Thứ Sáu, 16/04/2021
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

01/09/2013 11:17 4942
Điểm: 5/5 (1 đánh giá)
Kế thừa truyền thống 42 năm kinh doanh của dòng họ Trịnh trên đất Hà thành, vợ chồng ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Thị Minh Hồ bắt đầu kinh doanh buôn bán tơ lụa, vải vóc từ những năm đầu thế kỷ XX. Cửa hiệu Phúc Lợi của ông bà nổi danh trong giới công thương thời bấy giờ.

Hàng hoá của hiệu Phúc Lợi không những phục vụ người Việt mà còn có mặt ở khắp khu vực Đông Dương và chủ yếu là bán buôn. Gia đình ông Trịnh Văn Bô cũng là gia đình giàu có vào hàng nhất nhì đất Hà thành lúc đó.

Với triết lý kinh doanh "buôn bán 10 đồng thì giữ lại 7, còn lại giúp đỡ người nghèo và làm việc phúc đức", ông bà Trịnh Văn Bô tích cực làm từ thiện ngay từ những năm trước cách mạng. Từ nghĩa cử với những người đã khuất như việc tài trợ 100 chiếc tiểu đại để chôn cất hài cốt khi di dời nghĩa trang Nghĩa Dũng (Hà Nội) đến những việc làm nhân ái như ủng hộ những người bị bom Mỹ, Nhật ở Đông Khê, Thất Khê, ủng hộ nạn nhân lũ lụt ở Hưng Yên, mua chăn cho trẻ sơ sinh... gia đình đều đã làm qua. Trong nạn đói khủng khiếp năm 1945, người tha hương cầu thực khắp nơi đổ về Hà Nội, ông bà Hồ đã nhiều lần xuất kho cứu đói.

Biết được tấm lòng của gia đình ông Trịnh Văn Bô, cán bộ Việt Minh đã đến vận động ông bà đi theo cách mạng. Sau cuộc gặp gỡ với cán bộ Việt Minh là hai anh em Tạ Văn Lưu và Tạ Văn Thực, ngày 14/11/1944, hai vợ chồng bà cùng người con trai cả chính thức tham gia Việt Minh và hoạt động rất tích cực.

Ngôi nhà ống 4 tầng của ông bà Trịnh Văn Bô ở số 48 Hàng Ngang (Hà Nội) nằm giữa khu phố sầm uất, dân cư đông đúc được chọn làm nơi ở và làm việc cho Bác Hồ cùng những nhà lãnh đạo cách mạng từ chiến khu trở về Hà Nội. Tầng một của ngôi nhà là cửa hàng vải Phúc Lợi lúc nào cũng tấp nập khách đến mua hàng.

Và chính tại tầng hai của ngôi nhà này, Hồ Chủ tịch đã sống và làm việc hơn 1 tháng trời. Bản "Tuyên ngôn Độc lập" khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng được Người viết ra tại đây.

Gia đình ông Trịnh Văn Bô - Hoàng Thị Minh Hồ trong ngày mở đầu Tuần lễ Vàng tại Nhà Hát lớn Hà Nội 17/9/1945. Hàng trước từ trái sang: ông bà Trịnh Văn Bô, Hoàng Thị Minh Hồ, thân mẫu ông Trịnh Văn Bô. (Ảnh tư liệu)

Với tấm lòng yêu nước, gia đình ông Trịnh đã đem hết công sức, tài sản ra ủng hộ cách mạng với một suy nghĩ đơn giản: Phải giữ được chính quyền non trẻ này thì đất nước mới giữ được độc lập, mới có tự do. Muốn vậy thì phải có tiền để lo nhiều chuyện. Vì thế mà hơn 90% số tiền buôn vải được vợ chồng ông Trịnh Văn Bô đùng để ủng hộ cách mạng.

Theo lời kể của bà Hoàng Thị Minh Hồ, chiều 29/3/1945, một cán bộ cách mạng mới vượt ngục tên là Cát (bí danh của ông Khuất Duy Tiến) được người bạn đưa đến gặp hai vợ chồng bà và nói chuyện về cách mạng suốt cả buổi chiều. Ông nhà tôi hăng hái xin đi theo cách mạng. Nhưng ông Cát nói rằng, "hai cô chú ở lại có lợi cho cách mạng hơn, vận động, tuyên truyền, quyên góp ủng hộ cũng là làm cách mạng... Việt Minh bây giờ cần nhiều tiền lắm, nói thật là 5 xu mua báo cũng khó vì quỹ chỉ có mấy trăm bạc".

Ngay lúc đó, ông bà Bô đã hứa sẽ ủng hộ một vạn đồng Đông Dương, một tuần sau giao tiền. "Gần hết một tuần mà tiền bán hàng vẫn chưa đủ để ủng hộ nên tôi buộc phải bán theo giá gốc cho lái buôn 17 hòm tơ, mỗi hòm 20 buộc, mỗi buộc 5kg mới đủ một vạn tiền để ủng hộ... Cầm tiền trên tay, anh Cát mừng lắm. Anh bảo Việt Minh có cô chú là sống rồi", bà Minh Hồ nhớ lại.

Trước lời động viên của đồng chí Khuất Duy Tiến, bà Hồ lại hứa sẽ ủng hộ một vạn nữa, nhưng hẹn 2 tháng sẽ đưa tiếp... Sau đó, bà còn đưa cho một cán bộ Việt Minh khác là ông Hoàng Hữu Nhân một lần 1 vạn và một lần 2 vạn nữa, tổng cộng là 3 vạn đồng Đông Dương.

Trong vòng ba tháng, gia đình ông Trịnh Văn Bô đã ủng hộ cho Việt Minh bảy vạn tiền và Hội Phụ nữ cứu quốc một vạn rưỡi, tất cả là tám vạn rưỡi tiền Đông Dương, tương đương với 212,5 lạng vàng.

Sau Cách mạng, đồng chí Khuất Duy Tiến, lúc đó là Phó Chủ tịch ủy ban Hành chính Hà Nội, đã tiến cử hai vợ chồng ông Trịnh Văn Bô vào Ban vận động Quỹ Độc lập. Bà Hồ đã ủng hộ quỹ tiếp 20 vạn đồng, tương đương với 500 lạng vàng và vận động thêm cho Quỹ được hơn 1 triệu đồng Đông Dương.

Là thành viên cốt cán trong Ban vận động Tuần lễ Vàng, vợ chồng ông Trịnh lại tiếp tục đóng góp thêm 117 lạng vàng. Trong đó, hai vợ chồng ủng hộ 103 lạng, cụ thân sinh bà Hồ lúc đó đã 85 tuổi ủng hộ 14 lạng. Với uy tín và quan hệ rộng trong giới kinh doanh, ông bà còn đi vận động vận động để mọi người ủng hộ thêm trên 1 .000 lạng vàng nữa. Đến khi bế mạc Tuần lễ Vàng, một buổi liên hoan ở bên hồ Hoàn Kiếm được tổ chức, vé tham dự là 120 đồng/vé. Bà Minh Hồ đã nhận trách nhiệm đi mời 100 đại biểu thương gia Hà Nội. Sau khi liên hoan kết thúc, ông bà Trịnh lại tham gia tổ chức

bán đấu giá bức ảnh của Bác Hồ đế tiếp tục gây quỹ ủng hộ cách mạng. Giá khởi điểm đưa ra là 1 vạn đồng Đông Dương. Bà Hồ đã trả 2 vạn. Sau đó, giá được đẩy lên cao hơn, cuối cùng là 10 vạn đồng.

Phiên đấu giá ngày đó, ai trả bao nhiêu đều ghi vào sổ, dù không mua được vẫn trả tiền để ủng hộ, cuối cùng tổng số tiền thu được qua đấu giá lên đến 1,58 triệu đồng Đông Dương.

Sau nhiều lần ủng hộ trước và sau cách mạng, cộng lại, cả tiền và vàng, gia đình ông Trịnh Văn Bô đã đóng góp cho tài chính cách mạng 5.147 lạng vàng. "Tiền ủng hộ nhiều như vậy, thế nhưng cái quý giá nhất tôi nghĩ không phải là số tiền đó mà chính là việc chúng tôi đã bảo vệ lãnh tụ Hồ Chí Minh trong suốt một tháng ba ngày và cả Thường vụ đi về, làm việc ở nhà tôi mà không xảy ra sự cố nào", bà Hoàng Thị Minh Hồ nói như vậy.

Riêng cá nhân bà Minh Hồ đã có lần được Bác khen: "Cháu tuổi trẻ, nhưng có tấm lòng người phụ nữ Việt Nam. Cháu giàu của, lại giàu tình thương người nghèo khó, giúp người hoạt động vì nước. Cháu là người yêu nước, vẹn cả hai vai: đảm đang việc nhà, tham gia việc nước".

Trong những ngày cuối tháng 8/1945, cả nước đang hối hả chuẩn bị cho sự kiện lịch sử trọng đại khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Gia đình họ Trịnh cũng dồn hết tâm lực để chuẩn bị cho lễ ra mắt của Chính phủ lâm thời.

Ngày 24/8/1945, đồng chí Trường Chinh đi đón Bác Hồ về ở nhà căn nhà số 48 Hàng Ngang của vợ chồng ông bà Trịnh Văn Bô cho đến ngày 27/9 để viết bản "Tuyên ngôn độc lập". Vì ngôi nhà nằm ngay trong lòng địch, nuôi giấu cán bộ Việt Minh trong nhà lúc đó là một sự mạo hiểm không chỉ với sự nghiệp kinh doanh mà với cả tính mạng của cả gia đình. Thế nhưng, ông bà Trịnh Văn Bô đã hăng hái nhận lời, không một chút nao núng.

Toàn bộ tầng 2 của căn nhà được bố trí làm nơi ở và làm việc của Bác Hồ cùng các đồng chí Thường vụ Trung ương Đảng gồm các ông Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Lê Đức Thọ, Hoàng Quốc Việt, Bùi Công Trừng... khoảng 15 người.

Ngày đó, bà Minh Hồ vừa quán xuyến việc nhà, vừa lo chu toàn các bữa ăn cho Bác Hồ, các đồng chí đến làm việc cùng Người Mỗi bữa ăn của Người, bà Hồ đều tự mình thử thức ăn trước, khi nào bà đi vắng, con trai phải làm thay cho mẹ. Ngoài ra, bà Hồ vẫn lo toan việc buôn bán như bình thường để người ngoài khôngsinh nghi. Bên cạnh đó, bà còn phải chuẩn bị y phục.

Y phục cho lễ ra mắt của Chính phủ lâm thời trong ngày Lễ Độc lập hầu hết do gia đình ông bà lo liệu. Các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp đã mặc y phục của ông Trịnh Văn Bô trong ngày lễ Độc lập... Vải may áo của Chủ tịch Hồ Chí Minh do hiệu buôn Phúc Lợi cung cấp.

Hôm Chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân đồng bào và đọc "Tuyên ngôn độc lập" trên Quảng trường Ba Đình, bà Minh Hồ được bố trí đứng sát lễ đài. "Nước mắt tôi lặng lẽ chảy trên má, vì nhìn lên kỳ đài, không ngờ ông Cụ ở gác hai nhà mình lại là Chủ tịch Hồ Chí Minh đang dõng dạc đọc Tuyên ngôn Độc lập", bà xúc động nhớ lại.

Sau ngày Quốc khánh, ban ngày Bác Hồ làm việc ở Phủ Chủ tịch, tối vẫn về nhà ông Trịnh Văn Bô để ở. Bác vẫn gần gũi, chân thành như "ông cụ ở quê lên chơi" ngày nào. Thời gian này, Bác nhờ ông bà chuẩn bị một bữa tiệc chiêu đãi tướng quân Tưởng. Đồng thời, để cho chúng rút 20 vạn quân khỏi nước ta, Bác đã nhờ ông bà chuẩn bị tiền lót tay. Gia đình đã phải bán phá giá nhiều xấp vải trong nhà.

Từ tháng 3/1945 đến hết tháng 5/1946, mọi chi tiêu, ăn mặc, tiếp khách của Nhà nước đều do gia đình ông bà đài thọ. Chính vì những đóng góp ấy, sau này người Pháp đã ví bà Minh Hồ là Bộ trưởng Tài chính của Việt Minh.

Tháng 10/194 5, với sự khuyến khích và hướng dẫn của đồng chí Nguyễn Lương Bằng, một số nhà công thương trong Công thương Cứu quốc đoàn ở Hà Nội thành lập Công ty Ngũ cốc dưới dạng công ty cổ phần, mỗi cổ phần trị giá 1.000 đồng Đông Dương. Công ty đã khai thác nguồn thóc gạo từ Thanh Hóa, Bắc Giang, Cát Bà (Hải Phòng) để tiếp tế cho nhân dân nội thành, cho quân đội và phần nào cho nhân dân một số vùng bị lụt, thiếu đói.


Từ trái sang: Bộ trưởng cứu tế xã hội Nguyễn Văn Tố, tướng Mỹ Galagher, cố vấn Vĩnh Thụy (cựu hoàng Bảo Đại), Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụ Ngô Tử Hạ tham dự lễ lên đường của đoàn quân tiễu trừ giặc đói tại Quảng trường Nhà hát thành phố Hà Nội, ngày 11/10/1945.(Ảnh tư liệu)

Cùng thời gian trên, đồng chí Đỗ Đình Thiện, nhà tư sản yêu nước Trịnh Văn Bô cùng với và một số nhà tư sản khác xây dựng Việt Nam Công thương ngân hàng nhằm mục đích điều phối công tác tín đụng, thay thế cho Ngân hàng Đông Dương của Pháp (tuy còn hoạt động nhưng đã tỏ rõ thái độ thù địch, chống lại chính quyền và chế độ mới của ta).

Đây là những công ty cổ phần đầu tiên được thành lập dưới chế độ Dân chủ Cộng hòa còn non trẻ mà Ban phụ trách hầu hết là cán bộ được Đảng chỉ định ông Vũ Xuân Sắc phụ trách Công ty Ngũ cốc, ông Trịnh Văn Bô làm Chủ tịch Ngân hàng Công thương 4.

Trong bối cảnh kinh tế nguy ngập, tài chính vô cùng thiếu thốn, nền tài chính cách mạng Việt Nam ra đời trong những ngày đầu tiên Chính phủ lâm thời thành lập đã có vai trò to lớn trong việc phục vụ Đảng, Chính phủ phát động phong trào tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm để chống đói và cải thiện đời sống nhân dân; động viên nhân dân đóng góp tài lực bảo vệ nền độc lập, tự do.

Với những việc làm trên, ông bà Trình Văn Bô đã góp phần quan trọng tài trợ chi phí và trực tiếp thực hiện nhiệm vụ thay cho bộ phận lễ tân mà Nhà nước chưa kịp thành lập khi mới giành được chính quyền.

Cuộc đời kinh doanh và cống hiến của gia đình ông Trịnh Văn Bô đã để lại một kinh nghiệm quý báu và cũng thể hiện cái tâm và cái tầm của một gia đình thương nhân lớn: "Buôn bán, được 10 thì chỉ giữ lại 7, còn lại thì giúp đỡ người nghèo, làm những việc phức duệ. Đó cũng là lẽ thường tình. Như thế nó mới lâu bền". Đây cũng là quan niệm của những nhà tư sản dân tộc yêu nước thế kỷ XX, một quan niệm rất tiến bộ, đầy lòng nhân ái và trách nhiệm.

Sau này, nhà lão thành cách mạng Võ Văn Sỹ đã viết tặng gia đình ông Trịnh Văn Bô bài thơ nhỏ. Ngắn gọn thôi, nhưng đủ gói ghém tấm lòng vì dân, vì nước của một gia đình tư sản cách mạng đầy tâm huyết:

Thật là hiếm thấy cả xưa nay

Tư sản mà làm cách mạng này

Giúp đỡ Việt Minh qua lúc khốn

Chăm nom lãnh đạo những hồi gay

Xá chi tủ két vơi vàng bạc

Miễn được giang san mở mặt mày

Độc lập hoà bình nay trọn vẹn

Đầu hàng giai cấp vẻ vang thay.

Đã hơn một nửa thế kỷ qua đi, nhưng những kỷ niệm không thể quên của một thời sống hết lòng cho đất nước, cho cách mạng như vẫn còn tươi mới trong ký ức của cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ: "Nếu được lựa chọn lại, tôi vẫn dốc toàn bộ tiền bạc cho cách mạng. Tôi không hối hạn vì những việc mình làm vì đó là trách nhiệm của một người dân trong thpì kỳ đất nước khó khăn”.

Hồng Anh

(Theo tài liệu Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính)

Tạp chí Xưa & Nay

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Nhà văn, nhà viết kịch Hoàng Công Khanh (1922-2010)

Nhà văn, nhà viết kịch Hoàng Công Khanh (1922-2010)

  • 08/07/2019 14:36
  • 1335

Duyên nghiệp sử sách cho tôi nhiều dịp may hiếm có, ví như bỗng một ngày, tôi được gặp nhà văn, nhà viết kịch Hoàng Công Khanh ở tọa đàm về cuộc đấu tranh của những người yêu nước và cộng sản ở nhà tù Sơn La do cụ Nguyễn Văn Trân tổ chức vào hè năm 2007. Không thể hình dung được ông nhà văn, nhà viết kịch nổi tiếng, dáng cao manh mảnh, đôi mắt tinh anh, lại đã từng bị tù ở Sơn La cùng với bí thư chi bộ nhà tù Trần Huy Liệu.

Bài viết khác

Thái phó Trần Quang Diệu- Danh tướng nhân đức của triều Tây Sơn.

Thái phó Trần Quang Diệu- Danh tướng nhân đức của triều Tây Sơn.

  • 28/08/2013 21:36
  • 6634

Trần Quang Diệu (? - 1802) quê ở xã Ân Tín, huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Ông là một trong Tây Sơn thất hổ tướng của nhà Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam. Ông là chồng nữ Đô đốc Bùi Thị Xuân. Ngay từ tuổi thanh niên, ông là bạn tâm giao của Nguyễn Nhạc. Chiến công đánh đuổi quân Thanh xâm lược đầu xuân Kỷ Dậu (1789) có rất nhiều đóng góp của vợ chồng ông.