Thứ Ba, 24/05/2022
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

27/10/2015 13:28 1911
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Cột cờ Hà Nội, còn được gọi là kỳ đài (kỳ: cờ, đài: nhà làm cao để có thể nhìn xa, nhìn rộng được), thời nhà Nguyễn, kỳ đài còn có chức năng là vọng canh, vì theo trục bắc-nam, kiến trúc này chỉ cách Đoan Môn khoảng 300m, cách điện Kính Thiên 500m và cách cửa Bắc chừng gần 1.000m. Từ trên đỉnh của kỳ đài có thể quan sát cả một vùng khá rộng trong và ngoài khu thành cổ.

Cột cờ Hà Nội là một bộ phận trong cấu trúc phòng thủ của quân thành nhà Nguyễn, có thể nói kỳ đài chính là tên gọi khai sinh của cột cờ. Những yếu tố cơ bản kiến trúc của cột cờ như chiều cao, vững chắc, lên và xuống rất thuận tiện, thực hiện được hai chức năng cơ bản của nó là treo cờ và vọng canh. Để lên được vọng canh nhất thiết phải đi qua cửa tò vò. Ở hai bên có hai cầu thang đối xứng, mỗi cầu thang đều có 54 bậc, để ngang vừa đủ cho một người đi. Do có các lỗ thông hơi cuốn theo xung quanh thân cột nên ban ngày ánh sáng chiếu vào tạo cảm giác thông thoáng dễ chịu. Trên cùng là vọng canh (đài quan sát) có mái che tương ứng với 8 mặt tường (hình bát giác) là 8 cửa sổ thông thoáng và những lan can bằng gỗ lim. Khi trời mưa, bão các cánh cửa được khép lại, nước mưa không thể lọt được vào bên trong. Phần mái giống như một chiếc nón khổng lồ, được kết cấu bằng bê tông, cốt thép, bề mặt được phù lớp ngói dán, giữa đỉnh có một cột thép đường kính 15cm, dài 9m cùng với hệ thống ròng rọc để treo cờ. Từ vọng canh có một lối xuống phía nam với 13 bậc nhưng rất ít người biết. Ở đây, có một vòm cuốn nhỏ đủ chỗ cho một người ngồi. Không biết tự bao giờ nơi này có tên gọi là bàn cờ tiên, nhiều chữ Nho, ở giữa bàn cờ là một lư hương nhỏ để cắm hương.

Cột cờ Hà Nội xưa.

Từ các hướng quan sát kỹ thấy cột cờ gồm những khối lăng trụ xếp chồng nhau, thót dần từ dưới lên trên, cấu trúc cân đối ấy đã tạo nên những đường nét thẳng, khỏe khoắn, vững vàng. Đứng dưới chân cột cờ, dù cảm thấy đỉnh cột rất cao, tuy nhiên không hề có cảm giác nặng nề mà ngược lại dáng vẻ cột cờ hài hòa, thanh thoát giữa các tam cấp, thân cột và đài quan sát. Trên nền tường cột cờ có trang trí nhiều hoa văn khác nhau, khá đơn giản nhưng đường nét mềm mại và toát lên nét đẹp độc đáo của từng cấp. Riêng ở cấp thứ 3 kiến trúc 4 cửa theo hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, những cửa này nối thông với nhau qua các cửa tò vò tạo ra nhiều phòng nhỏ, có trần vòm cuốn rất thành thoát. Do tường khá dày (1m) nên vào mùa hè rất mát và ấm áp vào mùa đông. Ngoại trừ cửa hướng Bắc, các cửa khác đều có tên riêng, cửa hướng Đông tên là Nghênh Húc (đón ánh sáng ban mai), cửa hướng Tây tên là Hối Quang (nhìn về hoàng hôn), cửa hướng Nam tên là Hướng Ninh (trông theo hướng mặt trời). Việc đặt tên cho mỗi cửa có thâm ý để người ở trong lòng cột cờ xác định được phương hướng và tận dụng được ánh sáng tự nhiên trong kiến trúc của ông cha ta. Chiểu theo bản đồ Tự Đức năm 26 (1873), từ cửa Đoan Môn đi ra cột cờ có khu đất rộng có đền Xã và đền Tắc. Trước cột cờ có hồ lớn cho voi tắm được gọi là hồ Tượng ở phía Tây.

Sau khi chiếm được Hà Nội lần thứ hai năm 1883, thực dân Pháp tiến hành những cuộc đập phá quy mô lớn, đặc biệt là nhiều công trình văn hóa trong khu vực Hoàng thành bị phá hoại. Cho đến năm 1894 – 1897 nhiều phố mới ra đời, ngay cạnh cột cờ về phía nam hình thành đường Puginier (đường Điện Biên Phủ hiện nay), phía Tây cột cờ là đường mới mang tên đại văn hào Vichtohuygo (nay là đường Hoàng Diệu), hồ Tượng bị san lấp để làm vườn hoa (nay là công viên Lênin). Điều đó đã làm biến đổi cảnh quan đầu tiên lớn nhất của khu vực Cột cờ Hà Nội.

Cùng với việc xây dựng những con đường mới là những kiến trúc biệt thự, trại lính mọc lên theo tuyến đường. Ngay dưới chân cột cờ về phía đông, hình thành một trại lính thông tin được xây dựng rất kiên cố, hầu hết là nhà 2 tầng dành cho sĩ quan và binh lính, bên cạnh là 2 lô cốt đặt súng máy và máy thu phát vô tuyến điện. Trên nền sân tầng 1 của cột cờ Pháp dựng một bốt canh, trên sân tầng 3 xây một lô cốt loại nhẹ để đặt khẩu trọng liên bảo vệ khu trại lính.

Đã hơn hai thế kỷ, kể từ khi nhà Nguyễn khởi công xây dựng Cột cờ Hà Nội (1805) nếu so với các công trình kiến trúc cùng thời còn sót lại thì Cột cờ Hà Nội có may mắn còn tương đối nguyên vẹn, không bị thức dân Pháp phá hủy. Có thể lý giải cho điều này như sau: đó là với chiều cao không quá 60m tương đương với một tòa nhà cao đến 15 đến 17 tầng, thời kỳ đó ít có công trình kiến trúc nào đạt tới tầm cao của cột cờ, hơn nữa lại có vọng canh có tầm nhìn xa và bao quát xung quanh Hà Nội. Lẽ tự nhiên cột cờ trở thành tâm điểm của một thành phố đông dân cư vào bậc nhất hồi bất giờ. Trong khi đó Pháp chiếm khu vực Hoàng thành đã đập bỏ quân thành cũ, những kiến trúc thời Nguyễn để tiến hành xây dựng những công trình quân sự mới như nhà cửa, hầm ngầm, lô cốt kiến cố trở thành đại bản doanh của bộ máy quân sự xâm lược ở Đông Dương và khu cột cờ nghiễm nhiên trở thành doanh trại của đơn vị thông tin của Pháp và là điểm thu phát thông tin vô tuyến điện. Từ khu vực cột cờ này quân Pháp đã phát đi khắp Đông Dương những chỉ thị, mệnh lệnh tác chiến cho đội quân xâm lược và lính đánh thuê. Trong đó đặc biệt là những chỉ thị, mệnh lệnh, phương án tác chiến với “con nhím khổng lồ Điện Biên Phủ” và nhận liên tiếp những thông tin tổn thất, tan rã, đầu hàng báo hiệu sự cáo chung của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Cột cờ Hà Nội ngày nay.

Vào ngày giải phóng Thủ đô (10/10/1954), nhân dân Hà Nội đã mang cờ hoa cầm tay lên phía cột cờ và Quảng trường Ba Đình thật đông đảo. Đến chiều đó, các binh đoàn quân vinh quang đã hành quân về Thủ đô, đi qua khu vực cột cờ. Đúng 15 giờ chiều 10/10/1954, bộ đội và nhân dân Thủ đô Hà Nội đến tập trung tại đây. Sau tiếng còi từ Nhà hát thành phố rung hồi dài, lá cờ Tổ quốc hiên ngang được kéo từ từ lên cao với tầm cao 41,4m. Lần đầu tiên sau 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, lá cờ Tổ quốc lại tung bay chào đón các binh đoàn hành quân về giải phóng Thủ đô và hàng vạn nhân dân Thủ đô Hà Nội.

Cột cờ Hà Nội được công nhận là di tích lịch sử năm 1989.

Lan Phương (tổng hợp)

Nguồn:

- Lê Mã Lương, Con đường di sản, Nxb Quân đội Nhân dân.

- http://www.hoangthanhthanglong.vn/blog/cot-co-ha-noi/1392: Cột cờ Hà Nội. (truy cập ngày 17/10/2015).

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước di nguyện cuối cùng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước lúc Người “đi xa” (Phần 2 và hết)

Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước di nguyện cuối cùng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước lúc Người “đi xa” (Phần 2 và hết)

  • 12/07/2019 08:46
  • 3661

Nền độc lập dân tộc tồn tại không được bao lâu, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa. Ngày 23 tháng 9 năm 1945, chúng nổ súng đánh chiếm Nam Bộ sau đó mở rộng ra cả nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng quyết định phát động cuộc kháng chiến toàn quốc.

Bài viết khác

Thăm Fito Museum - Bảo tàng y học cổ truyền ở Thành phố Hồ Chí Minh

Thăm Fito Museum - Bảo tàng y học cổ truyền ở Thành phố Hồ Chí Minh

  • 23/10/2015 12:31
  • 5501

Nằm nép mình ở một góc đường Hoàng Dư Khương tại địa chỉ số 41, quận 10, thành phố Hồ Chí Minh là FiTo Museum – một bảo tàng tư nhân về y học cổ truyền đầu tiên ở Việt Nam.