biệt này thì đạo chích bố bất ngờ bị tai nạn chết. Đạo chích con tiếc của thay cha đem đi bán lại chết trẻ. Em trai theo bước anh cũng không kịp sống để phá tiếp ngôi mộ nào nữa. Gia đình hoảng sợ tìm thầy giải. Thầy bảo phải dẫn đến ngôi mộ đã trộm rồi phán: "Mộ này đã bị chính người chết tự trấn yểm trước khi qua đời. Gia chủ lỡ xâm phạm lấy gì thì trả lại hết. Không tin cứ đào gần ngôi mộ này sẽ thấy bộ xương một đứa trẻ đã bị trấn yểm âm binh bảo vệ mộ Hán"....

Nói về mộ cổ, di cốt là chạm vào tận đáy niềm đam mê của PGS.TS Nguyễn Lân Cường, ông hồ hởi kể: "Ngày ấy, đến Quảng Ninh, chúng tôi khám phá một ngôi mộ Hán. Một ngôi mộ rất lớn, được xây dựng trên một quả đồi. Mộ xây bằng gạch, với những cửa vòm nguy nga tráng lệ. Ngôi mộ này lớn lắm mà người trần có thể kéo cả dàn tên lửa vào trong đó. Lạc vào ngôi cổ mộ này, chúng tôi kinh ngạc vì sức sáng tạo của tiền nhân. Đường địa đạo vào mộ sau đó được chia làm nhiều ngách khác nhau kiểu như trận đồ bát quái. Chính vì vậy, nếu người không am hiểu bát quái, ngũ hành rất có thể bị lạc".

Ông Tăng Bá Hoành bên mộ Hán đã bị tàn phá

Cách đây 30 năm, ông Tăng Bá Hoành (nguyên GĐ Bảo tàng tỉnh Hải Dương) đã có nghiên cứu về một ngôi mộ cổ ở ô Mễ. Ngôi mộ cổ được phát hiện do đội thuỷ lợi đào ở phía đông một gò đất cao 5m, họ tự ý mở quan tài và lấy đi một số đồ tuỳ táng.

Di hài là một người đàn bà đẹp, ngoài 40 tuổi, cao 1m50, tóc đen dài 50cm, da trắng. Ngón tay thon dài, móng dài. Toàn thân được giữ nguyên vẹn không bị xây xát. Người đàn bà đẹp ấy đội mũ kiểu khăn kết hình xoáy ốc, ngoài trùm một mũ vải mỏng. Mặt phủ một tấm khăn thêu văn mây, đầu gối trên một gối vải. Bên trong quan tài có độn lá chuối, bỏng rang và thóc rang. Cổ đeo tràng hạt màu đen, trong đó có hạt màu đỏ, một hạt màu vàng, một hạt bằng cẩm thạch. Chuỗi hạt bị những người mở quan tài lấy đi, sau này chỉ thu về được 98 hạt, mất 10 hạt. Một số đồ tuỳ táng như váy áo vẫn còn. Từ cách trang phục, những di vật còn lại, các nhà nghiên cứu tìm hiểu thêm từ địa phương rồi khẳng định đó là mộ của cung tần thứ ba của Vương Phủ (chúa Trịnh) thời Trịnh Tùng tên là Nguyễn Thị Ngọc Chén. Ngôi mộ cách ngày nay 350 năm.

Với mộ Hán, cuộc sống trên dương trần của chủ nhân như thế nào thì được tái hiện về cõi âm như vậy. Vì thế, người giàu xây mộ to nhiều đồ tuỳ táng, người nghèo mộ nhỏ đồ tuỳ táng ít hơn. Có những ngôi mộ Hán của bậc đế vương Trung Hoa người ta còn tìm thấy những toà ngang dãy dọc, những tượng đá được bày đặt như cuộc sống của chủ nhân. Tiếp tục gìn giữ phong tục ấy, người Hán giàu có sống trên đất Việt khi chết được táng cùng những vật dụng sinh hoạt để cuộc sống dưới âm đầy đủ như dương gian. Điều này luôn hấp dẫn những kẻ đột nhập vào mộ cổ, bất chấp lời nguyền, bỏ qua sự sống chết...

Vương Hà