Thứ Bảy, 16/10/2021
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

15/07/2013 09:47 2450
Điểm: 5/5 (1 đánh giá)
Từ năm 1889, các cuộc hành quân càn quét của quân Pháp tại An Nam đã gặp phải sự phản kháng mãnh liệt của người dân. Trong những cá nhân người An Nam có tinh thần phản kháng quân Pháp cao độ, không thể không nhắc tới Đốc Ngữ. Quân Pháp đã nhận định: Đốc Ngữ chiếm được ở người An Nam một uy tín và một ảnh hưởng mà không một người Pháp hay một người bản xứ nào có thể sánh bằng. Cách chỉ huy khôn khéo, chỉ tấn công khi nắm chắc thắng lợi, không chịu lùi bước trước lực lượng to lớn của quân đội Pháp…

Đốc Ngữ tên thật là Nguyễn Đức Ngữ, sinh năm 1850, quên ở làng Xuân Vân, tổng Xuân Trù, nay thuộc xã Xuân Phú, huyện Phúc Thọ, tỉnh Hà Tây. Ông đi lính, dưới quyền thống tướng Hoàng Kế Viêm, đóng binh ở Sơn Tây. Trong thời gian này, ông tiễu phỉ lập nhiều công lao và được phong làm Đốc binh.Từ năm 1880, ông chỉ huy một đội quân đóng ở thành Sơn Tây. Năm 1883, ông tham gia trận Cầu Giấy lần thứ 2 (19/5/1883), giết chết Đại tá Hải quân Pháp Henri Rivière.

Sau Hiệp ước Harmand (25/8/1883), Việt Nam bước vào thời kỳ Pháp thuộc, Thống tướng Hoàng Kế Viêm theo lệnh của triều đình rút quân về Huế, Đốc Ngữ và Bố chính Nguyễn Văn Giáp ở lại giữ thành Sơn Tây. Lúc này, quân Pháp đã chiếm được Hà Nội, Nam Định, Bắc Ninh…nên thành Sơn Tây đã trở thành một mục tiêu quan trọng cần đánh chiếm. Phán đoán quân Pháp sẽ tiến đánh Sơn Tây (cách sông Hồng 1000m,quân ta bố trí Đốc Ngữ chỉ huy phòng thủ ở đồn Phù Sa ( huyện Phú Lộc, phủ Quảng Oai, Sơn Tây). Về tương quan lực lượng: Quân Việt trong thành Sơn Tây có 25.000 người (kể cả quân Cờ đen). Quân Pháp ở Bắc Kỳ có 8000 quân. Chưa kể thủy binh trên các pháo hạm của Thiếu tướng Hải quân Courbet chỉ huy.

Thành Sơn Tây, nơi Đốc Ngữ chỉ huy quân Nguyễn chống lại cuộc tấn công của quân Pháp, tháng 12/1883.

Sáng 14/12/1883, pháo binh Pháp tấn công dữ dội vào thành Phù Sa. Quân ta kháng cự quyết liệt nhưng không đẩy lùi được chúng. Chiều 14/12/1883, quân Pháp đã nổi kèn xung phong. Đốc Ngữ đã thân chinh chỉ huy quân thành Phù Sa kháng cự mãnh liệt, liên tiếp đẩy lui các đợt xung phong. Trong ngày đầu giao tranh, quân đồn Phù Sa đánh thương vong được 250 quân Pháp, trong đó có 13 sĩ quan. Sáng 15/12/1883, sau nhiều lần tấn công vào vị trí đóng quân của quân Pháp nhưng không đánh lui được chúng, Đốc Ngữ được lệnh rút về thành Sơn Tây. Tại thành Sơn tây, Thiếu tướng Courbet sử dụng cách nghi binh, phá được cổng thành cửa Tây, tràn vào thành, hai bên chiến đấu giáp lá cà. Ngày 17/12/1883, quân Việt đốt hết kho lương thực súng đạn và rút về phía Bắc thành Sơn Tây. Chiến dịch kết thúc, quân Pháp chết và bị thương khoảng 350 lính và sĩ quan, quân Việt mất 2.000 quân.

Thành Sơn Tây bị quân Pháp chiếm. Năm 1887, Bố chính Nguyễn Văn Giáp hi sinh. Lúc này, Đốc Ngữ tập hợp quân sĩ, chiêu mộ thanh niên dân tộc Việt, dân tộc Mường ở huyện Thanh Sơn, Thanh Thủy và vùng bên kia sông Đà tiếp tục đánh Pháp. Nghĩa quân của ông hoạt động mạnh ở Hòa Bình, Sơn Tây, làm chủ được vùng Chợ Bờ, Yên Lãng. Là phó tướng đạo Hà Ninh ( Hà Nội- Ninh Bình), ông nhiều lần đưa quân đột nhập Hà Nội, Hà Nam để tập kích các đồn binh Pháp, tiễu trừ việt gian, phát động nhân dân chống sự bắt lính, bắt phu của Pháp. Đối với quân đội Pháp, ông là một đối thủ đáng gờm, một viên tướng xuất sắc. Trung tướng Pennequin đã nhận định: “Trong cuộc khởi nghĩa của người An Nam, các thủ lĩnh của họ đã chỉ huy quân đội như những sĩ quan cừ khôi. Họ biết lựa chọn và sử dụng địa hình, sắp xếp quân lính. Bản thân tôi cũng đã thấy Đốc Ngữ điều binh…”. Quân Pháp đã tiến hành chính sách chia rẽ người Việt (người Kinh) với đồng bào các dân tộc thiểu số. Không chỉ vậy, đã dùng tiền, gái, thuốc phiện, chức tước, mua chuộc bọn việt gian làm phản. Tháng 8/1892, bọn việt gian đã lẻn vào bản bộ ám sát Đốc Ngữ và 9 tướng tâm phúc. Cái chết của ông và các tướng đã làm cho lực lượng nghĩa quân tan rã, để lại thương tiếc sâu sắc trong đồng bào các dân tộc Việt- Mường.

Đốc Ngữ không chỉ là một thủ lĩnh đánh Pháp xuất sắc của người Việt, ông còn là người rất mực thương dân. Ông và nghĩa quân đã đóng góp quan trọng trong việc phá vỡ kế hoạch chia rẽ dân tộc của quân Pháp, dành được sự tin tưởng của người dân. Nhớ ơn Đốc Ngữ - người con ưu tú của quê hương, đồng bào dân tộc Mường và Dao đã lập đền thờ ông ở Suối Trùng, xã Tân Lập. Tên của ông cũng được đặt cho một con phố ở quận Ba Đình, Hà Nội.

Phương Thảo (tổng hợp)

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Nhà văn, nhà viết kịch Hoàng Công Khanh (1922-2010)

Nhà văn, nhà viết kịch Hoàng Công Khanh (1922-2010)

  • 08/07/2019 14:36
  • 1743

Duyên nghiệp sử sách cho tôi nhiều dịp may hiếm có, ví như bỗng một ngày, tôi được gặp nhà văn, nhà viết kịch Hoàng Công Khanh ở tọa đàm về cuộc đấu tranh của những người yêu nước và cộng sản ở nhà tù Sơn La do cụ Nguyễn Văn Trân tổ chức vào hè năm 2007. Không thể hình dung được ông nhà văn, nhà viết kịch nổi tiếng, dáng cao manh mảnh, đôi mắt tinh anh, lại đã từng bị tù ở Sơn La cùng với bí thư chi bộ nhà tù Trần Huy Liệu.

Bài viết khác

Cao Bá Quát - con người tài năng và phẩm hạnh.

Cao Bá Quát - con người tài năng và phẩm hạnh.

  • 09/07/2013 21:30
  • 10142

Khi mở đầu nhiều cuốn sách viết về Cao Bá Quát, có tác giả tự đặt câu hỏi “Tài năng của ông đến đâu mà được coi như thần?, Văn thơ của ông ra sao mà được ví như Tiền Hán, Thịnh Đường?, đức độ của ông ra sao mà được người đời xót thương yêu mến?”(1). Hôm nay chúng ta sẽ đi tìm câu trả lời.