Thứ Tư, 18/09/2019
  • Tiếng Việt
  • English
  • French

Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Vietnam National Museum of History

21/08/2008 00:18 127
Điểm: 0/5 (0 đánh giá)
1. Trong quá trình thực hiện Dự án xây dựng đường Kim Liên- Ô Chợ Dừa, UBND thành phố Hà Nội đã có chủ trương và đề nghị Viện Khảo cổ học và Sở VH-TT Hà Nội tiến hành thám sát và khai quật khảo cổ học chữa cháy khu vực có dấu tích đàn Xã Tắc, gần ngã năm Ô Chợ Dừa, thuộc địa bàn phường Nam Đồng, quận Đống Đa nhằm thu thập những tư liệu lịch sử quý giá, đồng thời có thể đáp ứng được tiến độ công trình. Có thể thấy, đây là một chủ trương đúng đắn và kịp thời, phản ánh việc thực hiện nghiêm túc Luật Di sản Văn hóa.
1. Trong quá trình thực hiện Dự án xây dựng đường Kim Liên- Ô Chợ Dừa, UBND thành phố Hà Nội đã có chủ trương và đề nghị Viện Khảo cổ học và Sở VH-TT Hà Nội tiến hành thám sát và khai quật khảo cổ học chữa cháy khu vực có dấu tích đàn Xã Tắc, gần ngã năm Ô Chợ Dừa, thuộc địa bàn phường Nam Đồng, quận Đống Đa nhằm thu thập những tư liệu lịch sử quý giá, đồng thời có thể đáp ứng được tiến độ công trình. Có thể thấy, đây là một chủ trương đúng đắn và kịp thời, phản ánh việc thực hiện nghiêm túc Luật Di sản Văn hóa.


Chính nhờ có chủ trương này các nhà khảo cổ học đã có cơ hội được tìm hiểu và có thêm những nhận thức mới về một di tích được sử sách và truyền thuyết dân gian lưu truyền.


2. Thông qua thám sát và khai quật cùng với việc nghiên cứu tài liệu, điều tra, khảo sát các nhà khảo cổ học đã xác định được dấu tích các lớp văn hóa từ thời Sơ sử cho đến tận ngày nay mà lâu nay vẫn còn nằm sâu trong lòng đất. Đặc biệt, bằng việc xử lý địa tầng khá tinh tường, các nhà khoa học đã bóc tách được các lớp kiến trúc có liên quan đến đàn Xã Tắc có niên đại thời Lý kéo dài tới thời Lê với các dấu tích nền, móng kiến trúc được gia cố bằng phế liệu kiến trúc lèn chặt thường thấy trong kiến trúc truyền thống. Trong hố khai quật cũng tìm thấy 3 nền gạch lát bằng gạch vồ, gạch hình vuông, niên đại thời Lý và Lê. Ngoài ra, cũng tìm thấy dấu tích của đường và nền đường, mà suy đoán bước đầu có thể là vết tích còn lại của con đường liên quan đến đàn Xã Tắc cũng như việc hành lễ nơi đây.


2.1. Chúng ta đều biết di tích đàn Xã Tắc đã được sử sách ghi chép, cùng với đàn Nam Giao là những đàn tế quan trọng đối với chế độ quân chủ Việt Nam thời trung đại. Tuy nhiên trải qua quá trình tồn tại, đàn Xã Tắc chỉ còn lại trong tâm thức dân gian và địa danh Xã Đàn, nay thuộc quận Đống Đa.


2.2. Kết quả thu được qua khai quật mặc dù mới chỉ ở mức độ nhất định, song có thể khẳng định những kết quả nghiên cứu này là hết sức quí giá trong bối cảnh hiện nay. Những tư liệu mới như diễn biến địa tầng, mặt bằng các di tích và di vật đã cho phép nhận thức đây chính là khu vực đàn Xã Tắc của Thăng Long xưa. Những vết tích thu được trong hố đào là minh chứng sinh động có liên quan đến đàn Xã Tắc.


Rất tiếc, hiện nay do quá trình phát triển đô thị, nên diện tích nghiên cứu và khai quật còn rất hạn chế nên chưa thể xác định được phạm vi phân bố của di tích, diện mạo cũng như quy mô của đàn Xã Tắc xưa.

Hiện trường phát lộ đàn xã tắc


3. Hiện nay, việc nghiên cứu, xử lý hiện trường về cơ bản đã hoàn thành. Vấn đề sắp tới là làm sao có thể bảo tồn và phát huy tốt giá trị của di tích mà vẫn đảm bảo tiến độ công trình. Đây là vấn đề quan trọng cần có sự bàn thảo của các nhà nghiên cứu và quản lý công trình.


3.1. Chúng tôi được biết các nhà khảo cổ học thuộc Viện Khảo cổ học Việt Nam đã có nghiên cứu kiến nghị trình bày trong báo cáo, trong đó nhấn mạnh đến giá trị to lớn của di tích và đề nghị cho phép tiếp tục nghiên cứu và khai quật. Trong kiến nghị cũng nêu việc nên sớm điều chỉnh thiết kế để xây dựng khu bảo tồn di tích Xã Đàn, với một đảo ở giữa, đường giao thông ở hai bên, bao quanh. Tuy nhiên, với mục đích xây dựng lại một đàn Xã Tắc của thế kỷ XXI trong một công viên văn hóa, lịch sử như kiến nghị của người chủ trì khai quật, theo chúng tôi cần cân nhắc lại. Nói tới đàn là chúng ta hình dung tới một gò cao và các kiến trúc phụ trợ trong một không gian rộng, đáp ứng những yếu tố về phong thủy, cảnh quan, hạ tầng hoàn chỉnh, trong khi không gian thực tế lại quá chật hẹp, sự biến đổi, san lấp mặt bằng qua nhiều thời kỳ đã làm thay đổi hoàn toàn. Khu vực tìm thấy vết tích liên quan tới đàn tế hiện nay có cao độ thấp hơn nhiều so với xung quanh. Chính bởi vậy, ý tưởng rất hay của các nhà khảo cổ học nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích là rất khó thực hiện trong bối cảnh hiện nay. Chúng tôi hình dung một đàn Xã Tắc của thế kỷ XXI trong một công viên văn hóa, lịch sử ít nhất phải cần diện tích vài hécta, một điều gần như không thể có ở khu vực Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, Hà Nội.


3.2. Theo chúng tôi, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích là rất cần thiết, song bảo tồn phải luôn gắn với phát triển. Chính vì vậy, với tư cách là cơ quan nghiên cứu, chúng tôi xin nêu một vài suy nghĩ đóng góp với các cơ quan quản lý và chủ trì nghiên cứu như sau:


- Với những vết tích kiến trúc đã phát hiện trong hố đào, sau khi được tư liệu hóa bằng thuyết minh, hình ảnh, bản vẽ… cố gắng xử lý một số cụm di tích như cụm mộ thời Bắc thuộc… để trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội trong tương lai, những dấu tích còn lại nên lấp cát, phía trên có thuyết minh, biển chỉ dẫn, hoặc một biểu trưng để ghi dấu về sự tồn tại của di tích đàn Xã Tắc.


- Con đường này khi hoàn thành có thể lấy tên di tích để đặt tên đường, đó cũng là một cách phát huy tốt giá trị di tích.


Trên đây là một vài suy nghĩ của chúng tôi để các nhà quản lý, các chuyên gia của Viện Khảo cổ học, Sở VH-TT Hà Nội tham khảo và tìm ra phương án hợp lý.

Vũ Quốc Hiền

(Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Việt Nam )

Chia sẻ: