Thứ Bảy, 16/10/2021
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

15/06/2012 16:09 3576
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Sự ra đời của “Con đường tơ lụa” được đánh giá là sự kiện quan trọng nhất trong lịch sử của mối quan hệ kinh tế và văn hóa giữa Đông và Tây thời cổ đại.

Việt Nam tuy không nằm trên con đường tơ lụa trên đất liền, nhưng lại là một mắt xích của “Con đường tơ lụa trên biển”, một sự phát triển của giao lưu văn hóa Đông-Tây. Trong một thời gian dài, người ta đã coi con đường tơ lụa đơn thuần chỉ là một con đường thương mại. Thông qua việc buôn bán, lần đầu tiên hai nền văn minh Đông-Tây gặp gỡ nhau, tất yếu đã dẫn đến sự giao thoa văn hóa.

Con đường tơ lụa trên biển

Cuộc hội ngộ trên biển giữa hai nền văn minh Đông-Tây đã diễn ra vào những thế kỷ sau Công nguyên. Khi đó, cư dân Óc Eo đã xác lập được mối quan hệ với các thương nhân La Mã. Nhiều hiện vật mang phong cách Hán có mặt trong nền văn hóa Sa Huỳnh và khu vực rộng lớn trên vùng hải đảo Đông Nam Á.

Nhưng có lẽ tới thế kỷ IX thì cuộc gặp gỡ Đông-Tây mới thực sự mở rộng và nhộn nhịp tạo thành những hải trình ổn định cùng với sự ra đời hàng loạt các thương cảng nên nó đã được gọi là “Con đường tơ lụa trên biển”.

Con đường tơ lụa trên đất liền

Không phải đợi đến thế kỷ XIV khi con đường tơ lụa trên đất liền ngừng hoạt động thì con đường tơ lụa trên biển mới được hình thành. Sự gian nan của con đường buôn bán trên bộ phải vượt qua các ngọn núi cao, hiểm trở, sa mạc nóng bỏng và sự rình rập của bọn cướp... đã khiến cho các thương nhân thời ấy có xu hướng chuyển hàng hóa theo đường biển. Hơn nữa, hàng hóa vận tải bằng đường biển thuận lợi hơn nhiều so với đường bộ: khối lượng nhiều hơn, đặc biệt đối với các loại hàng hóa nặng như gốm sứ, kim loại... trong khi đó, sức người lại tốn ít hơn.

Hải trình của con đường này như sau: điểm cực Tây của nó là Roma qua các hải cảng vùng Trung Cận Đông như: Al Tur, Fustat, Cairo... men theo bờ biển phía nam Ấn Độ qua Thái Lan vòng xuống eo Malacca để vào vùng biển Thái Bình Dương. Sau khi vượt qua eo Malacca, con đường chia làm hai ngả. Một ngả men theo vùng biển Việt Nam qua các cảng: Côn Đảo - Cù Lao Chàm - Hội An - vào vùng biển Nam Trung Hoa rồi qua nam Nhật Bản.

Cù Lao Chàm - một điểm đến trên Con đường tơ lụa trên biển.

Ngả thứ hai đi vào quần đảo Indonexia, Philippine rồi ngược vào vùng phía nam Trung Quốc để tới nam Nhật Bản - Cảng Hakata trên đảo Kyushu được coi là điểm tận cùng phía Đông của con đường này.

Hàng hóa chủ yếu của con đường này là hương liệu và gốm sứ từ Đông sang Tây để đổi lấy vàng bạc, đá quý, thủy tinh.... Đồ gốm tìm thấy trên các cảng biển của con đường lụa có 5 loại chính: gốm men ngọc của lò gốm Việt Châu tỉnh Chiết Giang; gốm trắng của lò gốm Định Châu tỉnh Hà Bắc; gốm vẽ màu của các lò gốm tỉnh Trường Sa; gốm men vàng xanh của các lò gốm Quảng Đông (Trung Quốc) và gốm men Coban của vùng Cận Đông.

Quảng Châu (Quảng Đông-Trung Quốc) - nơi khởi đầu của con đường tơ lụa trên biển.

Như vậy, có thể xem những kẻ “thống trị” con đường tơ lụa trên biển thế kỷ IX - X là các thương nhân nam Trung Quốc và các thương nhân Ả Rập. Và Việt Nam là một chặng dừng chân của con đường tơ lụa trên biển. Nhiều cảng thị Việt Nam đã góp phần vào sự hình thành con đường tơ lụa trên biển. Tại Côn Đảo đã phát hiện được một số mảnh gốm đời Đường, gốm vàng xanh (Quảng Đông); tại Hội An, Trà Kiệu đã tìm thấy nhiều gốm men ngọc của lò gốm Việt Châu; tại thương cảng Vân Đồn đã phát hiện được nhiều gốm vàng xanh của lò gốm Quảng Đông ...

Cũng giống như con đường tơ lụa trên đất liền, con đường tơ lụa trên biển có tầm quan trọng, góp phần tích cực vào sự giao lưu văn hóa Đông - Tây. Cho đến bây giờ, tàu thuyền qua lại Đông - Tây vẫn đi theo hải trình của con đường tơ lụa trên biển ngày xưa.

Lê Khiêm tổng hợp

Nguồn: Vũ Linh. Con đường tơ lụa trên biển và vị trí của Việt Nam. Tạp chí Xưa và Nay 2003, số 131, tr. 19-20.


Chia sẻ: