Thứ Năm, 22/08/2019
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

09/08/2019 13:40 68
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á nơi tiếp giáp với nhiều nước trong khu vực nên ngay từ rất sớm, gốm sứ Việt Nam đã có mối giao lưu và giao thương với nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á. Từ thế kỷ 15 gốm sứ Việt Nam đã xuất khẩu đi nhiều nước khác trong khu vực và trên thế giới. Trong chương trình nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Singapore năm 2010, tôi có cơ hội được tham quan trưng bày sưu tập gốm sứ Đông Nam với chủ đề: “Gốm sứ Đông Nam Á: Ánh sáng mới trên đồ gốm cổ” diễn ra từ ngày 14 tháng 11 năm 2009 đến ngày 25 tháng 7 năm 2010. Trong sưu tập triển lãm trưng bày lần này, các sản phẩm gốm sứ Đông Nam Á phát hiện ở Singapore từ những năm 1960, 1970 cho đến nay đã được giới thiệu đến công chúng. Sưu tập trưng bày hơn 300 hiện vật là sản phẩm lò gốm có niên đại từ thế kỷ 9-10 đến thế kỷ 19-20 ở các nước Đông Nam Á bao gồm: Miến Điện, Khơ-me, Việt Nam, Thái Lan, Indonesia...

 

Bộ sưu tập gốm sứ Việt Nam trưng bày tại  Bảo tàng Đại học Quốc gia Singapore.

Trong đó, gốm sứ Việt Nam được trưng bày trang trọng trong một gian của bảo tàng. Trong đợt triển lãm lần này, sưu tập gốm sứ Việt Nam được trưng bày gồm 47 hiện vật với nhiều loại hình khác nhau như: bát, đĩa, cốc, kendi, ấm, bình, bình vôi, lư hương… có niên đại từ thế kỷ 9-10 đến thế kỷ 19-20. Bài viết giới thiệu về bộ sưu tập trên nhằm góp thêm tư liệu nghiên cứu về gốm sứ Việt Nam trưng bày tại các bảo tàng nước ngoài cũng như góp thêm ánh sáng mới trên đồ gốm cổ Đông Nam Á.

- Gốm sứ thế kỷ 9-10: Đồ gốm sớm nhất được biết đến trong sưu tập gốm sứ Việt Nam trưng bày tại Bảo tàng Đại học Quốc gia Singapore lần này là nhóm hiện vật có niên đại thế kỷ 9-10. Trong đó, đáng chú ý là chiếc đĩa men ngọc. Lòng đĩa trang trí bông hoa sen 5 cánh. Cánh sen thể hiện 5 cánh sen chính và 5 cánh sen phụ xen kẽ. Cánh hoa sen tròn, đầu cánh vuốt nhọn. Chính giữa bông sen là nhụy tròn nổi. Toàn bộ chiếc đĩa được phủ lớp men khá đều. Kích thước: 12.5cm x 3.5cm. Ký hiệu: NU 31095-0 (hình 2). Chiếc đĩa có ghi chú nguồn gốc ở Việt Nam nhưng không ghi rõ được sản xuất ở lò gốm nào. Tuy nhiên, ở Việt Nam loại hình này phát hiện trong các khu di tích như Thăng Long (Hà Nội), Luy Lâu (Bắc Ninh).

- Gốm sứ thế kỷ 10-11: Trong bộ sưu tập này có mặt của một số loại hình như bát men ngọc, liễn gốm hoa nâu. Liễn gốm hoa nâu có thân hình trụ chia làm 4 ô, gờ miệng vát, vai chạm băng cánh sen. Chân đế cao trổ thủng dạng “chân thang”. Kích thước: (20,5 x 11)cm.

- Gốm sứ thế kỷ 12-13: gốm sứ Việt Nam thế kỷ 12-13 trong đợt trưng bày lần này có 1 chiếc bát gốm men ngọc. Chiếc bát có kích thước (13 x 11)cm.

- Gốm sứ thế kỷ 13-14: Gốm sứ niên đại thế kỷ 13-14 có một số loại hình như bát, bình và ấm. Trong đó có hai bát men ngọc và bát men trắng. Bát men ngọc, long bát có dấu ve long. Bên ngoài trang trí hoa sen. Bát men trắng, trang trí hoa cúc trong lòng bát, miệng cánh hoa sen. Bình đựng (có nắp đậy hoặc không có nắp đậy), gốm men trắng vẽ lam.

Hình 2 là chiếc ấm có nắp, miệng đấu, cổ eo, thân hình cầu, vòi đầu rồng, quai là đuôi rồng, quanh thân (phần vai) vẽ lam băng hoa dây. Niên đại chiếc ấm được xác định khoảng cuối thế kỷ 14.

 

Ấm gốm cuối thế kỷ 14

-Gốm sứ thế kỷ 14-15: một số hiện vật thuộc nhóm niên đại này như lọ, ấm. Ấm có 4 quai, men nâu. Kích thước (8 x 9)cm. Phần lớn hiện vật thuộc nhóm này được sản xuất ở các lò gốm Bình Định, miền Trung Việt Nam.

- Gốm sứ thế kỷ 15-16: gốm sứ Việt Nam trưng bày trong sưu tập gốm sứ Đông Nam Á ở Bảo tàng quốc gia Singapore lần này có số lượng nhiều nhất là bộ sưu tập gốm sứ thế kỷ 15-16. Gốm sứ thế kỷ 15-16 được sản xuất từ các lò gốm ở miền Bắc như Chu Đậu (Hải Dương) và Bát Tràng (Hà Nội) hoặc sản xuất ở lò gốm Gò Sành (Bình Định), miền Trung Việt Nam. Trong đó, hiện vật gốm thế kỷ 15-16 chủ yếu là sản phẩm từ các lò gốm Chu Đậu (Hải Dương).

Các loại hình đồ gốm bao gồm: bình, bát, đĩa, cốc, kendi… Trong đó, bình có nhiều hình dáng khác nhau như bình hình quả lê, bình đựng có quai, bình đựng nước hình gà trống hoặc hình con voi….

 

 Đĩa và bình tỳ bà thế kỷ 15-16

Các sản phẩm này chủ yếu là gốm hoa lam, men nâu, men ngọc. Đề tài trang trí là hoa lá và con giống. Đề tài hoa lá gồm hoa cúc, hoa sen, hình cây tre và các loại hoa lá khác kết hợp với các con giống như rồng, hổ, “Sassanian Asterisk”…

Hình 3 là chiếc đĩa và chiếc bình tỳ bà có niên đại thế kỷ 15-16. Đĩa vẽ hoa mẫu đơn quanh miệng, lòng đĩa vẽ hoa lá. Đây là loại đĩa lớn, kích thước (37.5 x 6.3)cm. Bên cạnh là chiếc bình tỳ bà bát giác (tám cạnh). Lá cây và cánh sen ở quanh vai bình. Thân trang trí các ô hình hoa. Đế bình vẽ hoa sen.

Hai chiếc đĩa và bát gốm hoa lam thế kỷ 15-16. Chiếc đĩa thứ nhất, trong lòng đĩa trang trí hoa văn khá độc đáo gọi là “Sassanian Asterisk”. Chiếc đĩa này được sản xuất từ lò gốm ở Hải Dương. Kích thước: (36.6 x 7)cm. Chiếc đĩa thứ hai, long đĩa vẽ hình cây tre. Kích thước (35.8 x 7.5)cm.

Nhóm hiện vật ấm gốm hoa lam thế kỷ 15-16. Nhóm này có  nhiều dạng khác nhau như hình con voi, hình quả bí, gà trống… Chiếc ấm tạo hình tượng voi. Voi thể hiện dưới dạng tượng tròn, vẽ lam. Kích thước: (21.5 x 17.5 x 11)cm.

Ấm hình quả bí, kích  thước (19.5 x21)cm. Ấm hình gà trống, kích  thước (7 x 17)cm.

Nhóm hiện vật gồm các loại bình, hộp, lọ nhỏ vẽ lam có niên đại từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 17 (Hình 4). Hoa văn vẽ lam với nhiều hoa văn như hoa cúc dây, mẫu đơn, hình con cua và các loại hoa lá cách điệu. Kích thước lần lượt như sau: Chiếc vại kích thước (21 x 6)cm. Chiếc hộp, nắp vẽ hình con cua, kích thước (9.5 x6.5)cm. Những chiếc lọ nhỏ có thân tròn hoặc bát giác, vẽ khóm cỏ hoặc hoa dây. Kích thước trong khoảng từ (5.9-8.1)cm x (7.1-9.9)cm. Trong đó, chiếc lọ gốm có 4 quai, vẽ hoa dây được sản xuất từ lò gốm Chu Đậu (Hải Dương).

 

 Nhóm hiện vật bình, lọ, hộp thế kỷ 15-17 

- Gốm sứ thế kỷ 17-18: nhóm hiện vật này phổ biến được sản xuất từ lò gốm Bát Tràng với các loại hình như: bình đựng có quai hoặc không có quai, lư hương, bình vôi. Các sản phẩm này là gốm hoa lam, gốm men nâu hoặc men trắng.

 Trong bộ sưu tập, bình vôi là loại hình được trưng bày khá nhiều. Nhìn chung bình vôi tạo dáng 2 phần, quai cong hình vành khuyên. Quai được làm phỏng theo cành cau, thân bình tạo dáng hình quả bưởi, phía trên cong chỏm cầu, đế thấp lõm, để mộc. Trên chỏm đắp nổi hình chũm cau, men trắng rạn. Hoa văn vẽ lam với hình hoa lá cách điệu. Kích thước (20 x 13)cm.

Trong sưu tập có chiếc lư hương được sản xuất từ lò gốm Bát Tràng thế kỷ 17. Lư hương hình khối chữ nhật, chân đế cao. Men trắng ngà. Một số họa tiết trang trí được phủ men nâu. Trên các mặt chạm nổi hoa văn rồng, nghê, hạc hoặc cánh sen trong khung hình ô van.

- Gốm sứ thế kỷ 19-20: trong sưu tập trưng bày giới thiệu lần này gốm sứ có niên đại thế kỷ 19-20 có hai chiếc ấm gốm. Trong đó,  chiếc ấm có quai, gốm men nâu niên đại thế kỷ 20. Kích thước (9.9 x 11.8)cm. Ký hiệu:  S1968-0052-001-0.

- Sưu tập gốm sứ Việt Nam trưng bày tại Bảo tàng Đại học Quốc gia Singapore là các sản phẩm gốm sứ từ các lò gốm nổi tiếng ở Việt Nam như Chu Đậu (Hải Dương), Bát Tràng (Hà Nội), Bình Định (miền Trung Việt Nam) và các nơi khác có niên đại từ thế kỷ 9-10 đến thế kỷ 19-20. Đồ gốm ở lò Chu Đậu (Hải Dương) có niên đại thế kỷ 15-16. Lò gốm Bát Tràng (Hà Nội) có niên đại thế kỷ 17-18. Một số hiện vật gốm được sản xuất ở lò Bình Định có niên đại thế kỷ 14-15. Bên cạnh các hiện vật có nguồn gốc và nơi sản xuất rõ ràng thì trong bộ sưu tập vẫn còn một số hiện vật gốm sứ không có nguồn gốc xuất sứ thuộc khu vực nào của Việt Nam.

- Bộ sưu tập trưng bày 47 hiện vật với nhiều loại hình khác nhau như: bát, đĩa, cốc, kendi, bình, hộp, ấm, lư hương... với nhiều kiểu dáng và kích thước khác nhau. Dòng men chủ yếu là hoa lam, men ngọc, men nâu, men trắng… Đề tài trang trí với nhiều hoa văn khác nhau: hoa sen, hoa cúc, hoa lá cách điệu kết hợp với các loại con vật như rồng, chim phượng, hổ, cá, cua ... Với sự đa dạng và phong phú đó, bộ sưu tập gốm sứ  Việt Nam trưng bày tại Đại học Quốc gia Singapore lần này góp thêm những sắc thái riêng của gốm sứ Việt Nam nhưng đồng thời cũng mang những nét chung truyền thống của gốm sứ Đông Nam Á.

- Gốm sứ Việt Nam có mặt ở Singapore chủ yếu là gốm sứ thế kỷ 15-16. Đây cũng chính là thời kỳ giao thương phát triển mạnh ở khu vực Đông Nam Á. Vì vậy, sự có mặt của gốm sứ Việt Nam ở Singapore cho thấy mối giao lưu thương mại giữa khu vực Đông Nam Á và Việt Nam trong lịch sử.

 

TS. Ngô Thị Lan

(Viện Khảo cổ học)

 

 


 

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

  • 11/06/2019 08:28
  • 95

Là loại hình di vật độc đáo xuất hiện từ văn hóa Phùng Nguyên và tồn tại qua các giai đoạn văn hóa tiếp sau (Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn). Đến nay vẫn chưa có sự thống nhất về tên gọi cũng như chức năng của loại hình hiện vật này. Chúng được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hòn kê, ông đầu rau, vật hình cốc, vật hình phễu, vật hình sừng bò, vật giữ lửa, chân giò, chân chạc, vật có liên quan đến tôn giáo tín ngưỡng nguyên thủy... Đến nay tên gọi chạc gốm được nhiều nhà nghiên cứu sử dụng hơn cả. Chạc gốm được tạo bằng tay, chất liệu gốm thô pha nhiều cát sạn sỏi nhỏ, đa số có văn thừng, một số ít trang trí văn khắc vạch. Chạc gốm chia thành hai phần: Phần cốc loe ở trên và phần chân ở dưới. Kích thước to nhỏ khác nhau.

Bài viết khác

Suy nghĩ về chủ nhân trống loại II Heger

Suy nghĩ về chủ nhân trống loại II Heger

  • 24/07/2019 12:30
  • 118

Sau trống loại I, trống loại II Heger là một hiện tượng khá nổi nét của khảo cổ học Việt Nam. Nổi nét bởi những bí ẩn chứa đựng trong đó, mà lâu nay, dường như chưa được giải đáp. Cũng nổi nét bởi số lượng phát hiện hàng năm ngày càng tăng lên, với con số tương đương với trống loại I, mà đến nay, chưa được quan tâm là bao.