Tại di chỉ Cồn Nền (xã Quảng Phương, Quảng Trạch, Quảng Bình) có 5 chiếc giếng của người Chăm được xác định vào hàng cổ nhất Việt Nam. Khả năng phát hiện nguồn nước, kỹ thuật đào giếng của người Chăm xưa vẫn làm người ngày nay thán phục.
Hàng ngàn năm trước, xã Quảng Phương là nơi người Chăm sinh sống. Di chỉ khảo cổ Cồn Nền ở mảnh đất Quảng Phương được cố giáo sư Trần Quốc Vượng xác định có hơn 3.500 năm tuổi.
Tại di chỉ này, các nhà khảo cổ đã tìm ra nhiều hiện vật như rìu, cuốc, bôn, dao, đục, hòn nghiền, chày nghiền và hàng chục cục thổ hoàng; hàng ngàn mảnh gốm của “chạc gốm”, đồ đựng như nồi niêu, vò, bình bằng đất sét pha cát, làm bằng bàn xoay. Theo các nhà khảo cổ, những hiện vật này chứng tỏ trình độ chế tác cao của người Chăm ở hậu kỳ đồ đá mới.
Ngày nay, di chỉ Cồn Nền là niềm tự hào không chỉ của Quảng Phương mà còn là của Quảng Bình. Những hiện vật của di chỉ này được trưng bày ở nhiều bảo tàng trong nước.
 |
| Giếng cổ ngàn năm tuổi tại di chỉ Cồn Nền. Ảnh: Nguyễn Oanh. |
Những “hiện vật sống” của di chỉ Cồn Nền là những chiếc giếng Chăm, được xác định khoảng 2.500 tuổi. Cả 5 chiếc giếng này hiện vẫn được sử dụng. Đặc biệt, nước giếng cổ rất “ngọt” và mát.
Theo cố giáo sư Trần Quốc Vượng, người Chăm biết đào giếng trước người Việt. Kỹ thuật tìm nguồn nước tốt để đào giếng của người Chăm đến nay vẫn khiến mọi người phải thán phục. Trong 5 chiếc giếng Chăm ở Quảng Phương, chiếc ở xóm Nam, thôn Pháp Kệ nổi tiếng hơn cả. Người già ở Quảng Phương cho biết, ngay cả những năm hạn hán cháy đất, chiếc giếng này vẫn không cạn.
Ngày nay, người Quảng Phương xem những chiếc giếng này là “báu vật” của làng mình. Hằng năm, cứ vào tiết thanh minh, người Quảng Phương lại sắp cỗ ra ra giếng Chăm cúng tế, tổ chức hội hè, khấn thờ thần giếng. Người Quảng Phương quan niệm: giếng cố là mạch sống của làng.