Thứ Năm, 04/06/2020
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

08/04/2020 14:42 244
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
1.Vai trò, chức năng của bảo tàng trong thế kỷ XXI

- Bảo tàng ngày nay không còn chỉ là những ngôi nhà cất giữ những báu vật của loài người, nơi lưu giữ những ký ức của các dân tộc, các nền văn hóa, những ước mơ và hy vọng của con người trên toàn thế giới. Cùng với quá trình phát triển của xã hội, bảo tàng giữ vai trò ngày càng lớn trong đời sống xã hội: là thiết chế tổng hợp, đa chức năng, ở đó công chúng/ khách tham quan có thể học tập, nghiên cứu, giao tiếp, sáng tạo và nghỉ ngơi, giải trí. Mục tiêu của bảo tàng là: hướng tới công chúng, vì công chúng và cho công chúng. Trong thế kỷ XXI, thử thách lớn nhất mà tất cả các bảo tàng phải đối đầu chính là sự khẳng định:“Các bảo tàng là để dành cho con người, và do đó tương lai của các bảo tàng phụ thuộc vào việc tự nâng cấp, tự phát triển để đáp ứng nhu cầu đã được thị trường chỉ rõ(1).

- Một bảo tàng thành công trong thế kỷ 21 phải là bảo tàng của công chúng/khách tham quan. Bởi thực tế là dù bảo tàng có sở hữu bộ sưu tập giá trị đến đâu mà không có người xem thì hiện vật chỉ là những di sản câm lặng, bảo tàng không có khách tham quan thì chỉ là những ngôi đền, tháp. Chỉ có phát huy giá trị của hiện vật thì bảo tàng mới khẳng định được vị thế của nó trong đời sống xã hội. Bảo tàng phải đáp ứng nhu cầu, mối quan tâm, kiến thức đa dạng và thỏa mãn nhu cầu giáo dục dành cho công chúng.

Công chúng/khách tham quan giờ đây không còn hài lòng với việc đến bảo tàng chỉ đơn giản là nhìn ngắm nhìn các hiện vật quý được trưng bày trong các tủ kính. Họ mong muốn có được các cuộc trưng bày mà ở đó họ được tham gia, được thực hành, trải nghiệm cùng các hiện vật, để tìm hiểu kiến thức/thông tin và cũng không thể thiếu đó là nhu cầu giải trí.Nghiên cứu khách tham quan cho thấy ngày nay các trưng bày bảo tàng cần phải vận dụng mọi ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại nhằm chuyển tải một cách hiệu quả nhất nội dung và thông điệp của trưng bày tới công chúng tham quan.Trưng bày bảo tàng cần cung cấp các quan điểm khác nhau, kết nối quá khứ với hiện tại và đảm bảo tính chính xác của thông tin. Đồng thời, các curator, cán bộ trưng bày phải thực sự sáng tạo để tạo ra các trưng bày, không gian trưng bày với sự đa dạng các hình thức tường thuật, kể chuyện, tương tác để khách tham quan không chỉ thưởng ngoạn hiện vật mà còn có thể trải nghiệm những câu chuyện gắn với hiện vật mà bảo tàng đang nắm giữ; tạo ra các ứng dụng để khách tham quan tham gia, trao đổi và chia sẻ ý kiến, câu chuyện và hiện vật của riêng mình với bảo tàng.

- Ngày nay, bảo tàng không chỉ là nơi gìn giữ di sản mà phải gắn kết với cộng đồng, bằng những nỗ lực chủ động để góp phần cải thiện xã hội. Vai trò mới này của Bảo tàng đã được các chuyên gia trong lĩnh vực bảo tàng nhận định trong ít nhất 30 năm trở lại đây.

- Bảo tàng cũng cần phải đáp ứng nhu cầu của các đối tượng công chúng khác nhau, cung cấp cho họ những cái nhìn trực quan, sự tương tác, ngôn ngữ và cách thức kể chuyện đa dạng. Mục tiêu là tạo ra một xã hội của những người học tập suốt đời. Công chúng đến bảo tàng với mong muốn được học tập và giải trí. Họ đến bảo tàng chủ yếu theo nhóm và coi chuyến thăm bảo tàng như là một trải nghiệm xã hội. Họ cũng cần được khuyến khích quay trở lại bảo tàng và thường là thực hiện thông qua các triển lãm chuyên đề.

 

Hoạt động: Em là chiến sĩ nhỏ trong một “Giờ học lịch sử” tại BTLSQG

- Vài thập kỷ gần đây, bảo tàng bị đặt vào thế cạnh tranh gay gắt với tất cả các lĩnh vực của ngành công nghiệp giải trí, từ các công viên mang tính giải trí - thương mại đến các trung tâm mua sắm cũng như giải trí tại gia đình.... Điều này đã làm đảo lộn sự ổn định truyền thống của bảo tàng cũng như lượng khách đến tham quan và các bảo tàng buộc phải thay đổi để thu hút, khuyến khích lượng khách đến với bảo tàng ngày một nhiều hơn. Các bảo tàng trên thế giới đều có chiến lược, chương trình thu hút khách tham quan, kể cả các bảo tàng có số lượng khách đông, như Bảo tàng Louvre (Paris, Pháp), các bảo tàng ở Anh, các bảo tàng thuộc Viện Smisonian (Hoa Kỳ),… cũng luôn có những đổi mới mạnh mẽ, đặc biệt trong tư duy tổ chức trưng bày, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, có sự tham gia của các cộng đồng liên quan trong việc tổ chức trưng bày và kết nối những giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong nội dung các trưng bày hiện đại, xây dựng các chương trình trải nghiệm dành cho công chúng…

- Và trên thực tế, chức năng bảo tàng luôn được bổ sung, đáp ứng các nhu cầu của xã hội. Theo Viện Smith Sonian (Hoa Kỳ), bảo tàng có 3 chức năng: Làm giàu tri thức (Enrich), Giáo dục (Educate)Vui chơi giải trí (Entertain). Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên New York (Hoa Kỳ) lại cho rằng các chức năng của bảo tàng là Giáo dục (Education), Tìm tòi (Expedition) Nghiên cứu (Research). Theo Hiệp hội Bảo tàng Quốc tế (ICOM), ba chức năng cơ bản của bảo tàng là Nghiên cứu, Giáo dục và Thưởng thức.

 

 Học sinh tham gia hoạt động Tìm hiểu tính dẻo của kim loại

trong Chương trình giáo dục chủ đề “Kim loại - Tinh hoa văn hóa Đông Sơn - Khám phá dưới góc nhìn khoa học” tại phòng Khám phá, BTLSQG, 5/2019

Mặc dù còn tồn tại một số quan điểm khác nhau, nhưng cơ bản các quan điểm đều thống nhất bảo tàng có các chức năng xã hội sau: Nghiên cứu khoa học; Giáo dục khoa học; Bảo tồn di sản văn hóa; Tài liệu hóa khoa học;Thông tin; Giải trí và Hưởng thụ văn hóa. Trong đó, Nghiên cứu khoa học và Giáo dục khoa học là hai chức năng cơ bản thường được nhắc đến.

2.Vai trò công tác giáo dục của bảo tàng

- Theo Luật Di sản Văn hóa Việt Nam, Bảo tàng “là nơi bảo quản và trưng bày các sưu tập về lịch sử tự nhiên và xã hội nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, tham quan và hưởng thụ văn hoá của nhân dân”.Theo Hiệp hội Bảo tàng thế giới (ICOM):  “Bảo tàng là một tổ chức phi lợi nhuận, hoạt động thường xuyên phục vụ công chúng tham quan, phục vụ cho xã hội và sự phát triển của xã hội, có chức năng sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu, giao tiếp và trưng bày các di sản vật thể và phi vật thể của nhân loại cùng với môi trường sống của con người cho các mục đích giáo dục, nghiên cứu và thưởng thức” (ICOM, Kỳ họp Đại hội đồng thứ 22 tại Vienna, 2007). Những định nghĩa này đã khẳng định một trong những nhiệm vụ quan trọng của bảo tàng là tổ chức hoạt động giáo dục phục vụ công chúng, bên cạnh những nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày.

Các nhà Bảo tàng học hiện đại còn khuyến cáo rằng trong tương lai chúng ta không nên quên giáo dục là một trong những chức năng chính của một bảo tàng và là lý do để bảo tàng tồn tại(2)Trong cuốn“Lập kế hoạch thành công cho những dự án xây dựng bảo tàng (Planning Successful Museum Building Projects) xuất bản năm 2009 tại Mỹ, các tác giả Walter L. Crimm, Martha Morris và  L.Carole Wharton đã khẳng định: Các bộ sưu tập, trưng bày và các chương trình giáo dục được coi là cốt lõi của một bảo tàng.

- Với sự thay đổi về nhận thức từ chỗ bảo tàng lấy hiện vật làm trung tâm sang lấy cộng đồng xã hội làm trung tâm, thì vai trò công tác giáo dục trong bảo tàng ngày càng được coi trọng, đẩy mạnh, tác động mạnh mẽ, tích cực đến các hoạt động khác của bảo tàng. Nó được coi là cơ sở xác lập chiến lược hoạt động phát triển của mỗi bảo tàng, đồng thời, căn cứ vào thế mạnh, đặc điểm riêng biệt và chức năng của mỗi bảo tàng cụ thể để đa dạng hóa các hình thức hoạt động phục vụ nhu cầu chính đáng của công chúng.

Hoạt động giáo dục trong bảo tàng, với quan điểm coi khách tham quan là những người chủ động học tập, cũng có thể được gọi là hoạt động cung cấp cơ hội học tập cho công chúng tham quan bảo tàng. Theo Hiệp hội Bảo tàng Anh thì việc giáo dục, học tập trong bảo tàng là: “Học tập là một quá trình chủ động trải nghiệm. Đó là việc con người thực hiện khi họ muốn tìm hiểu về thế giới. Nó có thể bao gồm việc phát triển hoặc đào sâu về kỹ năng, kiến thức, sự hiểu biết, nhận thức, giá trị, ý tưởng và cảm xúc, hoặc tăng cường khả năng suy nghĩ. Học tập có hiệu quả dẫn đến sự thay đổi, phát triển và khao khát học hỏi thêm nữa.”(3)

Bảo tàng, với lợi thế sở hữu các sưu tập hiện vật về lịch sử tự nhiên và xã hội cùng với những nội dung và câu chuyện liên quan đến các sưu tập sẽ thực sự là nơi tìm hiểu, học tập, làm giàu kiến thức hấp dẫn, hiệu quả. Để có được những chương trình giáo dục đáp ứng những mục tiêu như trên, bảo tàng cần có chiến lược xây dựng hoạt động trải nghiệm rõ ràng, khả thi, có sự đầu tư kinh phí, nguồn lực hợp lý và thích đáng. Đặc biệt, trong xu hướng hiện nay, khách tham quan không còn thụ động khi tham quan trưng bày, họ chủ động muốn tìm hiểu, sẵn sàng đối thoại, trao đổi để hiểu rõ hơn, sâu sắc hơn về nội dung được trưng bày trong bảo tàng. Do vậy, trước hết bảo tàng cần xác định rõ nhiệm vụ của bảo tàng là cung cấp các cơ hội học tập phục vụ công chúng chứ không phải là “giáo dục” ai về một nội dung nào đó. Với quan điểm này, các hoạt động, các chương trình giáo dục của bảo tàng sẽ hướng tới phục vụ nhu cầu của công chúng, với sự tham gia của công chúng trong cả quá trình xây dựng kế hoạch lẫn quá trình triển khai các hoạt động này.

 

Hoạt động: Trò chuyện cùng nhân chứng lịch sử trong Chương trình giáo dục
“Trải nghiệm thời bao cấp” tại BTLSQG, 2016

Và vì vậy, hoạt động truyền bá tri thức - giáo dục của bảo tàng không còn là sự chuyển giao một chiều từ người giáo dục (hướng dẫn, thuyết minh viên) sang người được giáo dục (khách tham quan) mà là sự trao đổi hai chiều, tác động ảnh hưởng lẫn nhau. Người ta không chỉ quan tâm đến việc bảo tàng “dạy” gì cho  công chúng, mà quan trọng hơn là “công chúng học bằng cách trải nghiệm như thế nào”. Ở đây, công chúng là người học chủ động chứ không còn là người nghe thụ động nữa. Công chúng được tiếp cận nhiều chiều để tự rút ra những trải nghiệm, tự đúc kết những bài học, những kiến thức mới cho mình.

- Quan điểm coi nhiệm vụ của bảo tàng là cung cấp các cơ hội học tập phục vụ công chúng cơ bản tương đồng với nội dung về Học tập suốt đời, được giới thiệu trong Báo cáo Học để làm Người(4) (1972) của UNESCO và đã được phát triển và công nhận rộng rãi trên thế giới. Theo Báo cáo này, việc học tập suốt đời diễn ra từ lúc nằm nôi đến khi qua đời, bao gồm học tập chính quy (formal), không chính quy (non-formal) và phi chính quy (informal). Trong đó tập trung vào ba trụ cột chính là kiến thức, kỹ năng và năng lực. Đồng thời, người học được nâng cao khả năng hành nghề, phát triển cá nhân, trở thành công dân tích cực và hòa nhập xã hội.

Hoạt động giáo dục bảo tàng là nhằm cung cấp cho công chúng/khách tham quan cơ hội được mở rộng sự hiểu biết, trải nghiệm và sáng tạo.

 

Học sinh trải nghiệm “Xếp hàng thời bao cấp”tháng 10/2017.

Trên thế giới và cả ở Việt Nam, trong những năm gần đây, hoạt động giáo dục bảo tàng đã có những thay đổi đáng kể dưới một số góc độ sau:

+ Về Công chúng: Có sự nghiên cứu, đánh giá, tìm hiểu nhu cầu, mong đợi và sự hài lòng; Thiết kế, xây dựng các chương trình dành cho công chúng ở các lứa tuổi, đối tượng khác nhau.

+ Về Chương trình: Không còn chỉ là những chuyến tham quan trưng thông thường mà tổ chức nhiều hoạt động khác nhau với nội dung, hình thức, cách thức đa dạng nhằm chuyển tải thông điệp giáo dục của bảo tàng đến công chúng, với phương châm: hấp dẫn, bổ ích, niềm vui và sáng tạo.

+ Sự hợp tác: Hoạt động giáo dục bảo tàng có sự phối hợp giữa bảo tàng với nhà trường, viện nghiên cứu, cộng đồng, gia đình, doanh nghiệp…

+ Công nghệ được ứng dụng trong các hoạt động giáo dục của bảo tàng.

Ths. Phạm Thị Mai Thủy

Chú thích:

1: Timothy Ambrose và Crispin Paine. Cơ sở bảo tàng. Bản dịch của Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, 2000, tr 43.

2: Hooper-Greenhill E. Giáo dục bảo tàng, Cẩm nang cho người phụ trách, 1992a BH: 670.

3: Becoming a Better Learner (Trở thành người học tốt) -link:http://bit.ly/2dInWE9.

4: Learning To Be (Học để làm người), UNESCO, 1972 - link: http://bit.ly/2dHY0Ys

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Bài viết khác

Việt Nam và Hàn Quốc: Những điểm gặp gỡ trong quỹ đạo lịch sử

Việt Nam và Hàn Quốc: Những điểm gặp gỡ trong quỹ đạo lịch sử

  • 01/04/2020 23:03
  • 263

Nhìn vào lịch sử từ thời kỳ xây dựng nhà nước độc lập tự chủ đầu tiên cho đến cận đại thì Việt Nam chia sẻ rất nhiều điểm chung về văn hóa, tư tưởng với các nước Đông Á. Phân tích của GS sử học Hồ Tài Huệ Tâm (ĐH Harvard) về đối sánh Việt Nam với Hàn Quốc dưới đây cho thấy, dù cách núi ngăn sông nhưng quỹ đạo lịch sử của hai nước có rất nhiều điểm gặp gỡ.