Hiện nay, hệ thống tháp Chăm Bình Định có 8 cụm di tích tháp với tổng số 14 tháp. Đây là những di sản vô giá. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích tháp Chăm là một trong những vấn đề rất cấp thiết. Và nó thật sự cấp thiết hơn khi mùa mưa đang đến gần.
Hiện nay, hệ thống tháp Chăm Bình Định có 8 cụm di tích tháp với tổng số 14 tháp. Đây là những di sản vô giá. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích tháp Chăm là một trong những vấn đề rất cấp thiết. Và nó thật sự cấp thiết hơn khi mùa mưa đang đến gần.
Cây mọc trên tháp Thủ Thiện.
Có thể nhận thấy hầu hết các tháp Chăm ở Bình Định đều được xây dựng trên các đỉnh đồi cao, quay mặt về hướng đông nên thường xuyên phải chịu tác động của nắng, gió dễ gây ra sự bào mòn, xói mòn.
Vào mùa mưa, các kiến trúc Chăm toàn bộ kết cấu bằng gạch có độ nung thấp, nếu bị thấm nhiều nước mưa làm cho gạch càng dễ bị mục, bề mặt dễ bị bào mòn, làm cho tải trọng của tháp tăng lên đáng kể trong khi đa số phần chân của các tháp đã bị đổ vỡ nhiều không còn khả năng chống đỡ.
Đồng thời vào mùa mưa, tháp có độ ẩm lớn sẽ là môi trường thuận lợi cho cây cối phát triển. Sự phát triển của cây cùng với sự sinh trưởng của rễ nhiều loại cây (si, xương rồng, cỏ…) tạo thêm độ ẩm và phá vỡ các liên kết của tháp từ khắp mọi hướng như trên nóc, khe tường, chân móng… Rễ cây phát triển lớn đâm sâu vào thân tháp dễ dẫn đến tình trạng rạn nứt vách, đổ vỡ.
Cây mọc trên tháp Bình Lâm.
Đi kèm với sự sinh trưởng của cây cối là các loài sâu bọ, vi khuẩn, nước mưa tấn công vào những vết nứt do rễ cây tạo ra. Vì người Chăm xưa chỉ chú ý tạo ra lớp vỏ bề mặt dày khoảng 0,5 đến 2cm có chất lượng tốt nhất nên trải qua thời gian, mưa, nắng, lớp vỏ này bị bào mòn tạo khả năng thấm nước cao, sự bào mòn cũng tăng nhanh hơn, tình trạng đó làm cho tháp giảm sức chịu lực, đồng thời trở thành môi trường thuận lợi cho cây cối, côn trùng, sâu bọ phát triển phá hoại.
Hiện nay, số người Chăm ở Bình Định không còn nhiều, tháp Chăm cũng không còn là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, tôn giáo nữa. Sự thiếu vắng bàn tay của người chăm sóc là một trong những nguyên nhân gián tiếp gây ra sự xuống cấp của các kiến trúc tháp Chăm.
Để các tháp Chăm Bình Định vẫn giữ được những giá trị văn hóa, nghệ thuật vốn có, để chúng mãi hiện hữu với thời gian nhằm phục vụ cho công tác nghiên cứu, tìm hiểu, tham quan du lịch, nên chăng chúng ta cần phải có những phương án để khắc phục tình trạng cây cối mọc đầy trên các tháp như hiện nay.
Theo Việt Thành