Thứ Tư, 28/10/2020
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

02/07/2012 16:22 3021
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Nền kinh tế hàng hóa trong bất kỳ một giai đoạn nào cũng đều có mối quan hệ chặt chẽ với những sản phẩm trở thành hàng hóa.

Quá trình tiến triển của ngoại thương cũng là quá trình tiến triển của kinh tế hàng hóa được mở rộng khỏi khuôn khổ thị trường trong nước. Một trong những nguồn hàng hóa quan trọng, được các thương nhân nước ngoài quan tâm ở thị trường Việt Nam thời cổ trung đại là hương liệu, tơ lụa và gốm sứ. Từ quá trình giao lưu buôn bán những mặt hàng này đã dẫn đến sự hình thành các con đường giao thương mang tên “con đường tơ lụa”, “con đường gốm sứ”.

Việt Nam nằm trên “con đường buôn bán tơ lụa”, là cửa ngõ của Đông Nam Á, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giao lưu thương mại quốc tế. Bên cạnh đó, Việt Nam còn là nước có truyền thống sản xuất gốm lâu đời và phát triển nhất ở Đông Nam Á: thời Lý (1010-1225), thời Trần (1225-1400)... với nhiều sản phẩm gốm có chất lượng cao như gốm men ngọc, gốm men nâu, gốm hoa nâu, gốm men trắng, gốm vẽ lam... Hơn nữa, nơi đây còn có nhiều sản vật quý hiếm... Những nguồn hàng này đã thu hút các lái buôn nước ngoài đến với thị trường Việt Nam, tạo nên một viễn cảnh giao lưu kinh tế - văn hóa đầy thi vị.

Con đường thương mại gốm sứ trên biển được hình thành từ thế kỷ thứ IX. Và gốm Việt Nam bắt đầu tham gia vào thị trường này từ nửa đầu thế kỷ XIV với những đóng góp quan trọng vào mạng lưới thương mại quốc tế. Đồ gốm xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn này chủ yếu là gốm hoa lam của các lò phía Bắc với đặc trưng phổ biến là thường vẽ cành hoa cúc trong lòng các loại bát, đĩa bằng men xanh Cobalt và men nâu sắt.

Đĩa men nâu triều Trần, thế kỷ XIII - XIV

Sang thế kỷ XV, với một không gian thị trường rộng lớn, bao gồm các vương quốc trong khu vực Đông Nam Á và Đông Á là Nhật Bản, Tây Á là Iran, Ai Cập cho thấy đây là thời kỳ gốm Việt Nam phát triển rất phong phú, đa dạng cả về hình dáng, màu men và hoa văn trang trí. Đây cũng là thời kỳ phát triển phồn thịnh, rực rỡ nhất của dòng gốm men trắng vẽ lam và dòng gốm vẽ nhiều màu trên men.

Bình gốm hoa lam, Việt Nam, thế kỷ XV.

Nền kinh tế hàng hóa Việt Nam có những bước phát triển vào thế kỷ XVII, nhất là việc xuất khẩu đồ gốm ra thị trường nước ngoài. Dưới thời Trịnh - Nguyễn, chính sách ngoại thương của nhà nước phong kiến có phần mở cửa; sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa tư bản Tây Âu; sự ra đời các công ty hàng hải quốc tế cuối thế kỷ XVI. Thuyền buôn của các công ty này đã tiến hành những cuộc viễn du sang phương Đông nhằm tìm kiếm và mở rộng thị trường.

Sự kiện này đã mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử ngoại thương của Việt Nam và tạo ra nhiều cơ hội mới trong giao lưu buôn bán, trao đổi hàng hóa. Hoạt động ngoại thương cùng với sự cạnh tranh buôn bán giữa các nước đã tạo nên sự sôi động, kích thích sản xuất để xuất khẩu ở các nước bản địa.

Dọc ven biển Việt Nam đã hình thành lên nhiều thương cảng: Thanh Hà (Thừa Thiên- Huế), Hội An (Quảng Nam), Nước Mặn(Bình Định), Phố Hiến(Hưng Yên)... Sự ra đời và phát triển của các thương cảng từ Bắc vào Nam đã thu hút các tàu buôn nước ngoài, và nhờ có giao lưu tiếp xúc, các sản phẩm thủ công của Việt Nam có cơ hội trong việc xuất khẩu. Nền kinh tế ngoại thương đã tạo ra một sự khởi sắc cho nghề gốm Việt Nam.

Thương cảng Hội An.Thương cảng Hội An.jpgThương cảng Hội An.jpgThương cảng Hội An.jpg

Mặt khác, các thương cảng Việt Nam cũng là nơi nhập khẩu nhiều mặt hàng, trong đó có đồ sứ của Trung Quốc và Nhật Bản. Khu vực miền Trung là nơi nhập khẩu nhiều đồ sứ vì vào thời kỳ này Trịnh - Nguyễn phân tranh nên các sản phẩm gốm của các lò phía Bắc ít có cơ hội xâm nhập vào thị trường này; và miền Trung không có những lò gốm men như miền Bắc, do đó họ phải nhập khẩu đồ sứ Trung Quốc và Nhật Bản làm nguồn thay thế.

Sự tác động của nền kinh tế hàng hóa quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các trung tâm sản xuất gốm phát triển và mở rộng. Trong tiến trình lịch sử phát triển nghề gốm cổ Việt Nam ta có thể nhận thấy sự phát triển của các trung tâm gốm thường tỉ lệ thuận với lịch sử phát triển của nền kinh tế ngoại thương. Tiềm năng gốm Việt Nam được đánh thức khi có thị trường đặc biệt là thị trường quốc tế.

Lê Khiêm tổng hợp

Nguồn: Bùi Minh Trí. Tìm hiểu ngoại thương Việt Nam qua “Con đường gốm sứ trên biển”. Tạp chí Khảo cổ học, số 5/ 2003, tr. 49-74.

baotanglichsuquocgia

Chia sẻ: