Những năm gần đây, tình trạng “chảy máu” cổ vật ở nước ta đã trở thành vấn đề nan giải. Với vị trí địa đầu Tổ quốc, giao thông thuận tiện, có các cửa khẩu quốc gia và quốc tế, Lạng Sơn cũng là một trong những điểm trung chuyển cổ vật ra nước ngoài.
Những năm gần đây, tình trạng “chảy máu” cổ vật ở nước ta đã trở thành vấn đề nan giải. Với vị trí địa đầu Tổ quốc, giao thông thuận tiện, có các cửa khẩu quốc gia và quốc tế, Lạng Sơn cũng là một trong những điểm trung chuyển cổ vật ra nước ngoài.
Từ năm 1996 đến nay, Bảo tàng tổng hợp Lạng Sơn đã tiếp nhận 1.789 cổ vật và 21,4 kg tiền kim loại cổ do các cơ quan chức năng của tỉnh: Hải quan, Quản lý thị trường, Công an, Đội kiểm sát liên ngành Dốc Quýt… thu giữ và bàn giao. Mới đây nhất, đơn vị vừa tiến hành giám định 1 pho tượng Phật thuộc thế kỷ 19 do Công an huyện Văn Lãng thu giữ khi cổ vật đang trên đường được vận chuyển sang Trung Quốc. Những con số trên cho thấy tỉnh ta đã và đang là mảnh đất “màu mỡ” để các đối tượng buôn đồ cổ tập kết cổ vật trước khi tuồn sang bên kia biên giới.
Theo giám định của cơ quan chuyên môn, cổ vật vận chuyển qua Lạng Sơn bao gồm nhiều loại như tượng cổ, lư hương, đồ gốm sứ, đồ kim khí, tranh thờ, bức sắc phong của các triều đình phong kiến, sưu tập tiền cổ của Việt Nam và Trung Quốc. Trong đó, nhiều cổ vật có giá trị lớn, thậm chí vô giá, nhiều cổ vật biểu trưng cho nền văn hoá Đông Sơn, các triều đại phong kiến của Việt Nam như Lê, Nguyễn. Chúng đều được đưa từ các tỉnh miền trong, thậm chí từ Cà Mau, Bà Rịa-Vũng Tàu lên biên giới để “xuất ngoại”.
Với chức năng nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản văn hoá, sau khi tiếp nhận các hiện vật, Bảo tàng đã thành lập Hội đồng khoa học tiến hành giám định về nội dung, giá trị (bao gồm cả giá trị văn hoá và giá trị kinh tế) của hiện vật để phục vụ cho công tác điều tra, xử lý đồng thời nghiên cứu, làm rõ nguồn gốc, xuất xứ hiện vật để trả về địa phương có cổ vật bị đánh cắp. Những cổ vật chưa xác minh nguồn gốc, Bảo tàng tạm thời quản lý, tổ chức tuyên truyền, trưng bày nhân các sự kiện chính trị-xã hội của địa phương hoặc theo chủ đề để phục vụ nhân dân và du khách.
Thời gian qua, việc tuyên truyền các văn bản pháp luật về di sản văn hoá ở các địa phương khác cũng như ở Lạng Sơn nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của các cấp, ngành và nhân dân đối với việc bảo vệ, gìn giữ di sản đã được đẩy mạnh song tình trạng “chảy máu” cổ vật vẫn tiếp diễn và Lạng Sơn vẫn là điểm dừng chân để những kẻ buôn đồ cổ vận chuyển cổ vật ra nước ngoài. Lý giải điều này, ông Nông Xuân Tiến, Giám đốc Bảo tàng tổng hợp cho rằng: Các văn bản pháp luật về di sản văn hoá chưa có quy định cụ thể phù hợp với từng địa phương nên việc vận dụng trong từng trường hợp, từng hoàn cảnh, nhất là với một tỉnh biên giới như Lạng Sơn chưa linh hoạt. Thêm vào đó, sự phối hợp giữa các ngành, cơ quan với Bảo tàng cũng như ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch chưa thường xuyên, chặt chẽ…
Hiện nay, một số tỉnh như Lào Cai, Quảng Ninh có đội liên ngành đảm nhận công tác ngăn chặn vận chuyển, buôn bán cổ vật qua biên giới, trong đó có cán bộ chuyên môn về văn hoá, trong khi ở tỉnh ta chưa có lực lượng chuyên trách này nên việc đấu tranh, ngăn chặn “chảy máu” cổ vật chưa có sự đồng bộ, gắn kết. Các ngành có thẩm quyền thu giữ cổ vật bị vận chuyển, buôn bán như Hải quan, Quản lý thị trường… do thiếu chuyên môn nên khó phát hiện ra cổ vật được nguỵ trang dưới hình thức hàng hoá hoặc khó phân biệt được đâu là đồ cổ, đâu là giả cổ. Vì thế, có trường hợp trà trộn đồ cổ vào hàng giả cổ, “qua mặt” cơ quan chức năng và vận chuyển trót lọt ra nước ngoài, lại có trường hợp thương nhân, nhà sưu tập với đầy đủ giấy tờ chứng minh hàng hoá là giả cổ mà vẫn bị tạm giữ… Cần nói thêm, sở dĩ có tình trạng cổ vật được đem từ các tỉnh miền trong ra Lạng Sơn để xuất ngoại là do giữa các địa phương chưa có sự phối hợp trong việc ngăn chặn vận chuyển, buôn bán cổ vật. Việc các cơ quan chức năng của Lạng Sơn thu giữ các cổ vật này mới chỉ giải quyết được “phần ngọn” của vấn đề.
Trong bối cảnh hội nhập, việc bảo vệ di sản văn hoá đòi hỏi sự đồng bộ ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế. Vì thế, việc tăng cường phối hợp giữa các địa phương, giữa các tỉnh biên giới của ta với nước bạn là cần thiết có vậy mới ngăn chặn hiệu quả tình trạng “chảy máu” cổ vật qua biên giới.
Theo Báo Lạng Sơn