Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Khu di tích Hoàng Thành Thăng Long

Bảo tàng Hà Nội lo nhiều về trưng bày

Chưa có công trình văn hóa nào lại "long đong" như công trình xây dựng Bảo tàng Hà Nội. Chủ trương xây dựng Bảo tàng Hà Nội đã có từ năm 1984, nhưng đến nay công trình vẫn còn trên... giấy. Mất gần hai chục năm để quyết định vị trí xây dựng Bảo tàng, tốn không biết bao nhiêu giấy mực. Có tất cả 15 địa điểm được giới thiệu cho công trình này. Nào 47 Cát Linh, nào 47 Hàng Dầu, trong Khu di tích Thành cổ Hà Nội, khu vực Vân Hồ, vườn Bách Thảo...

Ngày 10-10-2005, sau cuộc thi phương án kiến trúc Bảo tàng Hà Nội, có 13 mẫu thiết kế của các tác giả trong và ngoài nước được đưa ra trưng cầu ý kiến nhân dân. Vị trí xây dựng Bảo tàng Hà Nội được quyết định tại xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm trước đó chỉ sáu tháng. Tổng diện tích khu đất quy hoạch xây dựng Bảo tàng Hà Nội là 5,4 ha, tổng mức đầu tư dự kiến là 1.152 tỷ đồng. Ðến giữa năm 2006, thành phố mới quyết định chọn mẫu thiết kế của Liên danh GMP-International GmbH-Inrosslackner AG - Cộng hòa Liên bang Ðức (tác giả của phương án kiến trúc được lựa chọn thiết kế công trình Trung tâm Hội nghị Quốc gia).

Tuy nhiên, do phương án kiến trúc này chưa đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu mà Hội đồng tuyển chọn đặt ra nên phải tiếp tục chỉnh sửa. Ngày 24-8 vừa qua, Hội đồng tuyển chọn đã thống nhất với phương án chỉnh sửa của đơn vị thiết kế. Ðó là, phòng họp chuyển từ tầng 4 xuống tầm hầm bảo đảm cho yêu cầu tổ chức các hoạt động. Thay đổi bước cột chẵn (12 bước) thành bước cột lẻ (11 bước). Tạo cho công trình sự trang trọng, phù hợp phong tục Việt Nam. Ðiều chỉnh không gian thông tầng kéo thẳng từ dưới lên sẽ hạn chế được tiếng ồn cho không gian trưng bày, bảo đảm diện tích sử dụng đạt hiệu quả cao. Chiều cao các tầng thay đổi, từ 5,5 mét tăng lên sáu mét, do đó chiều cao tổng thể công trình là 30,8 mét (tính từ cốt sân) làm cho hình khối công trình thanh thoát hơn và không gian trưng bày linh hoạt hơn.

Theo kế hoạch đề ra đầu năm 2007, công trình này sẽ khởi công vào quý III. Ðến thời điểm này, Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội, được giao là chủ đầu tư dự án đã tiến hành ký kết hợp đồng tư vấn với đơn vị tư vấn thiết kế để triển khai các bước tiếp theo sau khi phương án thiết kế đã được điều chỉnh. Bộ Xây dựng cũng đã có văn bản đồng ý tăng chiều cao của công trình. Sở Văn hóa - Thông tin chỉ đạo Ban Quản lý dự án xây dựng Bảo tàng Hà Nội đẩy nhanh các công việc theo đúng quy trình thủ tục về xây dựng cơ bản. Và thành phố lại đặt mục tiêu khởi công gói thầu xây dựng hạ tầng trong quý I năm 2008.

Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Phạm Quang Long cho biết: Ðơn vị tư vấn thiết kế và Ban Quản lý dự án của chúng tôi đang cố gắng để có thể sớm khởi công. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại về tiến độ chính là phần trưng bày. Công trình có thể xây dựng xong nhưng phải làm sao để có một phương án trưng bày hiện vật hiệu quả, độc đáo, xứng tầm.

Bảo tàng Hà Nội thành lập năm 1982, không có nhà trưng bày nào, đang quản lý gần 20.000 hiện vật, để tại kho ở chùa Hưng Ký và kho ở Bảo tàng Lịch sử. Kho Hưng Ký có hơn 11.000 hiện vật, thu được từ các đợt khai quật khảo cổ học, các đợt sưu tầm, nên có sự trùng lặp, không có nhiều hiện vật độc đáo so với một số bảo tàng khác như Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng Cách mạng. Kho tại Bảo tàng Lịch sử lưu giữ hơn 7.000 hiện vật, chủ yếu là đồ đồng, đồ sứ và đồ gốm do nhiều cơ quan chuyển đến, trong đó có một số do cơ quan công an thu giữ từ các vụ án, không có "lý lịch" rõ ràng.

Mặt khác, số lượng hiện vật tuy nhiều, nhưng đa số là hiện vật đồng thời. Thí dụ, Bảo tàng có hàng nghìn mũi tên đồng, tính là hàng nghìn hiện vật, nhưng chỉ có thể trưng bày vài chục thôi. Sau nhiều năm "chồng chất" ở các kho, một số hiện vật cũng đã hư hỏng nhiều... Do vậy, để có một đề cương trưng bày thật sự hiệu quả, hấp dẫn và xứng tầm, sẽ phải mất khá nhiều thời gian.

Các nhà quản lý văn hóa Hà Nội mong mỏi đây sẽ là một bảo tàng tổng hợp về lịch sử văn hóa của Thủ đô, nơi lưu giữ, giới thiệu những di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, phản ánh tiến trình lịch sử và phát triển của Thăng Long - Hà Nội, là nơi giáo dục truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước, đáp ứng nhu cầu tìm về cội nguồn không chỉ của người Thủ đô mà còn của người dân cả nước và bạn bè quốc tế. Nhưng thời gian từ nay đến năm 2010 không còn nhiều, liệu Bảo tàng Hà Nội có đáp ứng được những yêu cầu này không?

Có thể đẩy nhanh tiến độ ?

Chương trình 08/CT-TU của Thành ủy Hà Nội khóa 13 về phát triển văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, có đề ra nhiệm vụ triển khai một số dự án trọng điểm, mục tiêu hoàn thành vào năm 2010. Ðó là, khu di tích Thành cổ Hà Nội (nhận bàn giao, hoàn chỉnh quy hoạch, xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, đề nghị xếp hạng di sản văn hóa thế giới, bảo tồn tôn tạo một số hạng mục); Khu di tích Cổ Loa (triển khai và hoàn thành năm dự án thành phần); hoàn thành xây dựng Cửa ô phía nam, Bảo tàng Hà Nội, Thư viện Hà Nội; cải tạo thí điểm một ô phố cổ Hà Nội; hoàn thành dự án đầu tư điều tra, sưu tầm, biên soạn và xuất bản tủ sách "Thăng Long ngàn năm văn hiến".

Trong danh mục các công trình kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội do UBND thành phố Hà Nội đề xuất sau đó có bổ sung thêm một số công trình văn hóa khác và đều dự kiến hoàn thành trước năm 2010 là tượng đài Thánh Gióng, tượng đài Vì hòa bình, xây dựng các rạp: Công nhân, Ðại Nam, Kim Ðồng, Nhà hát Lớn Thăng Long. Mới đây, Thường vụ Thành ủy bổ sung thêm ba công trình là xây dựng Ðền thờ Lý Thái Tổ, tôn tạo, bảo tồn và nâng cấp đền thờ Lê Thái Tổ và dựng tượng đài Bác Hồ, Bác Tôn.

Ðến thời điểm này, một số công trình văn hóa lớn kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội đều chậm so với tiến độ đề ra. Cửa ô phía nam chưa hoàn thành thủ tục phê duyệt phương án kiến trúc, Khu di tích Cổ Loa chưa xong thủ tục phê duyệt nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư dự án lập quy hoạch. Bảo tàng Hà Nội không có khả năng hoàn thành theo tiến độ đăng ký trong năm 2007...

Ngoài nguyên nhân chính là năng lực của các chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án, các đơn vị tư vấn và một số nhà thầu còn yếu, chưa đáp ứng được so với yêu cầu nhiệm vụ, một điểm đáng lưu ý là hầu như các dự án liên quan đến lĩnh vực văn hóa, trong quá trình triển khai đều phải tổ chức hội thảo, lấy ý kiến, thẩm định của các nhà khoa học nhiều lần. Các công trình văn hóa còn đòi hỏi yêu cầu cao về thiết kế kiến trúc nên đều phải tổ chức thi tuyển để lựa chọn, do vậy thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài. Cơ chế quản lý giá thường xuyên thay đổi cũng ảnh hưởng khá nhiều đến tiến độ đấu thầu triển khai các dự án.

Thời gian đến Lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội không còn nhiều, mới đây, UBND thành phố yêu cầu các đơn vị xây dựng và phê duyệt tiến độ chi tiết thực hiện các công trình làm căn cứ để đôn đốc kiểm tra. Ðịnh kỳ hai tuần sẽ giao ban kiểm điểm tiến độ các dự án, kịp thời xử lý các vướng mắc, khó khăn trong quá trình triển khai dự án. Thành phố giao tổ công tác liên thông đầu tư xây dựng do Sở Kế hoạch và Ðầu tư làm thường trực, trực tiếp giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án. Tuy nhiên, với số lượng các công trình văn hóa khá nhiều, cần phải có sự quyết tâm, vào cuộc một cách quyết liệt, đồng bộ của các ngành, sự phân công trách nhiệm rõ ràng, cụ thể, mạnh dạn xã hội hóa, đồng thời nên đầu tư có chọn lọc, tập trung cho những công trình lớn và cần thiết.