Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Đến hẹn lại lên, 2 năm một lần, Hội nghị Hiệp hội các Bảo tàng quốc gia Châu Á (ANMA) được tổ chức luân phiên tại các nước thành viên. Năm 2013, Việt Nam trở thành nước đăng cai hội nghị ANMA lần thứ 4 được tổ chức từ ngày 7- 8/10/2013, tại Hà Nội.

Để phục vụ cho Hội nghị, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã xuất bản cuốn “Kỷ yếu Hội nghị Hiệp hội các Bảo tàng quốc gia Châu Á lần thứ 4” tập hợp những bài tham luận chính thức của bảo tàng các nước tham gia hội nghị. Cuốn sách tập hợp 44 bài viết, của 16 quốc gia (Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Campuchia, Sralanka, Nepal, Lào, Ấn Độ, Philippin); trong đó nước chủ nhà Việt Nam có số lượng bài nhiều nhất (7 bài). Nội dung cuốn sách bao gồm những bài viết giới thiệu khái quát các quốc gia, về các bảo tàng quốc gia tham dự Hội nghị Hiệp hội bảo tàng các quốc gia Châu Á lần thứ IV (ANMA 4).

Trong vai trò là chủ tịch Hội nghị Hiệp hội các bảo tàng quốc gia châu Á lần thứ 4- 2013, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã đưa ra chủ đề “Bảo tàng góp phần thay đổi xã hội”, dựa trên “định nghĩa” của Hội đồng Bảo tàng Quốc tế (ICOM): “Bảo tàng (Ký ức + Sự sáng tạo) = Thay đổi xã hội”. Từ chủ đề đó, các tham luận chính thức của các bảo tàng quốc gia thành viên ANMA muốn truyền tải đến công chúng 3 nội dung cơ bản: Bảo tàng góp phần thay đổi nhận thức về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa; Bảo tàng với du lịch di sản và vai trò giáo dục của bảo tàng.

Bài tham luận của Tiến sĩ Nguyễn Văn Cường - Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam đã nêu lên những vấn đề thời sự khẳng định vai trò của bảo tàng trong xã hội hiện đại. Ngày nay, ý thức của con người với những giá trị văn hóa ngày càng được quan tâm, do đó vấn đề bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa cũng được chú trọng hơn. Trong công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam được thể hiện ở việc gia tăng số lượng các bộ sưu tập mỗi năm; cán bộ được trau dồi kinh nghiệm về công tác bảo quản hiện vật, trưng bày, truyền thông, quảng bá hình ảnh; sự hợp tác giữa các bảo tàng trong và ngoài nước.

Xu hướng những năm gần đây, du lịch văn hóa nhận được sự quan tâm nhiều hơn. Du lịch văn hóa được kết nối với di sản văn hóa bởi sự hòa quyện giữa văn hóa, con người và cộng đồng. Tuy nhiên thực tế cho thấy lượng khách du lịch đến Việt Nam ngày càng tăng, nhưng lượng khách tới tham quan bảo tàng chưa nhiều, bảo tàng chưa trở thành điểm đến, điểm dừng chân quen thuộc trong hành trình của khách. Theo ý kiến của các chuyên gia, Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam cũng như các bảo tàng khác trong cả nước cần tập trung đổi mới diện mạo cả về nội dung, hình thức, cũng như phương thức, dịch vụ phục vụ du khách để đánh thức tiềm năng vốn có của kho tàng di sản mà các bảo tàng đang lưu giữ. Bảo tàng Lịch sử quốc gia sẽ chú trọng các giải pháp về nâng cấp, chỉnh lý hệ thống trưng bày, bổ sung chuẩn hóa đội ngũ cán bộ phục vụ du khách; tăng cường sự phối hợp giữa bảo tàng với các công ty du lịch nhằm xây dựng những chương trình du lịch di sản phù hợp với nhu cầu khách tham quan chính là giải pháp đột phá để giúp bảo tàng thu hút khách.

Trong những năm qua, hoạt động của các bảo tàng quốc gia trong Hiệp hội các Bảo tàng quốc gia châu Á rất sôi động như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Singapo…

Bài tham luận của Bảo tàng quốc gia Trung Quốc nêu bật vai trò của bảo tàng gắn với các di tích lịch sử. Là một bảo tàng hoạt động hiệu quả hàng đầu trong nước cũng như quốc tế, nơi nuôi dưỡng tài năng, trưng bày các hiện vật quý. Là một tổ chức học thuật và đáp ứng nhiệm vụ chuyên môn, để làm được như vậy bảo tàng quốc gia Trung Quốc đã làm như thế nào?

Trong hệ thống bảo tàng ở Trung Quốc, Bảo tàng di tích lịch sử đóng một phần quan trọng của bảo tàng Trung Quốc, do đó xây dựng bảo tàng di tích lịch sử là một sự lựa chọn thông minh. Đây là một loại hình phổ biến trong sự nghiệp bảo tồn các di tích lớn của Trung Quốc. Khu vực bảo tồn các di tích lớn thường gồm một bảo tàng giới thiệu và công bố các hiện vật khai quật cùng ý nghĩa văn hóa của chúng. Ở Trung Quốc ngoại trừ các bảo tàng lớn và một số bảo tàng trưng bày theo chủ đề hầu hết các bảo tàng được trưng bày dựa trên di tích lịch sử - văn hóa, chuyên về bảo tồn các di tích, hiện vật khai quật và ý nghĩa văn hóa của di tích.

Một trong những điểm đến lý tưởng của người Trung Quốc vào ngày nghỉ là các địa điểm tham quan di tích, đó cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy làm cho hoạt động tham quan bảo tàng ở Trung Quốc trở nên sôi nổi. Nhằm đa dạng hóa các hình thức bảo tàng, ngày 11/10/2012 Cục quản lý nhà nước về di sản văn hóa đã ra “thông báo tuyên bố đợt đầu tiên các công viên di tích lịch sử quốc gia và danh sách các công viên được đề cử”. Đây là một không gian đặc biệt, phục vụ chức năng nghiên cứu khoa học, giáo dục, du lịch và cũng là mẫu hình trong công tác bảo tồn và giới thiệu di tích lịch sử, chủ yếu dựa vào các di tích quan trọng và bối cảnh của chúng.

Loại hình phát triển Du lịch di tích lịch sử và bảo tồn được đặc biệt chú trọng, với hình thức này con người vừa là chủ thể sáng tạo vừa là chủ sở hữu di sản văn hóa, đồng thời cũng tham gia vào việc bảo tồn di sản văn hóa và được hưởng lợi từ điều đó. Đồng thời cũng thông qua đó để kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa đặc sắc của dân tộc, khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc, tăng cường sự gắn kết, đoàn kết trong đất nước.

Trong khu vực châu Á, không thể không nói đến Nhật Bản, một quốc gia có lich sử hình thành khoảng 30.000 năm cách ngày nay. Bảo tàng ở Nhật Bản là một tổ chức thực hiện các hoạt động toàn diện về sưu tầm, bảo tồn, nghiên cứu trưng bày, giáo dục về cá hiện vật. Bảo tàng cũng có tầm quan trọng như phương tiện hỗ trợ, các hoạt động học tập của nhân dân thông qua các bộ sưu tập. Một trong những hoạt động được đầu tư ở Nhật Bản đó là hoạt động “giải cứu văn hóa”.

Năm 2011, ở phía Đông Bắc Nhật Bản đã xẩy ra một trận động đất mạnh 9 độ richter. Trận động đất đã gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng, trong đó các di sản văn hóa cũng bị ảnh hưởng không nhỏ. Để cải thiện tình hình đó, chính phủ Nhật đã hình thành một cơ quan hành chính với hình thức Tổ chức hành chính độc lập thuộc Viện Di sản Văn hóa Quốc gia Tokyo nhằm khôi phục các di sản văn hóa. Hoạt động phục hồi di sản văn hóa của Bảo tàng Quốc gia Nhật Bản được tóm tắt thành 4 nội dung như sau. Một: Các hoạt động Văn phòng Hành chính của Ủy ban Giải cứu Di sản văn hóa. Hai: Sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng địa phương thuộc tỉnh Miyagi. Ba: Các hoạt động cứu hộ chuyên biệt. Bốn: Các hoạt động đảm bảo cố định cho những hiện vật văn hóa đã được phục chế.

Bằng những biện pháp trên, từ tháng 4 năm 2011 đến tháng 3 năm 2013, nhiều hoạt động giải cứu văn hóa dưới sự giám sát của Ủy ban Giải cứu Di sản văn hóa cùng với sự dẫn dắt của các tỉnh đã được thực hiện liên tục và đã thu được những thành tích đáng kể…

Có thể nói “ANMA – Kỷ yếu Hội nghị Hiệp hội Bảo tàng các quốc gia Châu Á lần thứ 4, 8/10/2013” là một cuốn sách bổ ích, cho những ai muốn có thêm thông tin về các quốc gia và hệ thống trưng bày ở bảo tàng của các nước trong Hiệp hội các Bảo tàng quốc gia Châu Á. Đặc biệt, thông qua cuốn sách này chúng ta có thể học hỏi được kinh nghiệm làm bảo tàng của các nước trong Hiệp hội các Bảo tàng quốc gia Châu Á.

Thu Nhuần – Trang Nhung