Chủ Nhật, 26/05/2019
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

20/04/2015 10:40 1317
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
Một tỷ phú chịu chơi và hai kiến trúc sư lừng danh thế giới đã tạo ra một không gian hài hòa ở cuối vùng ngoại ô Toronto (Canada) để lưu giữ kho báu nghệ thuật Hồi giáo.

Nhà báo Oliver Wainwright (Mỹ) có bài viết về Aga Khan, bảo tàng nghệ thuật Hồi giáo đầu tiên ở Bắc Mỹ như sau: Đồ gốm rực rỡ, hàng tơ lụa óng ánh, ngà voi chạm khắc tinh xảo, bản văn thếp vàng và mọi thứ thiết bị y tế mới nhất. Hào phóng diễu hành qua đường phố Cairo thế kỷ X, các vị quốc vương Hồi giáo Fatimid cho trưng bày công khai tặng phẩm hoàng gia nhằm khẳng định kinh đô mới của họ là trung tâm văn hóa quan trọng nhất của thế giới Hồi giáo. Là bậc thầy nghệ thuật dàn dựng và quyền năng tượng trưng cho nghệ thuật, họ đã phát triển nền văn hóa trưng bày kho tàng tư nhân nơi công cộng rất lâu trước khi các viện bảo tàng xuất hiện ở phương Tây. Một nghìn năm sau, cháu chắt họ đang tiếp tục truyền thống ở một công viên kinh doanh ngoại vi Toronto.

Những bức tường trắng phẳng ánh lên dưới nắng chiều và mái vòm pha lê kỳ dị nhô lên giữa cây cối, bảo tàng Aga Khan mới trị giá 300 triệu USD và trung tâm Ismaili (Ismaili, một nhánh Hồi giáo Shia, coi Ismail là lãnh tụ thứ bảy của Hồi giáo) là bổ sung đáng ngạc nhiên vào dải ngoại ô Bắc Mỹ này, ngay ngã tư ồn ào hai đường cao tốc sáu làn xe. Bảo tàng là ngôi nhà một tầng chắc như đá nguyên khối, các bức tường nghiêng khiến kiến trúc trông như một chiếc hộp khổng lồ xiêu vẹo mở nắp, cửa sổ mái nổi bật khoét vào lớp vỏ đá vôi sắc nét. Trên sân trong rộng lớn có hồ nước, trung tâm Ismaili là cụm móng bằng sa thạch sát nền, dựng lên một mái nhà hình chóp trong mờ, nghiêng hẳn như thể hướng về trời sao. Tổng thể kiến trúc tạo thành một phức hợp bí ẩn có hình dáng một đài quan sát vũ trụ hoặc một số pháo đài trăng bí ẩn.

Không gian bên ngoài tòa nhà bảo tàng.

Cùng với trung tâm Ismaili của Hugh Casson ở Nam Kensington, kiến trúc này vượt thời gian và theo thuyết vị lai, hơi bí hiểm và luôn có một bầu không khí nặng nề bao bọc giống như tổ tiên Fatimid.

Đây là công trình của hai nhà kiến trúc vĩ đại bậc nhất châu Á đương đại, là điều đặc biệt bất thường với khu Don Valley của Toronto, vùng ngoại vi xanh phía đông bắc thành phố. Kiến trúc sư 86 tuổi đoạt giải Pritzker Nhật Bản là Fumihiko Maki vẽ bảo tàng, còn trung tâm Ismaili do “người khổng lồ” 84 tuổi của Ấn Độ hiện đại là Charles Correa thiết kế. Nhà đầu tư là ông Aga Khan – hoàng tử Karim Al Husseini Shah (tên thân mật K), là lãnh tụ đời thứ 49 của khoảng 15 triệu người Hồi giáo Ismaili Nizari, một nhánh Hồi giáo từng lãnh đạo đế chế Fatimid - được coi là hậu duệ trực tiếp của tiên tri Muhammad. 77 tuổi, Aga Khan giống doanh nhân hơn một nhà lãnh đạo tinh thần. Là trùm kinh doanh, tích lũy tài sản ước tính khoảng 8 tỷ bảng Anh, trở thành nhân vật hoàng gia giàu nhất thế giới, ông cũng là một trong những người nhân ái nhất. Tập đoàn kinh doanh hàng không, khách sạn, lương thực và viễn thông lãi 1,4 tỷ bảng Anh mỗi năm, toàn bộ lợi nhuận tái đầu tư vào mạng lưới phát triển Aga Khan sử dụng 80.000 lao động nhằm cải thiện sức khỏe, giáo dục và phát triển kinh tế ở tiểu sa mạc Sahara, châu Phi, châu Á và Trung Đông. “Chúng tôi không có khái niệm tích lũy của cải để làm chuyện tà ác”, Aga Khan trả lời trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi mới đây về tiền thuế tất thảy giáo dân Ismaili phải trả cho ông, “Đóng thuế là cách bạn sử dụng nó”.

Gần 20 năm thực hiện, bảo tàng Hồi giáo ở Toronto là công trình của Quỹ tín thác Văn hóa Aga Khan (giống như Unesco thu nhỏ). Kiến trúc 10.000m2 này là ngôi nhà mới và là bảo tàng đầu tiên ở Bắc Mỹ dành cho kho báu nghệ thuật Hồi giáo với hơn 1.000 đồ tạo tác của ba châu lục trải dài mười thế kỷ. Ban đầu, bảo tàng dự định xây ở London, đối diện nhà quốc hội và bên cạnh bệnh viện St Thomas, nhưng không giải quyết được vấn đề đất đai.

Bảo tàng này được Hoàng tử Karim Aga Khan, lãnh đạo tinh thần của người Hồi giáo Ismaili cấp vốn đầu tư, bảo tàng sẽ trưng bày hơn 1.000 hiện vật các loại, bao gồm cả những bản kinh Koran hiếm từ thế kỷ thứ 7 và thứ 8. Bảo tàng Aga Khan, cùng với trung tâm văn hóa Ismaili, với tổng giá trị đầu tư lên tới 300 triệu CAD (tương đương 274 triệu USD), được xây dựng trên diện tích hơn 6,8 hecta, hy vọng sẽ thu hút được nhiều người Hồi giáo và những người quan tâm tới lịch sử phong phú của tôn giáo này sau khi mở cửa cho khách tham quan vào ngày 18/9/2014. Bảo tàng đặt mục tiêu tiếp đón 250.000 du khách mỗi năm.

Bảo tàng Aga Khan, kiến trúc sư Nhật Bản Fumihiko Maki thiết kế, trông như chiếc hộp mở nắp.

Du khách có thể đến tận nơi bằng xe hơi, gara 800 chỗ rộng rãi, bước vào các dãy phòng cao thoáng trưng bày cổ vật hoành tráng của hoàng gia Umayyad, Abbasid, Fatimid và Mamluk. Nhà thiết kế triển lãm Adrien Gardère muốn tránh cách tiếp cận hiện vật trong không khí tối tăm và chật chội như nhiều bảo tàng khác. Không gian nơi này sang trọng và hơi trống trải, tạo cảm giác đang ở nhà ga sân bay. Bộ sưu tập không chạy đua với khối tài sản Hồi giáo khổng lồ của các bảo tàng Anh, Louvre hay bảo tàng nghệ thuật Metropolitan. Giám đốc bảo tàng Henry Kim nói: “Đây là bộ sưu tập của chuyên gia. Có thể không nhiều, nhưng là những tác phẩm quý nhất”. Từ bản thảo Quy tắc y học (Canon of Medicine) của Avicenna đầu tiên còn sót lại, văn bản lưu giữ tư tưởng Hy Lạp cổ đại tồn tại trong khi phương Tây rơi vào thời tiền trung cổ, cho đến tiêu chuẩn đo đạc của người Andalucia từ thế kỷ XIV được ghi bằng tiếng Arab, tiếng Latin và tiếng Do Thái, cùng với những bức họa thế kỷ XVI cực kỳ tinh tế vẽ theo Sách đế vương Ba Tư (Shahnamé, sử thi của thế giới nói tiếng Ba Tư, do nhà thơ Ferdosi viết khoảng năm 1.000). Hàng dệt may, tiểu họa, thảm, nhạc cụ và đồ gốm Iran chuẩn mực từ thế kỷ thứ X, có một tấm thư pháp: “Hãy đề phòng kẻ ngu: không giao du với nó”. Một nhà hàng liền kề có đầy đủ hàng hóa từ đồ trang trí của nhà thờ Hồi giáo Damascus cho đến cà phê Starbucks đậm đà hơn bên cạnh bộ sưu tập vô giá.

Một phòng trưng bày hiện vật của Bảo tàng Aga Khan.

Bảo tàng được Maki thiết kế lạnh lùng thể hiện vai trò đế chế, còn trung tâm Ismaili do Correa thiết kế tạo cảm giác cộng đồng ấm áp hơn, hội trường cầu nguyện và phòng họp là “không gian mềm mại kết nối các yếu tố tôn giáo, thân mật và cộng đồng, không phân chia”. Dự định xây bằng bê tông thô trát vữa là loại vật liệu sở trường của Correa, nhưng không đủ tính vương giả. Kết quả là đá màu be kết hợp gỗ phong Canada và thảm đỏ, trông hơi nhạt nhẽo.

Cầu thang đục từ đá vôi trong bảo tàng Aga Khan.

Dựa vào đâu để xây dựng bản sắc kiến trúc của cộng đồng Ismaili không có quốc gia riêng? “Không có kiến trúc Ismaili”, nhà sử học nghệ thuật, giám đốc Quỹ tín thác văn hóa Aga Khan là Luis Monreal nói: “Lịch sử kiến trúc Hồi giáo từ thế kỷ IX đến nay luôn là một quá trình sao chép và hấp thụ hoàn cảnh địa phương, tạo ra sự khác biệt trong khu vực”.

Minh Vượng (giới thiệu)

Theo Nhà báo Oliver Wainwright (Mỹ) trên tờ The Guardian

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Chia sẻ:

Bài nổi bật

Sự nhất quán giữa lời nói và việc làm ở Bác Hồ

Sự nhất quán giữa lời nói và việc làm ở Bác Hồ

  • 24/05/2019 14:21
  • 53

Một trong những phẩm chất lớn về nhân cách của Bác Hồ là Người nói như thế nào thì Người làm như vậy. Từ những việc lớn với dân, với nước đến đến những sinh hoạt hàng ngày, ở Bác đã biểu hiện rõ điều đó.

Bài viết khác

Nét đặc biệt trong lăng tẩm vua chúa Nguyễn

Nét đặc biệt trong lăng tẩm vua chúa Nguyễn

  • 17/04/2015 13:00
  • 5206

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng gọi Huế là xứ sở của “Lăng miếu trùng vây”. Có thể nói, ngoài bề dày lịch sử của đất thần kinh (kinh thành), Văn hóa lăng tẩm là một bộ phận quan trọng và độc đáo cấu thành di sản văn hóa Huế. Đặt chân tới xứ Huế, ít ai lại không một lần thăm viếng lăng tẩm Hoàng đế nhà Nguyễn.