| Tượng thần Vishnu Theo dấu Phù Nam Óc Eo là tên một địa danh ở Thoại Sơn, An Giang mà lần đầu tiên người ta khám phá ra những di tích khảo khổ này. Vì thế, chúng ta thường dùng cụm từ "văn hóa Óc Eo” để chỉ những địa điểm khảo cổ có lưu lại những di tích và đồ vật ở vùng đất này. Hiện nay, văn hóa và dấu tích của vương quốc Phù Nam được tìm thấy ở hầu hết các tỉnh Nam bộ. Ngay cả một "ốc đảo” biệt lập được bao vây bởi các con sông lớn như tỉnh Bến Tre cũng đã tìm thấy nhiều chứng tích thể hiện sự xuất hiện của nền văn hóa Óc Eo. Theo những ghi nhận lịch sử, vương quốc Phù Nam được chia làm hai thời kỳ, thời kỳ đầu từ thế kỷ thứ 1 đến thế kỷ thứ 3 và thời hậu Phù Nam từ thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ thứ 12. Trong giai đoạn sau, vương quốc Phù Nam phát triển mạnh và hưng thịnh, là một cường quốc ở Đông Nam Á thời đó. Hồi ấy, vương quốc Phù Nam có nhiều thương cảng giao lưu với các nước, có cơ cấu xã hội bao gồm, nông dân, thương nhân, thị tộc và tăng nữ, lấy thần quyền và vương quyền làm nền tảng để cai trị. Người Phù Nam cổ theo Ấn Độ giáo và thờ rất nhiều thần. Sau đó, do chiến loạn liên miên và sự tranh giành của các thế lực, vương quốc này suy tàn và bại vong rồi chìm vào quên lãng. Kế đó là hàng ngàn năm vùng đất này bị hoang phế và tàn phá bởi lũ lụt, phù sa bồi lở... nên dấu tích của văn hóa Óc Eo đã mai một dần và chỉ còn lại ở một số nơi như ngày nay ta thấy. Theo dòng chảy đó, Gò Thành xưa kia từng là một vùng đất cao, được người dân Phù Nam sinh sống và lập nghiệp. Tại đây cũng có một số kênh rạch nhỏ ăn thông ra sông Tiền để thuận cho thương nghiệp. Ngày nay, khi khai quật di tích Gò Thành chúng ta đã hiểu được phần nào cuộc sống của người dân thời bấy giờ thông qua các di vật mà họ để lại. Đó là các công cụ lao động, các đồ dùng bằng vàng, đồng, gốm hay xương thú. Lại có thêm cả những tượng Phật hay tượng Thần để ta hiểu rõ hơn về văn hóa và tín ngưỡng của họ. Với sự phát triển hàng ngàn năm trải dài ở các địa phương như ven các con sông Tiền sông Hậu, ở vùng Đồng Tháp Mười, tứ giác Long Xuyên và cả một phần ở khu rừng ngập mặn giáp biển... họ đã xây dựng và tạo cho mình nhiều nét văn hóa đặc sắc rất riêng biệt được thể hiện qua rất nhiều đồ vật như đồ gốm, tượng đá, tượng vàng, di cốt trâu bò, xương cá... cho tới than, lá dừa nước, ngà voi. Di vật vô giá Bị hoang phế và chìm vão lãng quên mấy trăm năm cho đến khi quan quân triều đình nhà Nguyễn "mang gươm đi mở cõi” vùng đất Nam bộ mới được thổi một luồng sinh khí hồi sinh mới. Tuy nhiên, cũng phải đến hơn một ngàn năm sau, những di vật và dấu tích của người Phù Nam cổ mới được chúng ta biết đến rộng rãi. Nơi đây được một nhà khảo cổ học Melleret người Pháp phát hiện năm 1941. Sau đó, trải qua nhiều cuộc khai quật và nghiên cứu, di tích được quy hoạch với diện tích rộng 1,7 ha và nằm ở độ sâu từ 1,3 đến 3 mét so với mặt đất. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy rất nhiều hố thờ và giếng thờ với những di vật quý như vòng đeo gắn hình lá cây, chuỗi hạt hình trái xoan, hình bông mai 6 cánh, hình tứ giác... đều làm bằng đồng hay ngà voi. Đáng chú ý nữa là ở đây còn phát hiện rất nhiều tượng thờ như tượng thần Vishnu bằng đá cẩm thạch nguyên dạng, tượng bán nữ thần, nam thần, và những bộ phận sinh dục của nam và nữ, biểu tượng cho sự sinh sôi, phát triển, trường tồn của loài người theo quan niệm xưa. Bên cạnh những bình gốm còn có nhiều chén bát, tô hay xoong nồi đều có hình trang trí tinh xảo có viết chữ Phạn, một loại chữ của người Phù Nam cổ. Theo nhiều người đánh giá, di tích Gò Thành này chính là nơi trước kia người Phù Nam dùng để thờ cúng và tế trời phật, cầu mưa thuận gió hòa. Trong hàng trăm khu di tích khai quật được ở Nam bộ thì Gò Thành chính là nơi để lại những dấu ấn đậm nét nhất với hơn 300 cổ vật lớn nhỏ tất thảy. Hiện nay, hầu hết những di vật quý này đều được bảo quản tại nhà trưng bày ở ngay tại khu di tích cũng như một số bảo tàng trên địa bàn tỉnh Tiền Giang. Sau khi đã được đầu tư hàng tỷ đồng để tôn tạo, nâng cấp cũng như quy hoạch, di tích Gò Thành đã trở thành một trong những địa điểm du lịch thu hút hàng ngàn lượt khách tham quan hàng năm. Không những thế, rất nhiều sinh viên, học sinh ở các vùng lân cận cũng thường xuyên về thăm quan và chiêm ngưỡng những di vật quý giá này. Mặc dù chỉ còn những dấu tích chìm sâu dưới lòng đất nhưng những di chỉ tại Gò Thành cũng có rất nhiều giá trị lịch sử và nghiên cứu. Nó giúp chúng ta hiểu được một phần về lịch sử hơn một ngàn năm trước của vùng đất này, của vương quốc Phù Nam với nền văn hóa Óc Eo độc đáo. Từ đó hiểu và thấy được nét tương đồng về sự hình thành và phát triển cũng như những nét tương đồng về văn hóa của những vùng đất khác nhau trên dải đất Việt Nam hình chữ S này với các nước khác trong khu vực Đông Nam Á. ĐOÀN ĐẠI TRÍ |