Trong trưng bày chuyên đề “Mùa Xuân – Khởi nguồn thắng lợi” tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, bên cạnh hệ thống tài liệu và hiện vật phản ánh những bước ngoặt lịch sử của cách mạng Việt Nam, cùng các quyết sách chiến lược của Đảng,những đồ dùng sinh hoạt của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong thời gian Người sống và hoạt động tại Pác Bó, Cao Bằng (năm 1941) giữ vị trí đặc biệt thể hiện đời sống hoạt động cách mạng của Người.
Những hiện vật nhỏ bé, giản dị như nồi, bát, chậu, gậy… phản ánh rõ nét lối sống thanh bạch, gần gũi và tinh thần làm việc bền bỉ của Người trong hoàn cảnh vô cùng gian khó, đồng thời thể hiện niềm tin sắt son của Người vào thắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam.
Không gian trưng bày chuyên đề “Mùa Xuân – Khởi nguồn thắng lợi” tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, ngày 28/1/1941, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc qua cột mốc 108 (nay là cột mốc 675), đặt chân lên mảnh đất Pác Bó, xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam. Sự kiện lịch sử này đã mở ra một thời kỳ phát triển mới của cách mạng Việt Nam, từng bước đưa dân tộc Việt Nam đi tới những mùa Xuân thắng lợi.
Từ Pác Bó – nơi đầu nguồn của cách mạng Việt Nam, ánh sáng tư tưởng và đường lối cách mạng do Nguyễn Ái Quốc và Trung ương Đảng xác lập đã được hình thành và lan rộng khắp cả nước. Chính tại nơi đây, nhiều quyết sách chiến lược quan trọng đã được đề ra, đặt nền móng cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Tại lán Khuổi Nậm (Pác Bó, Cao Bằng), Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị lần thứ VIII Ban Chấp hành Trung ương Đảng (từ ngày 10-19/5/1941). Hội nghị đã hoàn chỉnh chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng Việt Nam, quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng Minh (Mặt trận Việt Minh). Đây là sự chuyển hướng chiến lược kịp thời và đúng đắn có ý nghĩa khởi nguồn và quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Lán Khuổi Nậm, Pác Bó, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng), nơi diễn ra Hội nghị Trung ương lần thứ VIII Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 5/1941
Tại Pác Bó, Người sống và làm việc trong điều kiện sinh hoạt hết sức thiếu thốn giữa núi rừng biên giới Cao Bằng. Cuộc sống nơi đây gắn liền với hang đá, khí hậu khắc nghiệt, cùng việc thường xuyên thay đổi địa điểm hoạt động nhằm bảo đảm an toàn trước sự truy lùng của kẻ thù.
Bữa ăn hàng ngày là cháo bẹ, măng rừng, cơm độn bắp; nước lá ổi được dùng thay chè. Trong những dịp hiếm hoi có cá do Người tự câu được hoặc anh em mua được cân thịt,tất cả đều được đem kho thật mặn để dành, dùng dần cho những ngày sau. Mặc dù cuộc sống gian khổ và thường xuyên phải thay đổi địa điểm hoạt động, Người luôn chú trọng rèn luyện sức khỏe. Hàng ngày, Người dậy sớm tập thể dục, luyện quyền, leo núi và xuống suối tắm, duy trì nếp sinh hoạt điều độ trong mọi điều kiện thời tiết.
Chính trong hoàn cảnh đó, những đồ dùng sinh hoạt giản dị của Người được sử dụng thường xuyên đã gắn bó bền bỉ với cuộc sống và hoạt động cách mạng, trở thành những tư liệu vật chất tiêu biểu phản ánh lối sống thanh bạch, ý chí và phong cách sinh hoạt của Người trong thời kỳ ở Pác Bó.
Bộ sưu tập đồ dùng sinh hoạt của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Pác Bó, Cao Bằng gồm 4 hiện vật tiêu biểu. Tuy số lượng không nhiều, nhưng các hiện vật đều mang giá trị nguyên trạng cao, gắn liền với đời sống hàng ngày của Người trong điều kiện đặc biệt gian khó.
- Nồi đồng(Số đăng ký: BTQG. C4/KL2) cao 10cm, đường kính miệng 16,5cm, thành nồi đã bị hơi méo, đáy có chỗ thủng.
- Gậy(Số đăng ký: BTQG C. 10/KL4). Gậy dài 88cm, đầu mài nhọn, đường kính khoảng 5- 6mm, phần tay cầm uốn cong theo thói quen sử dụng, là vật dụng gắn với những chặng đường Bác băng rừng, vượt núi trong quá trình hoạt động cách mạng.
- Bát ăn cơm(Số đăng ký: BTQG. C127/510). Chiếc bát ăn cơm bằng sứ men trắng, thành bát vẽ ba chùm hoa, miệng bát từng vỡ một mảnh và đã được gắn lại, vành bát sứt một mảnh nhỏ.
- Chậu đồng(Số đăng ký: BTQG C129/KL4), đường kính miệng 30cm, cao 7cm, thành chậu sứt một vài chỗ, mang hoa văn Việt Bắc.
Bộ sưu tập hiện vật không chỉ ghi dấu bằng giá trị lịch sử, mà còn chạm tới cảm xúc người xem với những dấu ấn sử dụng chân thực theo thời gian. Mỗi vết sứt mẻ, hao mòn hay dấu sửa chữa không đơn thuần là dấu tích vật chất, mà là minh chứng sống động cho đời sống cách mạng trong những năm tháng gian khổ của Người.
Chính từ những điều bình dị ấy, hiện vật trở nên gần gũi. Khi lặng nhìn những đồ dùng tưởng chừng rất đỗi đời thường, người xem như được dẫn dắt trở về nhịp sinh hoạt giản đơn nhưng bền bỉ, những chặng đường băng rừng, vượt suối, và những giờ phút làm việc âm thầm, kiên định của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Pác Bó.
Qua đó, mỗi hiện vật không chỉ là một chứng tích của lịch sử, mà còn như một câu chuyện lặng thầm, ghi dấu ký ức, tinh thần hy sinh và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam.
Không gian trưng bày “Ánh sáng từ Pác Bó” trong trưng bày chuyên đề “Mùa Xuân – Khởi nguồn thắng lợi” tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Một số đồ dùng sinh hoạt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng trong thời gian Người sống tại hang Cốc Bó, Pác Bó (Cao Bằng), năm 1941 được giới thiệu tại bày chuyên đề “Mùa Xuân - Khởi nguồn thắng lợi”
Ở Nguyễn Ái Quốc, tầm vóc của một lãnh tụ cách mạng luôn gắn liền với tinh thần nhân ái và sự gần gũi. Trong thời gian hoạt động tại Pác Bó, Người sống chan hòa với đồng bào địa phương, chia sẻ sinh hoạt hàng ngày, quan tâm đến phong tục, tập quán và đời sống của nhân dân các dân tộc nơi đây. Thông qua những đồ dùng sinh hoạt như bát ăn cơm, chậu sinh hoạt hàng ngày hay cây gậy đi rừng, các hiện vật không chỉ phản ánh điều kiện sống giản dị mà còn góp phần làm rõ nhân cách và phong cách sống của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc: giản dị nhưng chuẩn mực, kham khổ mà bền bỉ, trong gian nan vẫn thể hiện niềm tin vững chắc vào sự nghiệp cách mạng.
Trong không gian trưng bày chuyên đề “Mùa Xuân – Khởi nguồn thắng lợi”, bộ sưu tập đồ dùng sinh hoạt của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Pác Bó được đặt trang trọng như một “điểm lặng” giàu cảm xúc. Dừng lại trước những hiện vật tưởng chừng rất đỗi đời thường ấy, người xem không chỉ hình dung về cuộc sống gian khổ nơi đầu nguồn cách mạng, mà còn cảm nhận sâu sắc sức mạnh tinh thần to lớn đã làm nên những mùa Xuân lịch sử của dân tộc.
Học sinh trường THCS Ngô Sỹ Liên, phường Cửa Nam, Hà Nội tham quan trưng bày chuyên đề “Mùa Xuân – Khởi nguồn thắng lợi”
85 năm đã trôi qua, những vật dụng giản dị nơi Pác Bó năm 1941 vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về một niềm tin không bao giờ tắt. Giữa núi rừng biên giới khắc nghiệt, trong điều kiện sinh hoạt vô cùng thiếu thốn, Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn lối sống thanh bạch, giản dị nhưng giàu ý chí và tinh thần lạc quan cách mạng.
Chính từ không gian nhỏ bé ấy, từ những vật dụng đời thường gắn liền với sinh hoạt hàng ngày, một tầm nhìn lớn lao về vận mệnh dân tộc đã được hình thành. Tại Pác Bó, mùa Xuân của cách mạng Việt Nam được khởi nguồn - mùa Xuân của độc lập, tự do, mở ra bước ngoặt lịch sử cho dân tôc Việt Nam.
Ngọc Anh
Tài liệu tham khảo:
(1) Đỗ Hoàng Linh: Hồ Chí Minh, Hành trình 79 mùa xuân, Nxb Hồng Bàng, tr.120
(2) Đỗ Hoàng Linh: Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh giai đoạn 1941-1945, Nxb Hồng Bàng, tr.24
3. Hồ sơ hiện vật Bảo tàng Lịch sử quốc gia.