Đó là tên trưng bày chuyên đề vừa được khai mạc sáng nay tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam nhân kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, và chào mừng ngày Quốc tế Bảo tàng 18/5. Cuộc trưng bày giới thiệu trên 50 hiện vật – là những báu vật của các nước châu Á do Bảo tàng Louis Finot sưu tầm, gìn giữ tại bảo tàng lần đầu tiên được đưa ra trưng bày giới thiệu với công chúng trong và ngoài nước.

Nhân kỷ niệm 120 năm ngày sinh nhật Bác (19/5), nhân kỷ niệm ngày Quốc tế bảo tàng (18/5), thực hiện chỉ đạo của Cục Di sản văn hóa về việc hưởng ứng ngày Quốc tế bảo tàng bằng những hoạt động: trưng bày chuyên đề, miễn phí vé tham quan cho khách trong và ngoài nước vào ngày 18/5. Nhân dịp này, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam sẽ thực hiện trưng bày chuyên đề: Báu vật phương Đông – Cổ vật Châu Á lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam.

Châu Á là một trong những cái nôi của văn minh nhân loại. Ấn Độ, Trung Quốc là hai trong số các nền văn minh nổi tiếng của thế giới cổ đại, có lịch sử lâu đời với những nền văn hóa phát triển rực rỡ

Cùng với Văn hoá Đông Sơn ở miền Bắc, giai đoạn Dốc Chùa ở miền Nam, Văn hoá Sa Huỳnh ở miền Trung cũng là một đỉnh cao trong thời đại Kim khí của Việt Nam. Nền văn hoá này có những mối quan hệ giao lưu và tầm ảnh hưởng mạnh mẽ không chỉ với các văn hoá trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam hiện tại, mà còn cả với các văn hoá trong khu vực Đông Nam Á. Ở đây, trong phạm vi của bài viết này, tôi chỉ xin bàn về sức lan toả của Văn hoá Sa Huỳnh ở miền Nam Việt Nam.

Một tin ngắn do bà Vinet (nhân viên thuế quan ở tỉnh Quảng Ngãi thời đó) thông báo về việc phát hiện những quan tài bằng gốm ở đầm muối Sa Huỳnh huyện Đức Phổ tỉnh Quảng Ngãi đăng trong phần biên niên của tập san Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp năm 1909 (BEFEO, 1909, tập 9, trang 413) đã trở thành mốc dấu mở đầu cho một nền văn hoá Khảo cổ nổi tiếng: Văn hoá Sa Huỳnh. Như vậy, tính đến năm 2009, Văn hoá Sa Huỳnh đã có lịch sử 100 năm phát hiện và nghiên cứu.

Văn hóa Sa Huỳnh được phát hiện và nghiên cứu đến nay đã được 100 năm. Những hiểu biết về văn hóa Sa Huỳnh ngày càng đầy đủ và rõ nét hơn với những phát hiện và nghiên cứu của các nhà khảo cổ học Việt Nam từ sau năm 1975. Đặc trưng của văn hóa Sa Huỳnh là táng thức mộ chum, vò tuy nhiên ở một vài địa điểm có sự hiện diện của mộ huyệt đất.

Sa Huỳnh - một nền văn hoá nổi tiếng, phân bố trên một không gian rộng lớn với lịch sử nghiên cứu đến nay đã tròn 100 năm. Từ đó đến nay, nhiều cuộc khai quật qui mô, nhiều công trình nghiên cứu nghiêm túc đã được tiến hành nhằm tiếp cận, khai thác các vấn đề liên quan như nguồn gốc, niên đại, các giai đoạn phát triển, mối quan hệ văn hoá… Và càng ngày, khối tư liệu về văn hoá Sa Huỳnh càng được bổ sung liên tục hơn, những nghiên cứu cũng sâu rộng hơn, mang lại nhiều nhiều nhận thức mới hơn về văn hoá này.

Cách đây nửa thế kỷ, một nhà khoa học Mỹ đã nhận thấy có sự giống nhau lạ lùng giữa đồ gốm của văn hoá Sa Huỳnh (Việt Nam) và đồ gốm ở Kalanay (Philippines). Theo ông có thể giữa hai vùng xa xôi cách biển này có những mối quan hệ giao lưu văn hoá mật thiết...