Chủ Nhật, 07/08/2022
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

21/11/2014 13:09 4008
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Gốm là một trong những phát minh quan trọng của tổ tiên ta từ ngàn đời nay. Đồ gốm ra đời và ngay lập tức đã gắn bó mật thiết với cuộc sống hằng ngày. Với trí sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân, gốm cổ Việt Nam đã trở thành một loại hình nghệ thuật chứa đựng tính dân gian và tính dân tộc sâu sắc.

Tính dân gian được thể hiện trong nghệ thuật gốm truyền thống rất sâu đậm bởi lẽ, nơi trú ngụ bình yên và lâu dài của nghệ thuật gốm là thôn dã, dân gian,… Điều này là do sự phát triển của lịch sử nghệ thuật gốm cũng như nhu cầu phân hóa tự nhiên của xã hội.

Tượng Mèo, gốm hoa nâu, thời Lý, thế kỷ 11- 13.

Gốm hay chất liệu đất nung vốn không phải ra đời ngay cùng với con người và xã hội loài người như đá, tre, gỗ… Đất nung xuất hiện trong “cách mạng nghệ thuật” (sự ra đời và phát triển của nghệ thuật tạo hình) cách ngày nay 3-4 vạn năm. Đến “cách mạng kinh tế” (sự ra đời của trồng trọt và chăn nuôi), đồ gốm ồ ạt ra đời với những hoa văn trang trí đơn giản. Và tới “cuộc cách mạng luyện kim” (nghề luyện kim ra đời), nghệ thuật gốm đã đạt tới đỉnh cao cả về tạo dáng lẫn trang trí.

Tuy nhiên, khi nghề luyện kim ra đời cùng nghệ thuật đồng thau phát triển, với nhu cầu của tầng lớp trên trong xã hội đã dần dần lấn át nghệ thuật gốm. Lúc này, nghệ thuật gốm được gìn giữ và lưu truyền trong dân gian và dần dần khẳng định được vị thế trong cuộc sống của nhân dân. Tính dân gian của nghệ thuật gốm do vậy mà càng sâu đậm.

Lọ hình rùa, gốm hoa lam, thời Lê sơ, thế kỷ 15.

Nghệ thuật gốm Việt Nam, bên cạnh tính dân dã còn mang đậm đà tính dân tộc. Sự phát minh ra men và gốm sành, sứ tráng men đã khiến cho nghệ thuật gốm Việt Nam được phục sinh và phát triển rực rỡ, được đưa lên bình diện dân tộc.

Với những nét độc đáo riêng có, gốm sứ Việt Nam đã trở thành “sứ giả” giao thương với quốc tế khiến cho thế giới biết được không chỉ là tài nghệ thủ công của người Việt Nam mà còn cho họ hiểu được bản sắc văn hóa của dân tộc “con Rồng cháu Tiên”. Những nét riêng, độc đáo đó thể hiện ở một số khía cạnh sau:

Nét vượt trội về chất liệu gốm Việt Nam là đất nung, đồ sành, đồ đàn. Trong quá khứ, cái chất liệu sứ quá mong manh, nó không thích hợp với tâm thức Việt Nam cổ truyền “ăn chắc, mắc bền” của người dân áo vải tiểu nông chiếm đại đa số trong dân tộc Việt Nam.

Xuất phát từ tính nhị phân trong văn hóa, trong nghệ thuật gốm cũng không thấy rõ sự phân biệt rạch ròi giữa “lò quan” và “lò dân dã” như nghệ thuật gốm sứ Trung Hoa. Tầng lớp trên của Việt Nam, nếu một lúc nào đó thích tiêu xài xa xỉ, thì họ mua đồ sứ Trung Hoa chứ chủ yếu không phải là thiết kế và thi công “lò quan” riêng ở kinh thành hay ở một nơi nào đó.

Tượng voi, gốm men trắng, thời Nguyễn, thế kỷ 19.

Gốm – sành – đàn Việt Nam là sự phóng rọi của cái giản dị - chất phác của người tiểu nông Việt Nam, thường chỉ có một hai màu: nâu – ngà, lam – trắng, nâu – đỏ gạch tuyền… Gốm Việt Nam không hấp dẫn người dùng, người chơi bởi màu sắc và hòa sắc mà bởi cái giản dị đơn sắc có chiều sâu đậm nhạt, lung linh, ẩn hiện, sắc rõ hay nhạt nhòa…

Đầu tượng Phậtđất nung, thời Lý - Trần, thế kỷ 11 - 14.

Trang trí gốm Việt Nam – trừ gốm hoa lam với thủ pháp phóng bút, công bút mang tính hội họa, rõ ràng có ảnh hưởng của nghệ thuật bút lông Trung Hoa, thì nét phóng khoáng, dáng hình thường mập mạp, bố cục nói chung thoáng đãng mà không rậm rạp, họa tiết thiên về ước lượng mà không đi vào chi tiết, tượng trưng mà không quá nệ thực, thủ pháp phối hợp vừa nhìn nghiêng vừa nhìn từ trên xuống, chứ không phải là thấu thị theo luật xa gần của nghệ thuật phương Tây.

Tiếp cận nghệ thuật gốm – sứ Việt Nam, chúng ta liên tưởng đến tranh dân gian, đến điêu khắc đỗ đình làng,… Liên tưởng ấy có sở dĩ bởi gốm – sứ, tranh giấy, điêu khắc gỗ… đều toát lên cái thần thái chung của mĩ thuật Việt Nam của nghệ thuật dân gian, mà công sức tiếp cận bấy lâu nay của giới sử học và mĩ thuật học Việt Nam đã cho phép ta tổng kết được và rút ra được những chuẩn mực để thẩm nhận về cái đẹp Việt Nam.

Đỗ Lan Phương (Trích tư liệu)

Nguồn tư liệu:

- Trần Quốc Vượng, “Những hằng số văn hóa của gốm cổ Việt Nam”, Văn hóa Việt Nam Tìm tòi và Suy ngẫm, Nxb Văn hóa Dân tộc, 2010, tr. 421-425.

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

Loại hình chân chạc trong đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên

  • 11/06/2019 08:28
  • 2112

Là loại hình di vật độc đáo xuất hiện từ văn hóa Phùng Nguyên và tồn tại qua các giai đoạn văn hóa tiếp sau (Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn). Đến nay vẫn chưa có sự thống nhất về tên gọi cũng như chức năng của loại hình hiện vật này. Chúng được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hòn kê, ông đầu rau, vật hình cốc, vật hình phễu, vật hình sừng bò, vật giữ lửa, chân giò, chân chạc, vật có liên quan đến tôn giáo tín ngưỡng nguyên thủy... Đến nay tên gọi chạc gốm được nhiều nhà nghiên cứu sử dụng hơn cả. Chạc gốm được tạo bằng tay, chất liệu gốm thô pha nhiều cát sạn sỏi nhỏ, đa số có văn thừng, một số ít trang trí văn khắc vạch. Chạc gốm chia thành hai phần: Phần cốc loe ở trên và phần chân ở dưới. Kích thước to nhỏ khác nhau.

Bài viết khác

Bảo quản hiện vật đồng Đông Sơn tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Bảo quản hiện vật đồng Đông Sơn tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia

  • 17/11/2014 08:10
  • 4068

Văn hóa Đông Sơn là một nền văn hóa Khảo cổ học nổi tiếng, có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng trong lịch sử, văn hóa dân tộc. Văn hóa Đông Sơn nổi tiếng bởi sự phát triển rực rỡ của các bộ sưu tập đồng cực kỳ phong phú về số lượng, đa dạng về loại hình, có trình độ cao về kỹ thuật chế tác và thẩm mỹ nghệ thuật. Có thể nói, mọi tinh hoa văn hóa của người Việt cổ lúc bấy giờ đều tập trung vào thể hiện kiểu dáng và hoa văn trên đồ đồng. Chính vì vậy, bên cạnh việc nghiên cứu, sưu tầm, trưng bày nhằm tôn vinh và phát huy giá trị di sản văn hóa Đông Sơn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã luôn trú trọng đến công tác bảo quản, lưu giữ bộ sưu tập hiện vật thuộc nền văn hóa nổi tiếng này, đặc biệt là nhóm hiện vật chất liệu đồng.