Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

TS.Vũ Quốc Hiền, nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia chia sẻ về chuyến công tác đầu tiên (khoảng năm 1977), khi khai quật di tích Giồng Cá Vồ ở huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh: “Đây là một gò đất, thời gian làm việc phụ thuộc nước triều lên xuống, để đến được địa điểm chúng tôi phải dậy từ 4 giờ sáng nấu nước chè, ăn sáng và mua bánh mì (lúc này mì tôm chưa phổ biến) để ăn trưa, sau hai tháng khai quật tôi thấy bánh mì là sợ” (cười). Một trong những điều khó quên ở đây nữa là “muỗi khủng khiếp, tất cả các cán bộ tham gia khai quât đều phải mặc quần bò, ngồi trong hố khai quật phải thắp hương muỗi, nếu không muỗi cắn nhẩy dựng lên hỏng hết cả hiện vật. Hương thắp nhiều đến mức tiền mua hương muỗi nhiều hơn cả tiền lương cán bộ”.

TS.Vũ Quốc Hiền, nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia chia sẻ về chuyến công tác đầu tiên (khoảng năm 1977) với các viên chức tại hệ thống trưng bày Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Các hiện vật gốm thu được tại di tích Giồng Cá Vồ, huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Một kỷ niệm khó quên nữa đó là chuyến công tác mùa hè năm 1985: “Chúng tôi đến bản Krong của dân tộc Cơ Tu giáp biên giới Việt - Lào, từ Đà Nẵng đi ô tô khoảng 40km, sau đó đi bộ vắt ngang dãy Trường Sơn khoảng 200km trong một tuần. Chúng tôi được người dẫn đường giới thiệu nghỉ ở các nhà dân, và được nhân dân được tiếp đãi nhiệt tình. Thức ăn chủ yếu là sắn luộc lên giã ra và thêm 1 chút muối. Với thức ăn như vậy quả thực không có sức để đi, tôi nói với anh trong đoàn: tối nay chúng ta đến thăm nhà trưởng bản kiểu gì cũng có “đạm”. Khi đến thăm trưởng bản, chúng tôi được trưởng bản mời rượu và thịt (thịt lấy ra từ ống tre gác trên bếp với nhung nhúc giòi) trông rất sợ nhưng sống chết gì cũng phải ăn nếu không ăn thì không đi nổi”.

Bên cạnh những khó khăn về vật chất, những người làm công tác sưu tầm, còn gặp những khó khăn về địa hình, mà đôi khi còn phải giành giật giữa hiện vật và mạng sống.

Câu chuyện về cán bộ phòng Nghiên cứu sưu tầm Phạm Hoàng Mạnh Hà, Lê Hoài Anh, Trương Đắc Chiến qua lời kể của Th.s Nguyễn Thị Thu Hoan, Phó trưởng phòng Giáo dục Công chúng, Bảo tàng Lịch sử quốc gia sẽ cho ta thấy rõ. “Khi đi khai quật ở miền Trung rất nhiều gió và cát, mỗi ngày đi làm khảo cổ vẽ được rất ít, chỉ tính bằng cm. Những bản vẽ đã nhàu nát nhưng rất quan trong. Anh Phạm Hoàng Mạnh Hà khi đó đang ngồi bên bụi cây xấu hổ rất nhiều gai, bất chợt một cơn gió thổi ào bay luôn cả bản vẽ, anh liền bật dậy chạy theo thì bị gai kéo rách quần và thêm một mảng mông, mặc dù vậy nhưng cũng cố chạy theo”. Sau này khi được hỏi lại tại sao lúc đó lại có thể hành động như vậy thì được trả lời “đó là công sức làm việc bằng mồ hôi nước mắt, nếu không nhanh thì mọi công sức của mình sẽ theo xuống biển”.

Có thể nói, công việc sưu tầm hiện vật gặp rất nhiều khó khăn, ở những địa hình cát trắng miền trung, cứ hố đào lên, chỉ cần một cơn gió cũng đủ lấp luôn cả hố, hay như ở Trà Kiệu chỉ cần một cơn mưa cũng đổ luôn cả tường thành.

Để có hiện vật trưng bày ở hệ thống, bên cạnh công tác sưu tầm, thì công tác phục dựng, bảo quản hiện vật là một khâu đóng vai trò quan trọng. Những hiện vật thu được có khi nguyên vẹn, những cũng có lúc là hàng ngàn mảnh vỡ. Thực tế đó yêu cầu những người làm công tác phục dựng ngoài sự hiểu hiểu biết rộng chuyên môn về lịch sử văn hóa, còn đòi hỏi đức tính cần cù, tỉ mỉ và khéo léo.

Các viên chức Bảo tàng Lịch sử quốc gia tại buổi nói chuyện về công tác phục dựng, bảo quản hiện vật sau khi sưu tầm về.

Họa sĩ Chu Văn Vệ, Phó trưởng phòng Nghiên cứu sưu tầm thao tác phục dựng các hiện vật sau khi sưu tầm không còn nguyên vẹn

Các hiện vật sau khi được phục dựng.

Để phục dựng được một hiện vật yêu cầu phải tuân thủ theo những bước cụ thể, nhằm đảm bảo được tính thực tế của hiện vật. Theo chia sẻ của họa sĩ Chu Văn Vệ, Phó trưởng phòng phòng Nghiên cứu sưu tầm hiện vật, để phục chế được một hiện vật có khi mất đến 1 tháng, đối với những hiện vật có kích thước lớn có khi mất đến 3 tháng, do hiện vật sau khi khai quật, phải rất nhiều năm sau mới có hiện vật để trưng bày.

Các viên chức bảo tàng tham gia trải nghiệm công tác phục dựng hiện vật

Thông qua những câu chuyện, những chia sẻ, mà chính họ là người trong cuộc, những con người trực tiếp tham gia, thì những người “ngoại đạo” mới có thể hiểu được một phần nào đó những vất vả của những người trực tiếp làm công tác sưu tầm và phục dựng hiện vật đã trải qua. Với những khó khăn, tính chất công việc yêu cầu rất cao chuyên môn, sự tập trung… nhưng họ vẫn làm và đang làm rất tốt công việc của mình. Để có được như vậy ngoài những yếu tố trên không thể không nói đến lòng yêu nghề, lòng đam mê với những cổ vật. Nhân Ngày Quốc tế bảo tàng, chúng ta dành một chút sự quan tâm cho những người làm công tác bảo tàng nói chung, đó như là một sự khích lệ, một sự cổ vũ để họ có thể cống hiến nhiều hơn nữa, đam mê hơn nữa để cho một sự nghiệp bảo tàng bền vững.

Tin, ảnh:Thu Nhuần, Nguyễn Hương