Thứ Ba, 12/11/2019
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

21/10/2019 11:04 120
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
2.3. Di vật

Bảng 3. Thống kê hiện vật Vườn Chuối  (Nguồn: Nguyễn Huy Nhâm 2017

Loại hình theo chất liệu

Đá

Gốm

Đồng

Sắt

Gỗ

Xương

Σ

%

Phục nguyên

Mảnh

1969

48

0

0

8

0

0

2

58

0.00

2001

255

0

34739

25

0

0

0

35019

12.60

2009

111

0

14480

24

0

0

0

14615

5.26

Tháng 6,7 2011

270

13

144606

15

0

0

0

144904

52.16

Tháng 12 2011

41

15

21004

15

3

0

2

21080

7.59

2012

35

10

12685

76

5

304

0

13115

7.42

2013

40

12

35782

42

0

1470

0

37346

13.44

2014

60

0

11606

11

3

0

5

11685

4,21

Σ

860

50

274902

216

11

1774

9

277822

100

(%)

0.31

0.02

98.95

0.08

0.00

0.64

0.00

100

 

2.3.1. Đồ đá có 03 nhóm chính

 -  Nhóm công cụ và dụng cụ sản xuất rìu, bôn, đục, chày nghiền, bàn mài, khuôn đúc, đá có dấu vết sử dụng, hòn ghè, chì lưới, mũi khoan ...

 
 

Đồ đá Vườn Chuối

-          Nhóm vũ khí như mũi tên ba cạnh, qua...

 

 Qua đá 11VC tháng 6-7.H3.L.19

 - Nhóm đồ trang sức như vòng tay, hạt chuỗi với nhiều loại mặt cắt, khuyên tai hình gối quạ, khuyên tai hình vành khăn, vật đeo hình giọt nước, hình đầu trâu, hình cúc áo... lõi vòng

 
 
 
 
 
 

Đồ trang sức đá Vườn Chuối

2.3.2. Đồ gốm

Theo giai đoạn, đồ gốm Vườn Chuối có gốm Ρhùng Nguyên muộn, gốm Đồng Đậu, gốm Gò Mun và gốm Đông Sơn. Gốm Đông Sơn tìm thấy trong nơi cư trú và mộ táng. Gốm cư trú Tiền Đông Sơn và Đông Sơn đa phần là mảnh vỡ, gốm Đông Sơn trong các mộ thường khá nguyên hay có thể phục nguyên. Loại hình gốm đa dạng gồm đồ đun nấu, đồ đựng, đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ sản xuất, đồ nghi lễ, đồ chôn theo mộ... 

 
 
 
 
 

  Gốm giai đoạn Đồng Đậu

 
 
 
Miệng gốm Gò Mun
 
 
 

  Hiện vật gốm trong mộ Đông Sơn

2.3.3. Đồ đồng

Đồ đồng Vườn Chuối thuộc ba giai đoạn văn hoá Đồng Đậu, văn hoá Gò Mun và văn hoá Đông Sơn và có thể chia thành các nhóm công cụ sản xuất, dụng cụ, vũ khí, trang sức... Bên cạnh sản phẩm hoàn thiện trong các hố khai quật còn tìm thấy dấu tích của hoạt đồng đúc đồng tại chỗ như dấu vết lò đúc, khuôn bằng đá, bằng đất nung, xỉ, giọt đồng... Những đồ đồng thường dùng hàng ngày như  lưỡi câu, kim, dây đồng... thường tìm thấy trong các lớp cư trú Đồng Đậu và Gò Mun trong khi đó vũ khí thường thấy trong mộ văn hoá Đông Sơn. Bên cạnh những đồ đồng phát hiện trong các hố khai quật , một số lượng lớn đồ đồng đã được người dân sưu tầm và lưu giữ, ngoài ra nhiều đồ đồng trong các mộ Đông Sơn đã bị đào trộm và buôn bán trên thị trường đồ cổ (Huffer, Damien, Duncan Chappell, Lâm Thị Mỹ Dzung and Hoàng Long Nguyễn 2015: 224-239).

 
 
 

           Đồ đồng Gò Mun và Đông Sơn ở Vườn Chuối

2.3.4. Đồ gỗ và tàn tích thực vật

Trong các lần khai quật 6 và 7 nhiều dụng cụ, công cụ bằng gỗ đã được phát hiện trong khu vực dòng chảy cổ hoặc đầm lầy sát cạnh lớp cư trú của cư dân Gò Mun, nhờ môi trường bùn lầy yếm khí, đồ gỗ và tàn tích thực vật được bảo tồn khá nguyên vẹn.

 
 

 Hiện vật gỗ

Trong số đồ gỗ đáng chú ý là cuốc bằng gỗ, công cụ mũi nhọn, vòng tay...

 Vòng tay ký hiệu 13.VC.H2MR.L23.113, được tìm thấy tại lớp đào L23 của hố khai quật H2MR. Đây là một chiếc vòng khá đặc biệt từ chất liệu cho tới hình dáng. Mặt ngoài lồi lõm đều, được chế tác rất công phu và tinh xảo. Vòng được làm từ thân cây gỗ màu nâu sẫm, khá cứng, bên ngoài xuất hiện vết bám của các mảng tinh thể màu xanh lơ nhạt. Vòng có đường kính trong 4,8cm, bản rộng 4,2cm và chỗ dày nhất 0,7cm

Hiện vật có hình linga hay con quay ? Được phát hiện tại lớp đào L23, ký hiệu 13.VC.H2MR.L23.124, còn khá nguyên vẹn, màu đen sẫm và được cắt gọt rất kỹ càng. Hiện vật có hình dạng giống với một chiếc linga với hai đầu tách biệt bởi một khấc, phần lớn và phần nhỏ. Phần lớn có hình dạng một hình nón cụt, cao 3,9cm, phần đáy nón rộng 3,9cm và phần đỉnh nón rộng 1,1cm. Phần nhỏ hiện vật có dạng một nửa hình bầu dục, đầu rộng 2,4cm tiếp xúc với đỉnh nón của phần kể trên, đầu kia bo tròn giống phần dẹt của hình bầu dục. Mặt cắt ngang chỗ lớn nhất của hiện vật có hình bầu dục kích thước 2,9 x 3,9cm, thớ gỗ nằm ngang. Trên thân hiện vật xuất hiện một số vết nứt chạy dọc theo chiều dài hiện vật, đồng thời một mặt của hiện vật còn xuất hiện vết cháy xém.

 

Đồ bằng xương

Khá hiếm, một phần do điều kiện bảo tồn không tốt, một phần có thể do có những chất liệu tốt hơn như gỗ, đồng và đá nên đồ xương không được cư dân Vườn Chuối ưa chuộng. Đồ xương có kích thước nhỏ và bị vỡ nhiều, khó xác định chính xác chức năng.

3. Kết quả khai quật Gò Dền Rắn và Gò Mả Ρhượng

Gò Mả Phượng có tọa độ địa lý là 210 03. 306, N và 1050 43.649, E. Gò Dền Rắn có tọa độ là N 210 03.316, Nvà 1050 43.587, E . Hai gò này có vị trí liền kề với nhau, đều có địa hình tương đồng với Gò Vườn Chuối và các gò xung quanh khác của cụm di tích. Với đặc trưng là các đồi gò thấp, thoải và nằm  sát cạnh bên nhau với địa giới ngăn cách là những đoạn chân gò thấp bằng. Hiện vẫn tồn tại dòng kênh nhỏ để bà con lấy nước canh tác có lẽ là dấu vết của dòng chảy cổ.

 

Di tích mộ Đông Sơn 10.GDR.TS1

Hố khai quật Gò Mả Phượng với diện tích 26m2, tầng văn hóa chạy theo độ dốc của địa hình, có độ dày khác nhau, cụ thể ở góc A hố khai quật - 80cm, 214cm ở góc B hố khai quật, 166cm ở góc C hố khai quật và 84cm ở góc D hố khai quật. Địa tầng: Lớp văn hóa trên thuộc giai đoạn Đồng Đậu muộn, Gò Mun sớm  từ lớp 1 -4, có độ dày trung bình 40cm; Lớp văn hóa dưới thuộc giai đoạn Đồng Đậu điển hình, trải rộng theo chiều dốc gò và nằm sát tới sinh thổ, không thấy xuất hiện yếu tố Phùng Nguyên

Tại Gò Đên Rắn đã mở hai hố thám sát, mỗi hố có diện tích 6m2, một cạnh 3m, một cạnh 2m. Hố thám sát 1 mở ngay tại địa điểm xuất hiện ngôi mộ Đông Sơn. Hai hố mở theo hướng Tây Bắc, và cách nhau khoảng 20m. Lớp văn hóa trên: Giai đoạn Đồng Đậu muộn - Gò Mun sớm đất có màu nâu xám, kết cấu đất rắn chắc, dày khoảng 20cm, Mảnh gốm thu được một số là gốm thuộc giai đoạn Gò Mun sớm với dạng hoa văn trang trí điển hình cũng là khắc vạch kết hợp với chấm cuống rạ, mảnh gốm đa phần có trang trí hoa văn dạng khuông nhạc của Đồng Đậu. Lớp văn hóa dưới: Đất vẫn có màu nâu xám, kết cấu không khác gì so với các lớp trên, dày khoảng 60 cm, hiện vật gốm thu được về kiểu dáng, chất liệu và hoa văn trang trí mang đặc trưng của văn hóa Đồng Đậu.

Địa tầng di chỉ Gò Mả Phượng có sự xáo trộn cục bộ, tại Gò Dền Rắn tầng văn hóa không sâu, và địa tầng cũng ít xáo trộn. Nhìn chung, địa tầng của hai chỉ có cấu tạo theo lớp văn hóa từ Đồng Đậu điển hình lên Đồng Đậu muộn – Gò Mun sớm, tầng văn hóa rõ ràng có sự phân hóa nhưng không lớn, các hiện vật thu được đa phần mang yếu tố Đồng Đậu và phía trên có xuất hiện yếu tố Gò Mun, phía trên còn phát hiện được nhiều mảnh gốm Hán và Gốm Đông Sơn nhưng không nhiều và chúng nằm rải rác trên mặt đất, ở đây có tồn tại nhiều ngôi mộ Đông Sơn được chôn vào trong lớp văn hóa Đồng Đậu

4. Nhận xét

Vườn Chuối là loại hình di chỉ cư trú kết hợp mộ táng.                                 

Về địa tầng: tồn tại ít nhất ba tầng văn hóa từ Đồng Đậu đến Đông Sơn. Các hố khai quật ở những vị trí khác nhau trên gò đã quyết định đến sự dày mỏng của tầng văn hóa và cũng quyết định dấu tích văn hoá thuộc giai đoạn nào. Tuỳ từng điểm khai quật mà ta có thể theo dõi diễn biến của các giai đoạn văn hoá từ Đồng Đậu sang Gò Mun đến Đông Sơn. các đợt khai quật đã góp phần làm rõ hơn về lớp cư trú thuộc văn hóa Gò Mun và Đông Sơn cũng như bước chuyển tiếp từ Gò Mun lên Đông Sơn, mối quan hệ giữa mộ táng và cư trú văn hoá Đông Sơn.

 

Đường của Dự án Thăng Long 9 mở ngang qua di tích làm xuất lộ tầng văn hoá

Đặc điểm di tích: phát hiện các di tích như hố đất đen, cụm gốm, mặt bằng gốm đất nện, mộ táng, di tích động vật và di tích thực vật. Các hố đất đen có cấu tạo khác nhau với kích cỡ khác nhau cho thấy chức năng đa dạng của chúng. Những dấu vết khác như hố cột, bếp, lò đúc đồng, dấu vết gia cố mặt bằng cư trú, nền nhà... cho thấy những hoạt động sinh sống diễn ra liên tục và Vườn Chuối là phức hợp khảo cổ học quan trọng thời Tiền Đông Sơn và Đông Sơn ở lưu vực sông Hồng.

Di vật: sưu tập hiện vật thu được khá phong phú, được làm bằng các chất liệu khác nhau, loại hình khá đa dạng. Đặc biệt đã phát nhiều hiện vật gỗ như vòng, hiện vật hình núm, hiện vật hình lược... trong tầng văn hoá Gò Mun.

Hiện phức hợp di tích này đứng trước nguy cơ bị xoá sổ hoàn toàn do dự án xây dựng khu đô thị Kim Chung – Di Trạch (hình 16) và UBND thành phố Hà Nội đã có quyết định tiến hành nghiên cứu toàn bộ di tích để đưa ra phương án bỏ vệ bảo tồn thích hợp.

GS.TS. Lâm Thị Mỹ Dung;

Nguyễn Huy Nhâm

 (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội)

 

Tài liệu tham khảo

Lâm Thị Mỹ Dung và NNK (2009 đến 2014): Các báo cáo khai quật Vườn Chuối, Gò Dền Rắn, Gò Mả Ρhượng, Bảo tàng Nhân học, Trường ĐHKHXH và NV, Hà Nội.

Lâm Thị Mỹ Dung, Bùi Hữu Tiến (2014): Những dấu tích cư trú và mộ táng văn hoá Đông Sơn ở địa điểm Vườn Chuối, in trong Văn hoá Đông Sơn 90 năm Ρhát hiện và Nghiên cứu, Nxb Văn hoá Dân Tộc, Hà Nội, tr.206-217.

Nguyễn Huy Nhâm (2018): Challenges for managing and protecting archaeological sites in Vietnam: a case study of the Vuon Chuoi site, Ha Noi, Leading Program Research Report, Graduate Program in Cultural Resource Management, Division of Humanities Graduate School of Human and Socio-Environment Studies Kanazawa University.

Huffer, Damien, Duncan Chappell, Lâm Thị Mỹ Dzung and Hoàng Long Nguyễn. 2015. From the Ground, Up: The Looting of Vườn Chuối within the Vietnamese and Southeast Asian Antiquities Trade. Journal of Public Archaeology 14 (4): 224-239.

 

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Bài viết khác