|  | | Phục chế hiện vật bò thần Nandin |
Qua ba đợt khai quật khảo cổ từ năm 2004 – 2008, các chuyên gia đến từ đại học Milan, Italia đã thu thập được hơn 1300 hiện vật đất nung các loại, tập trung vào các nhóm chính là mặt kala (thần thời gian), tai trang trí góc tháp (tai lửa), các tượng con vật thần như bò Nandin, hươu, ngỗng… Nhiều hiện vật được điêu khắc khá công phu như rắn thần Naga, búp sen, tai lửa… Tuy nhiên, cùng với sự sụp đổ của tháp nên hầu như các hiện vật cũng bị vỡ nát, thất lạc nhiều nơi, để phục chế lại nguyên trạng là điều không hề đơn giản. Đến nay, dù đã qua nhiều năm nhưng công việc tìm kiếm, gắn kết các hiện vật vẫn còn dang dở. Ông Lê Minh, cán bộ kỹ thuật Ban Quản lý di tích và du lịch Mỹ Sơn, người trực tiếp tham gia phục chế hiện vật nhóm tháp G cho biết: công việc này khá phức tạp, ngoài chuyên môn, người phục chế phải có sự quan sát chú ý từng chi tiết nhỏ để tìm ra những mảnh vỡ tương xứng gắn kết chúng lại với nhau.
Bên cạnh các nhóm hiện vật như tai trang trí, vật thần… thì mặt kala là nhóm hiện vật luôn được các nhà nghiên cứu đánh giá cao, nhất là cách trang trí từng mặt rời trên thân tháp. Ngoài hàng chục mặt kala đã được thu thập qua các đợt khảo cổ thì trên thân tháp G1 hiện vẫn còn hơn 50 mặt kala trang trí xung quanh, mỗi mặt kala thể hiện một biểu cảm khác nhau không trùng lặp. Chính điều này đã tạo ra sự khác biệt, kỳ lạ so với những tháp hiện còn tại Mỹ Sơn.  | | Hiện vật trang trí bằng đất nung |
Chuyên gia khảo cổ Hồ Xuân Tịnh, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Nam nhận định, việc sử dụng các trang trí bằng đất nung tại nhóm tháp G là hoàn toàn có dụng ý phản ánh trình độ thẩm mỹ của người Chăm xưa trong một giai đoạn lịch sử nhất định. “Dù biết kỹ thuật điêu khắc sa thạch là khó và tốn kém hơn trang trí bằng đất nung nhưng chúng ta không thể nói là giai đoạn này Mỹ Sơn không có sa thạch để trang trí vì các tháp sau này hiện vật trang trí bằng sa thạch vẫn còn xuất hiện nhiều” - ông Tịnh lý giải. Ông Mara Landoni, chuyên gia đến từ Italia, người gắn bó với khu tháp G từ năm 2004 đến nay cho biết, tuy nhóm tháp đã bị sụp đổ hư hại, các trang trí thân tháp còn lại không nhiều, nhưng với hàng ngàn hiện vật đất nung đã được thu nhặt có thể hình dung ra quy mô kiến trúc và mỹ thuật của khu tháp G xưa. “Dù mục đích chính của dự án chỉ là gia cố chống xuống cấp nhưng qua những hiện vật thu thập được có thể khẳng định khu tháp G xưa rất đẹp, có nhiều họa tiết lạ đáng được quan tâm. Tuy nhiên, nguyên lý của bảo tồn không phải là phục dựng nguyên trạng lại khu tháp nên hiện vật trên chỉ mang tính nghiên cứu chứ không thể đưa vào trùng tu được”. Ông Mara Landoni giải thích. Sự tồn tại của một công trình đền tháp thường phản ánh một giai đoạn lịch sử nhất định. Ngoài quan niệm thẩm mỹ thì nó còn thể hiện vị thế và tiềm lực kinh tế của vương triều trong giai đoạn đó. Khu tháp G Mỹ Sơn với những giá trị mỹ thuật, kiến trúc, những trang trí bằng chất liệu đất nung (một điều hoàn toàn khác biệt với các tháp được trang trí bằng sa thạch) đến nay vẫn là câu hỏi thú vị cần được lý giải nhằm từng bước vén lên bức màn bí mật về kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật trang trí đền tháp của người Chăm xưa tại Mỹ Sơn cũng như trên dải đất miền Trung qua hàng ngàn năm lịch sử./. |