Chủ Nhật, 26/05/2019
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

05/11/2018 16:07 230
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Bàn đập gốm là loại hình công cụ sản xuất trong nghề làm gốm thủ công thời Tiền sử. Cho đến nay, số lượng di vật này phát hiện được không nhiều trong các di chỉ Mán Bạc (Ninh Bình), Cồn Chân Tiên (Thanh Hóa), Phù Mỹ (Lâm Đồng), Rạch Bà Giá, Rạch Lá, Suối Linh (Đồng Nai).

Bàn đập gốm là loại hình công cụ sản xuất trong nghề làm gốm thủ công thời Tiền sử. Cho đến nay, số lượng di vật này phát hiện được không nhiều trong các di chỉ Mán Bạc (Ninh Bình), Cồn Chân Tiên (Thanh Hóa), Phù Mỹ (Lâm Đồng), Rạch Bà Giá, Rạch Lá, Suối Linh (Đồng Nai).

  1. Di chỉ Mán Bạc (xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình)

- Chất liệu: Làm từ đất á sét có pha nhiều tạp chất như bã thực vật, vỏ nhuyễn thể, cát, sỏi nhỏ.

- Hình dáng: Giống như chiếc nấm, một đầu tròn loe rộng hình cầu, đỉnh hơi lồi, nhẵn bóng, phần này không trang trí hoa văn. Đầu kia thuôn nhỏ, thường có dạng  hình trụ tròn đối với những hiện vật kích cỡ lớn, trung bình, còn những hiện vật kích thước nhỏ phần chân vuốt nhọn hình chóp nón. Phần chân này có chiếc đặc, có chiếc rỗng. Hoa văn thường được trang trí ở phần này.

-  Màu sắc: Đỏ, xám, vàng.                                                                                         

- Hoa văn trang trí: Văn chấm que đầu nhỏ, ấn que đầu to hình bầu dục, khắc vạch hình zích zắc, khắc vạch đơn ngắn, khắc vạch hình chữ V nối tiếp nhau kết hợp chấm que.

- Kích thước - trọng lượng: Có nhiều kích cỡ khác nhau. Chiều cao trung bình 5cm, chiều cao lớn nhất là 8cm, chiều cao nhỏ nhất là 1,2cm. Đường kính phần loe rộng trung bình 7,3cm, lớn nhất: 9,6cm, nhỏ nhất 1,8cm.

  1. Di chỉ Cồn Chân Tiên (xã Thiệu Vân, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa)

- Chất liệu: Làm từ đất sét pha cát hạt thô hoặc mịn, màu vàng nhạt hoặc màu đỏ.

- Hình dáng: Hình quả cân, hai đầu loe, một đầu loe nhiều hơn. Hai mặt cong vồng, thân hình ống thót ở giữa. Hoặc hình gần giống con dấu, một đầu loe rất rộng, một đầu không loe, hai mặt phẳng, thân hình trụ.

-  Màu sắc: Màu đỏ hoặc vàng nhạt.

- Hoa văn trang trí: Hoa văn in chấm hình tròn hoặc hình bầu dục, hoa văn khắc vạch hình tam giác đối chiều, hoặc văn chải.

- Kích thước - trọng lượng: Có nhiều kích thước khác nhau, trung bình cao 4- 8cm, đường kính bàn xoa 5- 8cm, đường kính tay cầm 3- 5cm, cao 4- 8cm.

  1. Di chỉ Phù Mỹ (xã Phù Mỹ, huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng)

- Chất liệu: Gốm thô, chủ yếu màu đỏ

- Hình dáng: Hình chóp cụt dài, phía dưới bè ra như chiếc bánh dày. Phần tay cầm có lỗ hoặc không xuyên lỗ. Phần xoa có chiếc mặt cong vồng cao, có chiếc cong vồng thấp

- Hoa văn trang trí: Không hoa văn

  1. Nhận xét

- Đây là một loại di vật độc đáo chỉ phát hiện ở một số ít di tích khảo cổ học.

- Về hình dáng các di vật tìm thấy ở các địa điểm tuy có sự khác nhau nhưng có điểm chung là gồm hai phần: phần tay cầm hình trụ tròn và phần bàn xoa hình tròn dẹt.

- Bàn đập gốm di chỉ Mán Bạc và Cồn Chân Tiên một số có trang trí hoa văn khắc vạch, khắc vạch - chấm que.... Bàn dập gốm di chỉ Phù Mỹ không trang trí hoa văn.

- Về tên gọi có nhiều cách gọi khác nhau, ở di chỉ Mán Bạc các nhà khảo cổ đặt tên cho chúng là “vật hình nấm” hay “bàn xoa gốm”, ở di chỉ Phù Mỹ gọi là “bàn đập gốm”, ở di chỉ Rạch Bà Giá, Rạch Lá, Suối Linh gọi là “bàn xoa gốm”. Có thể thống nhất gọi tên đây là bàn đập gốm.

- Về công dụng: Ở di chỉ Phù Mỹ và Rạch Bà Giá có thể những người khai quật gọi tên di vật theo giả định của họ về công dụng của di vật. Còn ở di chỉ Mán Bạc có nhiều ý kiến khác nhau. Có người cho rằng đây là vật dùng trong công nghệ tạo hình gốm và đề nghị gọi tên là “quả chuốt gốm”. Có ý kiến cho rằng đây là hiện vật mang tính tôn giáo. So sánh tài liệu dân tộc học ở một số nước trong khu vực Đông Nam Á chức năng chính của chúng là dụng cụ sản xuất đồ gốm.

Tại một số di chỉ khảo cổ trong khu vực cũng đã phát hiện loại hình hiện vật này như di chỉ Ban Na Di (Thái Lan) [Brian Vincent 1988]. Đến nay, một số làng làm gốm tại Campuchia như Damnak Chambak [Chhay Visoth 2010] vẫn sử dụng loại hình hiện vật này vào công việc sản xuất đồ gốm.

Bàn đập gốm di tích Mán Bạc (Nguồn: Trịnh Hoàng Hiệp 2010)

Bàn đập gốm văn hoá Hoa Lộc, di chỉ Cồn Chân Tiên (Thanh Hóa) và bàn đập gốm di chỉ Ban Na Di (Thái Lan) [Nguồn: Phạm Minh Huyền 1995, Phạm Văn Kỉnh và Quang Văn Cậy 1977, Brian Vincen 1988 - Trích theo Trịnh Hoàng Hiệp 2010

TS. Bùi Thị Thu Phương

Tài liệu tham khảo:

Brian Vincent, Pottey in Pre - Historic in Northen Thailand (with pottery in Banadi site), BAR International Series Publication 1988.

Chhay Visoth, The new Perspective on Modern pottery in Cambodia - A case study of Damnak Chambak villige, International Workshop on Southeast Asian Ceramic Archaeology: Directions for Methodology and Collaboration, USA 2010

Trịnh Hoàng Hiệp 2010, Di tích khảo cổ học Mán Bạc (Ninh Bình), Luận án Tiến sĩ, Tư liệu Viện KCH.

Phạm Minh Huyền 1995, Báo cáo khai quật di chỉ Cồn Chân Tiên

Trịnh Sinh, Trần Quý Thịnh, Hoàng Xuân Chinh, Phạm Minh Huyền 1999, Báo cáo khai quật di chỉ Phù Mỹ năm 1998, Tư liệu VKCH

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa

Xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa

  • 19/02/2019 09:33
  • 902

Kể từ mùa xuân Mậu Dần 1698 khi Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh được Chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào nam kinh lược, “ lấy đất Nông Nại làm phủ Gia Định, lập xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lập xứ Sài Gòn…” đến nay đã hơn 300 năm. Ba trăm năm với bao biến cố thăng trầm, dấu tích của Sài Gòn xưa đã dần nhạt phai dưới lớp bụi thời gian. “Vật đổi sao dời”, đây đó còn lưu lại một vài ngôi đình, chùa miếu, lăng mộ … đã qua sửa chữa tu bổ nhiều lần dù có làm mất dần nét cổ kính nhưng phần nào còn thể hiện sự lưu tâm gìn giữ. Lần theo sử sách và một vài dấu tích, chúng tôi đi tìm lại một “Sài Gòn Xưa” lâu nay chưa được nhiều người biết đến. Đó là một làng nghề nổi tiếng đã từng góp phần cho sự phát triển của vùng đất này: Xóm Lò gốm.

Bài viết khác