Chủ Nhật, 07/08/2022
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

20/07/2015 22:46 3817
Điểm: 3/5 (2 đánh giá)
Hàng năm, cứ đến ngày 27-7, Đảng ủy-HĐND-UBND-MTTQ phường Ngọc Thụy và các thân nhân của các liệt sĩ trong Đội liên lạc Nguyễn Ngọc Nại đến nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Canh thắp nén hương tri ân các Anh.

Việc tìm kiếm hài cốt các Anh được bắt đầu từ năm 1957, khi ông Nguyễn Minh Tiến, Nguyên Chủ tịch Ủy ban bảo vệ Phúc Xá năm 1946, cất công làm hồ sơ gửi lên Ban Thi đua Chính Phủ song song với việc tìm hài cốt em trai liệt sĩ Nguyễn Công Quảng, một trong tám chiến sĩ của Đội Nguyễn Ngọc Nại đã hy sinh.

Và theo thời gian, câu chuyện dần được sáng tỏ khi tìm thấy các Anh ở nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Canh vào năm 1992. Ngày các Anh hy sinh được ghi rõ trên bia mộ là ngày 19/2/1947 (tức 19/1 Đinh Hợi). Năm 1996, kỷ niệm 50 năm Ngày toàn quốc kháng chiến, Đội liên lạc được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; và ngày hy sinh của các anh được xác định lại là ngày 19/2/1947 (tức 19/1 Đinh Hợi).

* Dẫn dường cho Trung đoàn Thủ đô rút ra khỏi trung tâm thành phố và bảo vệ cho Trung đoàn sang Xuân Canh an toàn.

Làng Bắc Biên, quê hương của các chiến sĩ đội liên lạc xưa có tên là làng An Xá. Năm 1014, vua Lý Thái Tổ mở rộng kinh thành Thăng Long nên cho di dân làng An Xá ra bãi bồi sông Hồng. Đến năm 1132, vua Lý Thần Tông đi kinh lý làng An Xá vào lúc nước lên to nên cho đổi tên làng An Xá thành Cơ Xá. Năm 1911, dân làng xin đổi Cơ Xá thành Phúc Xá (thuộc tổng Phúc Lâm, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông). Năm 1942, Phúc Xá thuộc Đại lý Hoàn Long, ngoại thành Hà Nội. Tháng 5/1946, Phúc Xá thuộc khu Hồng Hà là một trong 17 khu nội thành. Chuẩn bị kháng chiến, Phúc Xá tổ chức một trung đội tự vệ bảo vệ quê hương (lúc đó gồm Bắc Biên, Trung Hà, Tây Biên do ông Nguyễn Minh Tiến làm chủ tịch Ủy ban bảo vệ (sau đổi là Ủy ban Hành chính Kháng chiến).

Đêm 19/12/1946, tự vệ Phúc Xá cùng quân dân Hà Nội vùng lên kháng chiến. Sau một tháng chiến đấu, theo lệnh của Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô, Đội liên lạc Phúc Xá được thành lập thay thế Đội liên lạc Trúc Bạch - Lãng Bạc đã rút lên Nhật Tân (do địch chiếm ô Yên Phụ ngày 25/1/1947). Đội có 16 chiến sĩ được chọn lựa từ tự vệ và công an Phúc Xá do Nguyễn Ngọc Nại, Tự vệ chiến đấu của trung đội Tô Hiệu làm Đội trưởng. Lúc này, Bắc Biên cũng không còn an toàn nên các anh rút đi và đóng quân ở chùa Tàm Xá. Đội có nhiệm vụ liên lạc, tiếp tế cho Trung đoàn Thủ đô đang chiến đấu giũa vòng vây kẻ thù.

Sau 2 tháng chiến đấu, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trên giao, Trung đoàn phải rút ra hậu phương để bảo toàn lực lương; nhưng rút theo đường nào khi địch đã chốt giữ ô Yên Phụ và Nhật Tân ở phía bắc,Vĩnh Tuy ở phía nam? Giữa lúc Ban chỉ huy Trung đoàn đang lúng túng thì đêm 15/2, Đội liên lạc vào tiếp tế chuyến cuối cùng. Các anh đã báo cáo với ông Lê Trung Toản, Chỉnh ủy Trung đoàn Thủ đô con đường mà đêm đêm, đội vẫn vượt vọng gác của địch lọt đi vào an toàn. Đêm 17/2/1947, Đội liên lạc đã dẫn đường cho Trung đoàn từ đình Phất Lộc ra Cột đồng hồ, qua gầm cầu Long Biên rồi men chân đê lên Tứ Tổng lội sông đến xóm Vạn Ngọc. Ở đây có quãng sông phân cách Bãi Giữa nên dân chở các chiến sĩ đi thuyền con, cập bến sang Tam Lạc trong đêm, rồi hành quân tiếp giữa ngàn dâu Tàm Xá đến điểm tập kết. Theo ông Lê Trung Toản, khoảng 3 giờ sáng 18/2/1947, trong sương mù dày đặc, những chiếc thuyền tam bản và thuyền gỗ lớn của dân Tàm Xá, Tam Lạc từ bến đò Tàm Xá vun vút qua sông sang Xuân Canh (thuộc đất Phúc Yên, từ năm 1961 thuộc Đông Anh). Mờ sáng 19/2/1947, địch huy động lực lượng thủy - lục- không quân truy kích Trung đoàn Thủ đô. Đội trưởng Nguyễn Ngọc Nại phân công 2 đội viên nhanh chóng đưa nốt các chiến sĩ của Trung đoàn sang sông, anh và 7 đội viên ở lại chiến đấu bảo vệ cho Trung đoàn, tiêu diệt 17 tên địch. Các anh đã hi sinh anh dũng trong trận đánh quyết liệt trên ngàn dâu Tàm Xá.

*Câu chuyện cảm động về việc tìm hài cốt các chiến sĩ Đội liên lạc.

Thân nhân các liệt sĩ ở quê hương Bắc Biên (Gia Lâm) những tưởng hài cốt các anh đã hoà cùng phù sa Tàm Xá sáng 19-2-1947; nhưng không; tám chiến sĩ vẫn nằm bên nhau, trong lòng đất xã Xuân Canh (Đông Anh) từ năm 1947 mà phải 45 năm sau, sự thật mới được sáng tỏ.

Phần mộ tám liệt sĩ đội Nguyễn Ngọc Nại
tại nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Canh.

Câu chuyện bất ngờ tìm thấy hài cốt của các anh bắt đầu từ năm 1992. Tính đến lúc đó ông Nguyễn Minh Tiến đã trải qua 25 năm kiên trì, nhẫn nại ôm tập hồ sơ đến các cơ quan chức năng, đề nghị phong Anh hùng Lực lượng vũ trang cho Đội liên lạc. Trong những tháng ngày lao tâm khổ tứ đi “gõ cửa” các cấp có thẩm quyền, ông vẫn đau đáu nỗi đau của người anh chưa tìm được hài cốt các liệt sĩ, trong đó có em ruột mình - Nguyễn Công Quảng. Ông la cà hỏi các bô lão ở Tứ Tổng, Tứ Liên, Vạn Ngọc nhưng không ai biết gì về hài cốt của các anh. Những lần đến nhà ông ở phố Trần Bình Trọng, tôi được ông giở cho xem tập hồ sơ dày cộp mà những “tờ trình” từ năm 1957 đến năm 1980 đã ố vàng. Đôi mắt ông đỏ hoe khi sống lại hồi ức của một thời gian khổ; hy vọng tìm được hài cốt các liệt sĩ chỉ còn mong manh. Nhưng thật bất ngờ - bao năm “đáy bể mò kim”, hay đâu có một ngày người bạn cũ thuở “nếm mật nằm gai”, là ông Hoàng Minh Tiến (thời kháng chiến chống Pháp là cán bộ của quận IV ngoại thành) báo cho ông biết: mộ tám chiến sĩ nằm tại nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Canh. Nửa tin, nửa ngờ, ông cùng bạn đến tận nơi và cứ để cho nước mắt buồn tủi tuôn trào trước hai hàng bia mộ vô danh.

Sau này, năm 2005, khi gặp gỡ ông Hoàng Minh Tiến và đồng chí Phó chủ tịch phụ trách văn - xã tại trụ sở UBND xã Tàm Xá, tôi cũng hết sức ngạc nhiên hỏi ông: “Vì sao các liệt sĩ Đội liên lạc vẫn nằm ở đất Xuân Canh mà không ai biết tung tích các anh?”. Vẻ mặt quắc thước, cương trực, thông tuệ, ông kể lại cho tôi rõ những nỗi vất vả, khó khăn và sự ngẫu nhiên “trời cho”: Trong quá trình sưu tầm tư liệu để viết lịch sử xã Tàm Xá*, năm 1992, khi đến nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Canh, nhìn thấy tám ngôi mộ vô danh, ông lần hỏi những người cao tuổi đã từng tham gia chiến đấu cuối năm 1946 đầu năm 1947. So sánh và khớp lại các chi tiết của các nhân chứng lịch sử hai xã Xuân Canh và Tàm Xá, ông có đủ tư liệu thực tế xác đáng để khẳng định: đây chính là hài cốt các chiến sĩ Đội liên lạc. Thì ra, không tìm diệt được Trung đoàn Thủ đô, thực dân Pháp đã tàn sát thảm khốc dân làng Tàm Xá, Tam Lạc,Vạn Ngọc ngày 19/2/1947. Chỉ vài hôm sau, những người lánh nạn trở về làng, nhận mặt những người thân bị chúng giết hại. Riêng tám chiến sĩ Đội liên lạc, không ai biết các anh ở làng nào nên đã đưa sang bãi nhãn ở chân đê xã Xuân Canh chôn cất. Mãi đến năm 1991, có nghĩa trang liệt sĩ, chính quyền xã Xuân Canh đưa hài cốt các liệt sĩ của xã, trong đó có cả liệt sĩ của Đội liên lạc vào nghĩa trang; nhưng vẫn không ai biết tên các anh, đành đưa các anh quây quần bên nhau trong khu mộ vô danh. Năm 1992, ông Tiến la cà sưu tầm tư liệu và là người đầu tiên phát hiện ra. Năm 1993, sau cuộc hội thảo khoa học với Viện Khoa học Lịch sử Quân sự Việt Nam, Quân khu Thủ đô, Trung đoàn Thủ đô, các nhân chứng của xã Tàm Xá và sự hiện diện của Thứ trưởng Nguyễn Minh Tiến, các Anh mới được trả lại danh tính chung: Liệt sĩ Đội liên lạc khu Phúc Xá.

Ngày đến nghĩa trang liệt sĩ Xuân Canh để nhận mộ, Thứ trưởng Nguyễn Minh Tiến đã đọc bài điếu hương hồn các liệt sĩ bằng bài thơ rất xúc động. Ông và mọi người đều khóc trong nỗi đau xót, ngậm ngùi. Sau đó, theo nguyện vọng một số thân nhân liệt sĩ, nhà ngoại cảm Đỗ Bá Hiệp đến tận nơi để xác định tên từng người nhưng cũng chỉ tìm được hai liệt sĩ còn đủ hài cốt, sáu liệt sĩ khác, hài cốt đã trộn lẫn với nhau. Trong nỗi đau chung, thân nhân các liệt sĩ đành phải để các anh nằm lại Xuân Canh. Năm 1996, Đội liên lạc và Đội trưởng Nguyễn Ngọc Nại được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; bảy đội viên được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất. Vinh dự, tự hào và ghi nhớ công ơn các anh, năm 1997, nhân kỷ niệm 50 năm ngày thương binh liệt sĩ, Đảng bộ và nhân dân xã Ngọc Thụy dựng tấm bia lớn sau hai hàng mộ liệt sĩ: Đời đời nhớ ơn các anh hùng liệt sĩ Đội liên lạc đặc biệt Đặc khu Phúc Xá - Liên khu I Hà Nội.

Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Trên bia cũng ghi rõ tên 8 liệt sĩ và các danh hiệu cao quý mà Nhà nước đã truy tặng các anh. Trên từng bia mộ khắc dòng chữ: “Liệt sĩ chưa biết tên. 29/1 Đinh Hợi - Đội viên tự vệ Thành Hà Nội”.

29/1 Đinh Hợi chính là ngày 19/2/1947 - ngày giỗ chung của các anh!

Cùng với các liệt sĩ xã Xuân Canh, các anh nằm giữa cánh đồng thơm hương lúa chín. Xuân Canh đã trở thành quê hương thứ hai của các liệt sĩ Bắc Biên - Ngọc Thụy trong nghĩa tình sâu nặng thiêng liêng. Chuyện về các liệt sĩ Đội liên lạc Nguyễn Ngọc Nại hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc, và hài cốt của các anh còn nằm lại trong lòng đất Xuân Canh, nhưng nửa thế kỷ sau mới xác định được danh tính chung là một trong hàng ngàn huyền thoại bi hùng trong sử thi giữ nước, sẽ sống mãi với non sông, đất nước.

Trước năm 2015, Bia ghi danh tám liệt sĩ đội Nguyễn Ngọc Nại đặt tại trái đình

Lý Thường Kiệt, phường Ngọc Thụy.

Còn ở quê hương Bắc Biên - Ngọc Thụy, tên các Anh được khắc ghi trong danh sách Liệt sĩ của Phường. Đài Liệt sĩ đặt uy nghiêm đầu đình Phúc Xá. Xuân 2015, Phường Ngọc Thụy đã làm lễ chuyển toàn bộ tên các Liệt sĩ Đội Nguyễn Ngọc Nại và Liệt sĩ Bắc Biên ra Đài tưởng niệm Liệt sĩ của Phường được xây trên khu đất gần kề đình Phúc Xá.

Đài tưởng niệm Liệt sĩ Phường Ngọc Thụy – nơi ghi danh các liệt sĩ

đội Nguyễn Ngọc Nại cùng các liệt sĩ của Phường, năm 2015.

Các Anh đã trở thành Phúc Thần linh thiêng của cả Phúc Xá - Xuân Canh.

Danh sách Các Liệt sĩ Đội Nguyễn Ngọc Nại:

Nguyễn Ngọc Nại

Nguyễn Công Lực

Nguyễn Công Quảng

Nguyễn Như Văn

Ngô Chí Thông

Nguyễn Ngọc Dung

Ngô Đăng Mão

Nguyễn Văn Hát

* Năm 1957, bãi Tàm Xá bị lở, nên dân sang định cư ở Đông Anh.

Phạm Kim Thanh

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Đồng chí Xuân Thủy với báo Suối Reo và báo Cứu Quốc

Đồng chí Xuân Thủy với báo Suối Reo và báo Cứu Quốc

  • 18/06/2019 10:06
  • 2878

* Làm báo Suối Reo trong nhà tù Sơn La

Bài viết khác

Chiếc áo nghĩa tình của Bác Hồ

Chiếc áo nghĩa tình của Bác Hồ

  • 13/07/2015 19:49
  • 2126

Hàng năm, mỗi dịp tháng Bảy về, chúng ta lại thêm bồi hồi, xúc động khi nhớ về những công ơn to lớn của biết bao anh hùng liệt sĩ và thương binh đã hy sinh xương máu để giành độc lập, tự do cho Tổ Quốc. Để góp phần tri ân, ghi nhớ công lao của các thế hệ đi trước, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã thường xuyên sưu tầm, lưu giữ và trưng bày nhiều kỷ vật thiêng liêng của các anh hùng liệt sĩ và thương binh. Một trong những hiện vật quý báu đó có chiếc áo của Bác Hồ tặng trường Trường thương binh hỏng mắt.