Thứ Ba, 16/08/2022
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

19/06/2015 16:08 5112
Điểm: 5/5 (1 đánh giá)
Báo chí cách mạng trước năm 1945 đã có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam. Từ những năm đầu tạo dựng phong trào cách mạng vô sản, tổ chức những cuộc đấu tranh đầy hy sinh gian khổ trong suốt hàng chục năm để tiến tới cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám năm 1945, báo chí cách mạng luôn luôn là một vũ khí sắc bén, đấu tranh có hiệu quả vào việc tuyên truyền, tổ chức, cổ động các chiến sĩ cách mạng và quần chúng chiến đấu.

Báo chí cách mạng trước năm 1945 đã có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam. Từ những năm đầu tạo dựng phong trào cách mạng vô sản, tổ chức những cuộc đấu tranh đầy hy sinh gian khổ trong suốt hàng chục năm để tiến tới cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám năm 1945, báo chí cách mạng luôn luôn là một vũ khí sắc bén, đấu tranh có hiệu quả vào việc tuyên truyền, tổ chức, cổ động các chiến sĩ cách mạng và quần chúng chiến đấu.

Báo chí cách mạng được các đảng viên và quần chúng hết sức ủng hộ, các cơ sở cách mạng đùm bọc, giữ bí mật, nuôi cán bộ viết báo, tìm mua phương tiện in báo, đặt nơi in, tổ chức cất giấu, phát hành, sẵn sàng chủ động đối phó khi địch phát hiện, không làm lộ bí mật báo chí của Đảng. Đảng viên và quần chúng còn cung cấp tin tức, tình hình cho báo, vận động người đọc báo, góp tiền mua báo, ủng hộ báo... làm mọi việc để tờ báo tồn tại.

Từ báo Thanh Niên (1925) đến báo Cờ Giải Phóng (1945), trong 20 năm ấy, Báo chí cách mạng từ một tờ báo khổ nhỏ, biên tập và in số lượng ít, từ nước ngoài đưa về nước, đến tháng Tám năm 1945, đã có gần 400 tờ báo và tạp chí in ở trong nước với số lượng lớn. Hình thức in ấn của báo chí cách mạng cũng rất phong phú đa dạng, từ in thạch đến in litô, typô, các số báo của một tờ cũng không đều nhau, loại giấy to, nhỏ, tốt, xấu không thống nhất, kỹ thuật in còn kém, tờ rõ, tờ bị nhoà, báo ra không định kỳ nhưng nhìn chung báo chí cách mạng giai đoạn này đã góp phần to lớn cho những thành quả của thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Căn cứ vào các thời kỳ phát triển của cách mạng Việt Nam trước năm 1945, Báo chí cách mạng Việt Nam có thể chia thành 4 thời kỳ:

- Thời kỳ 1: Từ 1925 đến trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (2/1930).

Báo chí thời kỳ này tập trung tuyên truyền Chủ nghĩa Cộng sản trong quần chúng, giương cao ngọn cờ Chủ nghĩa Mác-Lênin, cổ động quần chúng nhân dân, trước hết là công nhân tham gia đấu tranh và xây dựng tổ chức mang tính giai cấp của mình để bảo vệ quyền lợi thiết thực hàng ngày và đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc. Những tờ báo đều được viết trên giấy nến bằng bút thép, trình bày tương đối đẹp, số lượng in khoảng trên dưới 100 bản.

Báo "Thân Ái" của Chi hội Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng ở Xiêm (Thái Lan) xuất bản trong những năm 1927-1928.

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và những lớp học trò đầu tiên của Người, báo chí của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và của các tổ chức tiền thân của Đảng đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao trình độ nhận thức về Chủ nghĩa Mác Lênin, nắm vững đường lối chính trị của Quốc tế Cộng sản cho các đảng viên cộng sản, từ đó giúp họ vận dụng đúng đắn vào thực tiễn tổ chức đấu tranh cách mạng.

- Thời kỳ 2: Từ năm 1930- 6/1936.

Sau Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tháng 2-1930, các tờ báo do các tổ chức cộng sản và các đoàn thể do các tổ chức cộng sản đó chỉ đạo trước ngày hợp nhất đều ngừng xuất bản để đảm bảo sự thống nhất về tư tưởng, đường lối chính trị và theo tổ chức mới.

Thời kỳ này báo chí cách mạng đặc biệt phong phú cả về tên báo do Trung ương và các cấp uỷ Đảng, các chi bộ Đảng tổ chức ra; về việc phục vụ cho nhiều đối tượng cần tuyên truyền, cổ động và tổ chức. Về Nội dung, báo chí cách mạng tập trung tuyên truyền lý luận Mác-Lênin, về vai trò lãnh đạo của giai cấp vô sản, về sự chuyển biến từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng vô sản, về Bônsêvích hoá Đảng Cộng sản, về Liên minh công nông trong cách mạng, về quan hệ giữa Đảng và quần chúng nhân dân.... Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử báo chí Việt Nam, xuất hiện báo chí được viết tay trong tù.

Báo Giải Phóng, số 21 ra ngày 1-1-1935, cơ quan tuyên truyền của Đảng bộ Đông Nam kỳ, xuất bản thời kỳ 1933-1935.

Báo chí thời kỳ này đã làm đúng chức năng “người tổ chức tập thể”, đóng góp tích cực vào việc khôi phục và phát triển Đảng, các tổ chức quần chúng, gắn chặt nhiệm vụ xây dựng về tổ chức với đấu tranh chính trị và lý luận.

Báo chí được xuất bản bằng nhiều cách: bút thép trên giấy sáp, đánh máy trên giấy sáp, mực tím trên giấy, rồi in trên bàn thạch, hay đất sét, chép tay làm nhiều bản (báo chí trong tù). Trong điều kiện hoạt động bí mật, bất hợp pháp, nên mỗi tờ báo khuôn khổ các số không đều nhau, loại giấy không thống nhất, lúc giấy tốt, khi giấy xấu, lúc in rõ, khi bị nhoà nhiều, ra không định kỳ.

- Thời kỳ 3: Từ năm 1936 đến 1939.

Kể từ tháng 6-1936, báo chí cách mạng xuất bản công khai, nhận sứ mệnh lịch sử mới mà Đảng trao cho: ra sức tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin và Nghị quyết Đại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản cũng như tình hình thế giới đương thời đối với việc thành lập Mặt trận Dân chủ chống phát xít, tuyên truyền cho sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng, vận động việc thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương, đòi tự do dân chủ, cải thiện đời sống và hòa bình, tự do báo chí, chống phản động thuộc địa chủ nghĩa phát xít, chống chủ nghĩa tờrốtxkít, chủ nghĩa cải lương và mọi tư tưởng, lý luận phản động khác để đẩy tới một cao trào cách mạng mới.

Với nghệ thuật lãnh đạo tài tình, sách lược linh hoạt, nhạy bén của Đảng, đa dạng về hình thức xuất bản như: tranh thủ chế độ kiểm duyệt và thủ tục đơn giản của chính quyền thực dân Pháp để xuất bản báo chữ Pháp (6 tờ, gồm: Le Travail, Rassemblement, L' Avant-garde, Le Peuple, En Avant, Notre Voix); chuyển báo đã được phép xuất bản từ trước sang phục vụ cách mạng (Hồn trẻ - Hồn trẻ tập mới; Sông Hương - Sông Hương tục bản); Thuê, mượn, mua lại báo của người khác (Tiếng Trẻ, Hà Thành, Thời Thế, Phổ Thông, Kịch Bóng...); đưa những cá nhân có cảm tình với cách mạng đứng tên xin ra báo công khai (Tin Tức do Lương Văn Tuân đứng tên, Dân do Nguyễn Xuân Các đứng tên...); Biên tập ở một xứ, xuất bản và phát hành ở xứ khác (Nhành Lúa, biên tập ở Huế, in và phát hành ở Hà Nội); ra báo tiếng Việt không xin phép chính quyền thực dân Pháp (Dân Chúng, Lao Động, Dân Muốn, Dân Tiến, Tiến Tới, Mới).

Báo Thời Thế, số 8 ra ngày 25-12-1937, Xứ ủy Bắc kỳ xuất bản tại Hà Nội.

Hầu hết báo chí cách mạng đều đưa in ở các nhà in của tư sản Pháp và Việt, được phát hành qua 3 hệ thống: bưu điện, hiệu sách, tổ bán báo lưu động. Với hình thức đấu tranh nửa hợp pháp và hợp pháp, báo chí đã tác động đến quần chúng, góp phần thúc đẩy sự thống nhất phong trào đấu tranh trong cả nước, hoà vào nhau, hưởng ứng lẫn nhau, cùng nhau tiến lên đấu tranh dưới những khẩu hiệu chung, khắc phục tính rời rạc, địa phương.

Thời kỳ 4: Từ năm 1939 đến 1945.

Sau khi Chiến tranh thế giới lần thứ II bùng nổ, toàn bộ báo chí cách mạng lại chuyển vào thời kỳ xuất bản bí mật, bất hợp pháp cùng với Đảng Cộng sản Đông Dương và các tổ chức quần chúng của Đảng. Tuy nhiên, ở những “tổng hoàn toàn”, “châu hoàn toàn”, ở các khu giải phóng, báo chí cách mạng thời kỳ này đã công khai trước quần chúng, tập trung mũi nhọn đấu tranh chống đế quốc, thực dân và tay sai, phản ánh rõ hướng đi đến toàn thắng, chứ không phải chỉ phản ánh cuộc đấu tranh lâu dài giữa cách mạng và phản cách mạng. Báo chí đã chỉ rõ ngày thắng lợi như một chân lý, một mục tiêu cuối cùng tất yếu sẽ đến.

Báo chí cách mạng thời kỳ 1939-1945 đã quán triệt các Nghị quyết của Đảng và chủ trương của Tổng bộ Việt Minh, tập trung tuyên truyền, giáo dục quần chúng tinh thần độc lập dân tộc, tổ chức, hướng dẫn quần chúng đấu tranh theo sát chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát từng bước biến chuyển của cách mạng, đóng một vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuẩn bị tiến tới Tổng khởi nghĩa thắng lợi. Báo chí cách mạng giai đoạn này thể hiện rõ tính chiến đấu của Đảng, là vũ khí đấu tranh hiệu quả của Đảng.

Báo Cờ Giải Phóng, số 2 ra ngày 26-8-1943, cơ quan tuyên truyền cổ động của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương.

Về số lượng báo tuy không nhiều bằng thời kỳ trước, nhưng chất lượng bài vở tốt hơn, nội dung phong phú hơn, hình thức trình bày đẹp hơn. Nhiều tờ báo tồn tại lâu hơn thời kỳ bí mật trước đó.

Báo "Việt Nam Độc lập" Cơ quan tuyên truyền của Việt Minh Cao Bằng do lãnh tụ

Nguyễn Ái Quốc sáng lập, số 1 (101), ngày 1-8-1941.

Ngoài các tờ báo của Trung ương Đảng, các tổ chức đoàn thể ở hầu hết các địa phương đều xuất bản báo bí mật, hình thành một hệ thống thống nhất từ Trung ương xuống địa phương, từ tổ chức Đảng tới các tổ chức quần chúng. Các tờ báo chủ chốt trong thời kỳ này đều do các đồng chí lãnh đạo của Đảng trực tiếp phụ trách như: Trường Chinh với tờ Cờ Giải Phóng, Xuân Thủy phụ trách báo Cứu Quốc, Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo báo Việt Nam Độc lập. Báo chí thời kỳ này trở thành một công cụ tuyên truyền hữu hiệu, góp phần to lớn vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, giành thắng lợi cuối cùng vào mùa thu lịch sử năm 1945.

Tường Khanh (Ban Xây dựng ND&HTTB)

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Đồng chí Xuân Thủy với báo Suối Reo và báo Cứu Quốc

Đồng chí Xuân Thủy với báo Suối Reo và báo Cứu Quốc

  • 18/06/2019 10:06
  • 2899

* Làm báo Suối Reo trong nhà tù Sơn La

Bài viết khác

Vai trò của báo “Sông Hương tục bản” trong cuộc vận động dân chủ 1936-1939 tại Trung kỳ

Vai trò của báo “Sông Hương tục bản” trong cuộc vận động dân chủ 1936-1939 tại Trung kỳ

  • 19/06/2015 15:26
  • 2073

Song hành cùng cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, báo chí đóng vai trò to lớn trong việc truyền bá, vận động cách mạng, nâng cao trình độ hiểu biết cho nhân dân. Dưới ngòi bút sắc sảo của những trí thức yêu nước, báo chí đã trở thành một công cụ tuyên truyền, vận động đấu tranh hiệu quả, hợp pháp, phục vụ lợi ích của dân tộc.